– Մենք մտել ենք նախընտրական շրջան, և հասկանալիորեն թե՛ իշխանական, թե՛ ընդդիմադիր ճամբարում սկսվել են խմորումներ առաջիկա զարգացումներին, նախընտրական պայքարին այս կամ այն ձևաչափով մասնակցության մասին: Այդ զարգացումները պայմանավորելու են նաև ձեր կուսակցության ներկայությունը Ազգային ժողովում: Որպես Ազգային ժողովի պատգամավոր, ով 2007 թվականին մասնակցել է նախընտրական շրջանին, և բնականաբար խորհրդարանական աշխատանքի փորձ ունեք, մեկնարկային այս վիճակը կարո՞ղ եք համեմատել նախորդ ընտրությունների հետ, և ըստ Ձեզ, ի՞նչ թերություններ կան:
– Վիճակը ավելի սուր է: Եթե համեմատենք 2007 թվականը` 2012-ը ավելի սրված է: Կան հարցեր, որոնք այդպես էլ չեն լուծվել թափանցիկ դաշտում, և հիմնական ինտրիգները, խարդավանքները կարծես դեռ առջևում են:
– Ընդհանրապես ընդունված է կարծել, որ երկրի քաղաքական օրակարգը պետք է ձևավորի ընդդիմությունը: Կարո՞ղ ենք ասել, որ սրությունը և գլխավոր ինտրիգը բացառապես իշխանական դաշտում է:
– Սուր վիճակը պարտադիր չէ. ո՛չ լավ է, ո՛չ վատ է, դա այդ իրավիճակն է բնութագրում: Մենք 4 տարի ունեցանք ժամանակահատված, երբ ոչ պառլամենտական ընդդիմությունը 4 տարի ակտիվ պահեց բավականին բարձր բողոքող խմբերի: «Ժառանգություն» խմբակցությունը, որպես կանոն, առաջինն էր հայտնվում այն խմբերի հետ, այն խմբերի մոտ, երբ օրհասական թեժ պահ էր տեղի ունենում, այստեղ կամ այնտեղ լարվում էր իրավիճակը: Ոչ պառլամենտական ընդդիմությունը բավականին երկար ժամանակ կարողացել է ինչ-որ մի օրակարգով հանդես գալ: Ես կարող եմ համաձայն չլինել այն գաղափարախոսության հետ, որի ջատագովն է ոչ պառլամենտական ընդդիմությունը, բայց որ նրանք կարողացել են անել դա` հաստատ է: Իշխանության կողմից ես զարմանալիորեն նկատում եմ մի բան, որ ավելի պաշտպանողական կամ դիմադրելու մի վիճակ է ստեղծվել:
– Տիկին Ալավերդյան, Դուք իշխանությունը մի ամբողջության մե՞ջ եք տեսնում, թե՞ իշխանությունը, այնուամենայնիվ, Ձեր պատկերացմամբ, ՀՀԿ-ն է, որը պաշտպանվում է մնացյալ բոլորից:
– Սա նորություն է: Երբ նախկինում այդ իշխանությունը հանդես էր գալիս, ավելի պարզ էր, հստակ նշմարվում էր, որ իմիտացիա է և միանալու են: Հիմա մենք տեսնում ենք մի նոր իրավիճակ: Ի դեպ, սրությունը, որի մասին ես ասացի, բացատրվում է այդ նոր իրավիճակով: 2007 թվականին ԲՀԿ-ն նոր կուսակցություն էր, նոր քաղաքական ուժ էր: Այն ժամանակ երկրորդ նախագահը և բավականին հայտնի բիզնեսմեն և բարերար Գագիկ Ծառուկյանը ստեղծեցին նոր կուսակցություն` Բարգավաճ Հայաստանը: Բոլորիս համար պարզ էր, բոլորը գիտեին` որտեղից է գալիս, որտեղից է սերում, և որ նա չի կարող լինել գլխավոր ուժը` հայտնվելով Ազգային ժողովում, թեև այդպիսի հավակնություններ ունեին: Բայց մենք գիտենք, որ անգամ քվեարկողների թիվը ավելի քիչ եղավ, քան կուսակցության հայտարարած թիվը: Այդ առումով պետք է ասել, որ այն ժամանակ, բոլոր դեպքերում, ԲՀԿ-ն դիտարկվում էր համար երկրորդը քաղաքական դաշտում: Այսօր մենք դա չենք կարող ասել միանշանակ: Կարող ենք ասել, որ ՀՀԿ համար ոչ թե ընդդիմությունն է դարձել հիմնական խնդիրը, որ ինքը ուզում է նրա հարցը լուծել, այլ այն կուսակցությունը, որի հետ նա կոալիցիա է կազմել, որը նրա անդամն է: ԵԺԿ-ում ընդգրկվելու գործընթացը այս ամենին ևս տվեց սրություն: Ժողովրդի համար ընկալելի են մեր կուսակցությունների իրական պատկերը, իրական ներքին ժողովրդավարական գործընթացները:
– Այն ժամանակ, երբ ԵԺԿ-ին անդամակցության հայտ էին ներկայացրել 4 կուսակցություններ, սկսվեցին թմրամիջոցների գործերով ԲՀԿ-ականների ձերբակալությունները, որից հետո մամուլում հայտնվեց մի տեղեկություն, որ Տիգրան Սարգսյանն անձամբ է եվրոպացիների հետ այս հարցերը քննարկել:
– ԵԺԿ-ին այդ անդամակցությունը մատուցվեց որպես ՀՀԿ-ի հաղթանակ: Այսինքն՝ ընդգրկվել են երեք կուսակցություններ, չի ընդգրկվել ԲՀԿ-ն: Եթե վերցնում ենք նույն չափանիշներով, պետք է զարմանանք, որովհետև ի՞նչ չափանիշներ են, որոնք բերում են տարբեր կուսակցությունների, ինչպիսին են «Ժառանգությունը», ՕԵԿ-ը, ՀՀԿ-ն: Բայց այդ գործընթացը սրություն տվեց, թեկուզ շատերը էթիկական նորմերի մեջ մնացին: «Ժառանգություն» խմբակցության պատգամավորները և անդամները երևի թե ամենաակտիվն են մեր գյուղեր և քաղաքներ այցելելու տեսակետից: Այն, որ դա ցույց չի տրվում կամ ցույց են տալիս միայն սուր վիճակները Երևանի այս կամ այն խոցելի խմբերի հետ, դա չի փոխում իրական վիճակը: Պետք է նշեմ, որ ընկալումն է փոխվել. 2007-ի նախընտրական ընտրարշավի ժամանակ հստակ երևում էր, որ ծանր կողմ ընկալվում է ՀՀԿ-ն, այսօր դա այդպես չէ, հարաբերակցությունը փոխվել է, կասեի` 50-50` տվյալ դեպքում հօգուտ ԲՀԿ-ի: Այսօր ԲՀԿ-ն է կարծես ձիու վրա: Ինչքանո՞վ կկարողանան իրենք պահել այդ պայմանավորվածությունները, ինչպես նաև` ինձ համար անհասկանալի ստորագրված փաստաթղթերով, մենք չպետք է փակենք մեր աչքերը իրականության դեմ: Մինչդեռ մեզանում անգամ տարբեր են ռեալ իրավիճակը և ռեալ ընկալումը:
– Ռեալ ընկալման իմաստով Վարդան Օսկանյանն արդեն ԲՀԿ անդամ է, դա ի՞նչ ճանապարհ է բացում Ռոբերտ Քոչարյանի համար:
– Դա անմիջապես հնչեցրեց երկրորդ նախագահի անունը: Դա չպետք է վատ ընդունել: Ոչ ոքի համար գաղտնիք չէր, որ կուսակցության կազմավորման ակունքում այդ երկու անձնավորություններն են: Եթե Հայաստանի նման երկրում մեկը ունի մեծ քաշ և նրա հետ համագործակցում է մեկ ուրիշը` նրանք էլ ունեն քաշ: Անմիջապես աշխուժացան զրույցները: Նշեմ, որ այդ զրույցները երբևիցե չեն մարել, ուղղակի նոր երանգ ստացան` «բա որ ասում էինք»:
– Սրությունը մինչև ո՞ր աստիճան կարող է հասնել: Կարո՞ղ է հասնել լուրջ դիմակայության, լուրջ առճակատումների: Դուք աշխատել եք Ռոբերտ Քոչարյանի օրոք օմբուդսմեն, Սերժ Սարգսյանի հետ ևս շփում եք ունեցել: Կարո՞ղ եք գնահատել երկուսին էլ մարդկայնորեն:
– Ես բավականին ցածր եմ գնահատում իրենց քաղաքական գործունեությունը, քննադատում եմ: Բայց մարդկային առումով, բնավորության, դրսևորումների, իհարկե, մեծ տարբերություն կա երկրորդ նախագահի և գործող նախագահի միջև: Երկրորդ նախագահը ավելի կոշտ էր, ինքը պատրաստ էր մինչև վերջ գնալ, ով ինչ կհասկանա վերջի տակ, մեկը` մարտի 1, մյուսը` այս նախընտրական շրջանը, բայց նա ունի մինչև վերջ գնալու կողը:
– Այսինքն` եթե օրինակ Սերժ Սարգսյանը կարող էր 10 տարի խաղալ Ռոբերտ Քոչարյանի համար` վերջինիս համար ապահովելով սահուն, առանց լուրջ ցնցումների իշխանություն, Ռոբերտ Քոչարյանը ընդունա՞կ չէ հանդուրժել Սերժ Սարգսյանին:
– Ես կարծում եմ` այստեղ ոչ թե Ռոբերտ Քոչարյանի հանդուրժելն է, այլ թե ինչպե՞ս ինքը չլինի ակտիվ քաղաքական դաշտում: Այստեղ շատ կարևոր է ոչ այնքան գործող նախագահի նկատմամբ վերաբերմունքը, որքան վերաբերմունքը իր խաղից դուրս մնալուն: Կապ չունի, որ բիզնեսի դաշտում ինքը ներկայացված է բավականին սոլիդ ձևով: Երկրորդ նախագահի համար իշխելը ավելի մեծ կիրք է, քան սերը: Ես ոչ թե անձնականի մասին եմ ասում, այլ նշում եմ իշխանության մեջ կրքոտությունը, որը դրսևորվել է:
– Ի՞նչ եք կարծում, Ռոբերտ Քոչարյանի ավելի բացահայտ մտնելը ԲՀԿ ավելի՞ կհզորացնի կուսակցության շանսերը, թե՞ նրա նկատմամբ ժողովրդի հակակրանքը կարող է անդառնալի հարված հասցնել ԲՀԿ-ին:
– Ժամանակին ինձ հարցրել են` ինչպե՞ս եք վերաբերվում երկրորդ նախագահի վերադարձին: Ես ասել եմ, որ հանուն ժողովրդի խաղաղ հոգեվիճակի և երկրորդ նախագահի հոգեվիճակի` վատ եմ վերաբերվում դրան: Շատ անգամ երկրորդ նախագահի ջատագովները ասում են, որ լավ բաներ է արել: Վերաբերմունքի մեջ կա նսեմացնող բան, իսկ մարտի 1-ը ավելացրեց արյուն: Մերժում եմ այն մոտեցումը, լինի միջազգային հանրության, լինի ներքին դաշտում, որոնք համարում են մարտի 1-ի էջը փակած: Մարտի 1-ի էջը պետք է փակի մարդասպաններին և նրա պատվիրատուներին պատասխանատվության ենթարկելը, բացահայտելը և ամեն մեկին համաչափ պատժելիության սկզբունքի ներքո: Հակառակ պարագայում դա խորանում է:
– Դա ԲՀԿ-ին կօգնի՞:
– Դա ԲՀԿ-ին չի օգնի և կարող է անհասկանալի արդյունքների բերել, այնպիսի ռիսկերի, որոնք չեն կարող հաշվարկել ԲՀԿ-ի հետ աշխատող փորձագետները:
– Որոշ վերլուծաբաններ նույնիսկ հակված են կարծելու, որ Ռոբերտ Քոչարյանի հրապարակային մուտքը ակտիվ քաղաքականություն կարող է լրջորեն հարվածել նույն ՀՀԿ-ին, որոնք այս կամ այն կերպ կապված են երրորդ նախագահին, կաշկանդված են, վախեցած են նաև ուժայինները: Ի՞նչ եք կարծում, Սերժ Սարգսյանը ընդառաջ կգնա՞ մրցակցությանը:
– Ես մերժում եմ մրցակցությունը այս ձևով: Ժամանակին եղել է մրցակցություն Գերագույն խորհրդի նախագահ ընտրելու ժամանակ, և երբ ինձ հարցրել են, թե ես ում կողմնակիցն եմ՝ Վազգեն Մանուկյանի՞, թե՞ Լևոն Տեր-Պետրոսյանի, ես ասել եմ, որ չեմ ընդունում այդ մրցակցությունը, որովհետև յուրաքանչյուրը ունի իր դերակատարությունը, և մեր ժողովուրդը ամեն օր չէ, որ դաշտ կբերի ունակ մարդկանց, բայց այնուամենայնիվ մրցակցությունը վնասում է բոլորին: Ե՛վ ՀՀԿ-ին կարող է վնասել, և՛ ԲՀԿ-ին, բայց նախևառաջ լարված իրավիճակ կստեղծվի, դրական կաշխատի ընդդիմության համար: Դա կարող է մի նոր հիասթափության ալիք բերել:
– Ստացվում է, որ ընդդիմությունը դադարում է այս ընտրություններում կարևոր դերակատար լինել, այսինքն` հիմնական խաղը երկու հիմնական ուժերի միջև է, նրանց սպասարկող կամ նրանց հետևում կանգնած Ռոբերտ Քոչարյանի և Սերժ Սարգսյանի միջև է, ընդդիմությունը ընդամենը քաղաքական գործընթացների ֆոն ապահովող է:
– Ես համաձայն չեմ: Երբ մենք ֆոն ենք ասում, պետք է նկատի ունենանք այն ամենը, ինչ տեղի է ունենում քաղաքական դաշտում. ֆոնը հանդիսանում է ժողովուրդը, և դա լավ չէ: Եթե իշխանությունը ժողովրդին համարում է խմբակային շահերից դուրս որպես ֆոն, դա վատ է իշխանության համար: Պատահական չէ, որ իշխանությունը, այն կուսակցությունները, որոնք հանդես են գալիս որպես իշխանություն, ամեն անգամ ընտրությունից ընտրություն քիչ տոկոս են հավաքում: 2007 թվականին ՀՀԿ-ն շատ քիչ ձայներ է հավաքել, եթե համեմատենք դրանից առաջ ընտրությունների հետ: Միայն մեծամասնականով ընտրված պատգամավորների շնորհիվ է կարողացել ապահովել մեծամասնություն: Ինձ համար վատը ոչ թե այն է, թե ինչ դերակատարություն կունենա ընդդիմությունը, երբ մերժում է, որ նա ֆոն է, նա ակտիվ գործող է, բոլորովին այլ է, թե ինչ կշիռ նա կարող է ունենալ հետագայում: Բայց որ գործընթացի ժամանակ ընդդիմությունը հավասարազոր խաղացող է կամ գործող է, դա փաստ է:
– ԲՀԿ-ն կարո՞ղ է գործընկեր լինել ընդդիմությանը:
– Այո՛, որովհետև ընկալումը իներցիոն մի բան է, և այդ ընկալումը ստեղծվել է ԲՀԿ-ի կողմից բավականին երկար: Ես որպես ընդդիմադիր քաղաքական ուժի ներկայացուցիչ` գտնում եմ, որ երեք նախագահներն էլ պետք է հասկանան, որ այսպիսի շարունակականությունը մեզ վատ կողմ է տանում: Ես կարծում եմ` երեք նախագահներն էլ, որոնք բախտ են ունեցել Հայաստանի նման երկրի նախագահ լինել, պետք է շատ ավելի քիչ անձնապես կրքեր մտցնեն: Նրանք պետք է տեսնեն ընդդիմության մեջ դրական ուժ և կարողանան գնալ ոչ թե բացարձակ մեծամասնություն ունենալուն, ինչը հայտարարվեց ՀՀԿ կողմից. ես դա մարտավարական սխալ եմ համարում: Իշխանությունը և ընդդիմությունը պետք է ցանկանան ունենալ մի բան` մի Ազգային ժողով, որտեղ ժողովրդի բոլոր խավերը ներկայացված են համամասնորեն: Ինքը` ընդդիմությունը կարող է շահագրգռված լինել, որ չլինի միատարր կամ բացարձակ մեծամասնություն կազմող որևէ ուժ: Դա է նորությունը այս ընտրությունների մեջ: Այսօր ընդդիմության որոշ ուժեր զգում են իրենց մեջ և ունեն այդ ներուժը, իշխանությունն էլ է զգում, որ կարող է չկարողանա արդեն մեկ կուսակցություն բերել, որը կունենա բացարձակ մեծամասնություն:
– Մեծ հաշվով, ՀՀԿ-ն ունի նաև ՕԵԿ իր կողքին, որի հավաքած ձայներով կարող է ապահովել այդ ցանկալի արդյունքը:
– Ճիշտ է, բայց խնդիրը հնչեցվել է ՀՀԿ կողմից: Նրանք հայտնել են, որ ուզում են լինել բացարձակ մեծամասնություն: Դա ո՛չ որպես նպատակ, ո՛չ որպես արդյունք` լավ չէ: Որևէ մեկը չպետք է դրան ձգտի, որովհետև այսօր պարզ է մի բան, որ որևէ կուսակցություն չունի ժողովրդի բացարձակ մեծամասնության համակրանքը: Հասարակությունը ի հեճուկս այս կամ այն դրվագների, այս կամ այն քաղաքական ուժերի հասունացման պահի, հանդես է գալիս բավական հստակ ձևավորված նախընտրություններով: Այդ առումով ես հայտնի եմ որպես մի անձ կամ պատգամավոր, որը չի գտնում, որ դաշինքները այդքան արդյունավետ են:
– Կարո՞ղ եմ ենթադրել, որ Դուք դեմ եք Ազատ դեմոկրատների հետ դաշինքին:
– Ես ընդհանրապես կողմնակից չեմ դաշինքներին, այն էլ` այդպես արագ ստեղծված դաշինքներին: Ժողովրդի մեջ այդ ընկալումը ստանալու համար ժամանակ է հարկավոր:
