Վերահսկիչ պալատը ներկայացրել է պետական միջոցների չարաշահման հերթական փաստերը, որոնք վերաբերում են, այսպես ասած, խորհրդային ավանդների փոխհատուցման գործընթացին: ՎՊ-ն բացահայտել է, որ այդ գործընթացում եղել են միլիոնավոր դրամների չարաշահումներ՝ փոխհատուցում են ստացել մահացած ավանդատուներ: Դե, զարմանալու բան, իհարկե, չկա: Եթե մահացած մարդը կարող է թոշակ ստանալ կամ գնալ ընտրության, ինչո՞ւ պետք է չստանա խորհրդային ավանդի փոխհատուցում: Հարցն այստեղ այն է, թե ՎՊ այս բացահայտման համար ով է պատասխան տալու:
Ընդհանրապես, Հայաստանում բավականին հետաքրքրական ավանդույթ կա՝ բացահայտվում են պետական միջոցների չարաշահման, անարդյունավետ վատնման մեծածավալ դեպքեր, միլիոնների, տասնյակ, հարյուրավոր միլիոնների պատմություններ, բայց չկա քրեական պատասխանատվության որևէ դեպք: Հիշարժան է միայն Վազգեն Խաչիկյանի պատմությունը, որը, սակայն, ունի բավական տարօրինակ շարունակություն: Խաչիկյանը գնաց Եվրոպա՝ բուժման ձևակերպմամբ, իսկ այժմ կարծես թե Հայաստանում է, և առանձնապես որևէ պատասխանատվության հարց էլ չկա նրա առաջ: Բայց բանն իհարկե այն չէ, որ պետք է Խաչիկյանին պատժել: Խնդիրը Խաչիկյանի «գլուխը» չէ, այլ համակարգը՝ ընդհանրապես, որովհետև Խաչիկյանն այդ համակարգի ընդամենը մի օղակն է: Մի օղակն է Մարգար Օհանյանը, որին դատում են չարաշահումների համար: Մի օղակ էր Հովհաննես Էամամյանը, որին դատեցին պաշտոնեական դիրքը չարաշահելու համար և չորս տարով ազատազրկեցին:
Մյուս կողմից՝ անշուշտ կարևոր է, երբ թեկուզ մի օղակ է ենթարկվում պատասխանատվության: Բանն այն է, որ այդ դեպքում մյուս օղակները գուցե կսկսեն մտածել (եթե, իհարկե, փողն ու նյութապաշտությունը նրանց չեն զրկել մտածելու ունակությունից)՝ եթե ինչ-որ պատճառով տարբեր օղակներ հայտնվեցին քրեական պատասխանատվության առաջ, ապա մի օր էլ կարող են այդ պատասխանատվության առաջ կանգնել իրենք: Բայց այստեղ կա երկու հանգամանք: Մեկն այն է, որ անգամ այդպես մտածելու դեպքում այդ օղակները որևէ շանս չունեն ուղղվելու, եթե համակարգը նրանցից պահանջում է «ծռություն»: Այսինքն՝ մինչև ամենավերին մակարդակներ կոռումպացված համակարգի որևէ օղակ ինքը չի որոշում՝ գողանալ, թե ոչ, չարաշահել, թե ոչ: Եթե համակարգային տրամաբանությունը պահանջում է գողանալ և չարաշահել, ապա առանձին օղակը կամ ենթարկվում է այդ տրամաբանությանը, կամ դուրս մնում համակարգից: Այսինքն՝ խնդիրն այստեղ ամենավերևում կայացվելիք քաղաքական կամքն է, ինչն առայժմ բացակայում է, այլապես առանձին օղակների փոխարեն՝ պատասխանատվության առաջ կլիներ ամբողջական համակարգը, և այդ առումով տեսանելի կլինեին փոփոխություններ:
Մյուս կողմից՝ երկրորդ հանգամանքն այն է, որ համակարգը գիտի, թե որ օղակը կոնկրետ ինչ բացթողնման համար է ենթարկվում պատասխանատվության: Այսինքն՝ հայտնի է, որ իրական հանցանքը կամ մեղքը ոչ թե հենց բուն չարաշահումն է, այլ համակարգի ամենավերին շերտերի թույլ տրված որևէ սխալը, իսկ չարաշահումները տվյալ դեպքում ընդամենը առիթ են՝ այդ սխալների համար պատժելու համար: Իսկ այդ դեպքում մյուս օղակների համար հիշյալ դեպքերը ոչ թե ականջի օղ են լինում պետական միջոցները չչարաշահելու, այլ պարզապես հենց համակարգի վերին շերտերի հանդեպ սխալներ թույլ չտալու առումով: Ահա այդ երկու կարևոր հանգամանքը փաստացի զրոյացնում են առկա քրեական գործընթացների էֆեկտիվությունը պետական կառավարման համակարգում՝ կոռուպցիայի դեմ իրական պայքարի տեսանկյունից:
