Ինչպես և սպասվում էր, Ռոբերտ Քոչարյանը խախտեց լռությունն ու պատասխանեց Լևոն Տեր-Պետրոսյանին, ով նրան մարտի 1-ի հանրահավաքում «խորտակված նավ» էր անվանել: Քոչարյանն, իհարկե, պատասխանեց իր գրասենյակի ղեկավարի շուրթերով: Վիկտոր Սողոմոնյանը «Մեդիամաքսի» միջոցով հայտարարել էր, որ ոչ թե Քոչարյանը, այլ Տեր-Պետրոսյանն է անընդհատ խորտակվողը: Առաջին և երկրորդ նախագահների այս հավերժական բանավեճը, մեղմ ասած, լավագույն վկայությունն է այն բանի, թե ընդհանրապես ինչի վրա է ծախսվել անկախության ժամանակը երկու տասնամյակ շարունակ:
Այդ ժամանակը ծախսվել է ոչնչի վրա, որովհետև եթե այն ինչ–որ բանի վրա ծախսված լիներ՝ ինչ–որ արժեքավոր բանի վրա, ապա այսօր մեր հասարակական-քաղաքական կյանքում առաջին և երկրորդ նախագահները ոչ թե կզբաղվեին միմյանց վրա ցեխ շպրտելով և միմյանց որակումներ տալով, այլ պարզապես կվայելեին հետնախագահական հանգիստն ու ընդամենն իրենց խորհուրդներով, այսպես ասած, փորձագիտական միջամտություններով ուղենիշեր կսահմանեին հասարակության և քաղաքական ուժերի համար: Բայց, Հայաստանում իրավիճակն ուրիշ է, և այսօր առաջին և երկրորդ նախագահները միմյանց որակում են ամենակոպիտ և վիրավորական տոներով, իսկ երբեմն-երբեմն էլ նրանց է միանում երրորդ նախագահը, կամ նրանք են երբեմն իրենց միացնում երրորդ նախագահին:
Հենց այսպես էլ ապրում ենք՝ մեր կառուցած երկրում, կամ նրանց՝ այդ երեք նախագահների կառուցած երկրում, որտեղ ավելի ու ավելի շատ է ակնհայտ դառնում, որ երկրի զարգացման ճանապարհին կանգնելու միակ տարբերակն այն է, որ այդ ճանապարհով դուրս բերվի երեք նախագահների «եռանկյունի» կոչվածն, ու վերջապես հասարակական-քաղաքական կյանքն ու միտքը կարողանան շնչել, կարողանան տեսադաշտ ունենալ և նայել մի փոքր ավելի հեռուն, քան երեք նախագահները: Իսկ նրանք թող շարունակեն միմյանց որակումներ տալ, բնորոշել իրար որպես նավ, լաստանավ, կամ միգուցե՝ սուզանավ, միայն թե այդ ամենն անեն հասարակության աչքից հեռու:
Իրականում այս ամենն, իհարկե, ցավալի է։ Ցավալի է, որովհետև կան ազգեր, որ նույնիսկ տասը տարվա անկախություն կերազեին՝ պետական ավանդույթներ հաստատելու և դրանք անշրջելի դարձնելու համար, իսկ մենք քսան տարվա անկախության ընթացքում այդպես էլ չկարողացանք պետական ավանդույթներին անգամ մոտ ինչ–որ բան ստեղծել, փոխարենը բավական հաջող կերպով ներդրեցինք փոխադարձաբար միմյանց ոչնչացնելու ավանդույթը:
Լուսանկարը՝ Գագիկ Շամշյանի
