«Առաջին լրատվական»-ի Սիրանկյուն հաղորդաշարի հյուրն է ՀՀ վաստակավոր դերասան Արա Դեղտրիկյանը:
– Պարոն Դեղտրիկյան, Դուք միշտ նշում եք, որ քաղաքականությունից դուրս մարդ եք, որ քաղաքականությունը Ձեզ չի հետաքրքրում, իսկ քաղաքացիական հասարակության մաս համարո՞ւմ եք արդյոք Ձեզ:
– Այնպես չէ, որ ես ընդհանրապես քաղաքականությամբ չեմ հետաքրքրվում: Մեր կյանքը հիմա այնքան է քաղաքականացված, որ հնարավոր չէ դրանից զերծ մնալ, պարզապես ես միշտ գտել եմ, որ արվեստագետը պետք է ազատ լինի, երբեք այս կամ այն կուսակցությանը չպատկանի: Ես երբեք որևէ կուսակցության չեմ պատկանել: Արվեստագետը պետք է լինի ազատ, բայց դա չի նշանակում, որ նա չպետք է ունենա իր քաղաքացիական դիրքորոշումը, իր տեսակետները: Լինելով Հայաստանի քաղաքացի` պետք է տեղեկացված լինես, թե ինչ է կատարվում շուրջդ հանրապետությունում, քո հայրենիքում:
– Այնուամենայնիվ, Ձեր տանն անմիջապես քաղաքականությամբ զբաղվող կա, որքանո՞վ է հեշտ հարաբերվել քաղաքականության հետ: Որպես արվեստագետ հարցեր բարձրաձայնո՞ւմ եք, որ Կարինե Աճեմյանն էլ այդ հարցերը բարձրացնի Ազգային ժողովում: Ի՞նչ հարցեր են Ձեզ մտատանջում:
– Մի անգամ հումորով պատասխանեցի, որ մեր տանը կա խոսափող, և բոլորս ազատ մոտենում ենք և մեր կարծիքը, մեզ հուզող հարցերը բարձրաձայնում ենք: Կինս երկար ժամանակ քաղաքականության մեջ է, լինում են հարցեր, որ քննարկում ենք տանը` սուրճի սեղանի շուրջ զրույցների ժամանակ, կան հարցեր, որոնք մտահոգում են թե՛ իրեն, թե՛ ինձ, թե՛ մեզ բոլորիս:
– Եվ ի՞նչ հասարակական խնդիրներ կան, որոնք մտահոգում են Ձեզ` որպես արվեստագետի:
– Շատ բաներ կան, որոնք շտկման կարիք ունեն, բայց փառք Աստծո, ինչպես տեսնում ենք, վերջին շրջանում առաջխաղացումներ կան, որովհետև մեզ հուզող բոլոր հարցերը կամաց-կամաց ինչ-որ լուծում են ստանում: Առհասարակ գտնում եմ, որ օրենքը պետք է գործի, այն գեղեցիկ օրենքները, որոնք գրվում են թղթի վրա, պետք է կյանքի կոչվեն: Մարդն իրեն պետք է պաշտպանված զգա, օրենքն էլ պետք է գործի բոլորի համար հավասար, որ չլինեն քեռի-բարեկամ հարաբերությունները: Սրանից պետք է խուսափեն ու կարողանան ստեղծել ավելի բարեկցիկ կյանք մեզ համար:
– Պարոն Դեղտրիկյան, ամբողջ աշխարհում արվեստագետները, շոու-բիզնեսի ներկայացուցիչները ներգրավված են քաղաքացիական նախաձեռնություններում, իրենք էլ նախաձեռնություններով են հանդես գալիս, որևէ ակցիայի մասնակցե՞լ եք: Վերջին տարիներին բնապահպանական հարցեր են բարձրացվում, տեղյա՞կ եք դրանց մասին: Որպես արվեստագետ՝ Ձեր դիրքորոշումը արտահայտե՞լ եք:
– Ասել, որ ակտիվորեն մասնակցել եմ` ճիշտ չէ: Ուղղակի ժամանակ չունեմ, ստեղծագործական տարի էր, այդպես ակտիվորեն չեմ մասնակցել, բայց իհարկե, ինչ-ինչ տեսակետներ ունեմ այս կամ այն հարցի շուրջ: Առաջին հերթին կուզեմ աշխատատեղեր լինեն, որ մարդիկ աշխատեն, ունենան աշխատանք և չմտածեն հայրենիքից հեռանալու մասին:
– Այսինքն` նկատե՞լ եք, որ արտագաղթի տեմպերն աճել են:
– Ինչքան գիտեմ՝ արտագաղթը նվազել է, առաջին տարիներին շատ էին թողնում գնում, աշխատանք փնտրում այս կամ այն երկրում: Եթե կարողանանք ապահովել մարդկանց աշխատանքով, կմնան հայրենիքում:
– Տեսակետ կա, որ մեր Սահմանադրության մեջ պետք է ամրագրել, որ պետությունը պարտավոր է աշխատանքով ապահովել իր քաղաքացուն: Համաձա՞յն եք:
– Վատ կետ չէր լինի, որ կարողանար պետությունն ապահովեր աշխատանքով:
– Պարոն Դեղտրիկյան, արվեստագետները որքանո՞վ են կարողանում ռեալիզացվել մեր իրականության մեջ:
– Իհարկե հեշտ չէ, քանի որ հիմա թացը չորի հետ շատ են խառնում, ինքնագործունեությունից պետք է աշխատենք հրաժարվել, դիլետանտիզմը մեզ կերել է, մանավանդ շոու-բիզնեսը: Դա երևում է թե՛ եթերում, թե՛ բեմում, և պետք է հնարավորություն տալ հիմնականում շնորհալի, տաղանդավոր մարդկանց: Մեզ մոտ շատ անգամ ինքնագործները, աջ ու ձախ արմունկները խրելով, հասնում են իրենց հարցերի լուծմանը և շատ ավելի համախմբված են: Կուզեի, որ այդ շնորհալի մարդիկ լինեին այնքան համախմբված, որքան դիլետանտները:
– Ի՞նչն է պատճառը, որ ավելի շատ է տեղ տրվում ինքնագործներին, քան պրոֆեսիոնալներին:
– Ընդհանրապես աշխարհն է դեգրադացում ապրում: Եվրոպայում կամ ԱՄՆ-ում նույնպես կա այդ խնդիրը: Դատարկաբանության վրա այնքան փող են ծախսել, բայց մեջը բան չկա: Տարօրինակ է, և չգիտեմ՝ մարդկային մտածողությունը ուր է գնում:
– Հնարավո՞ր է՝ մեր թատրոնի ավարտն է մոտենում, դրա համար մեր դերասաններն այդքան ակտիվ են հեռուստասերիալներում: Դուք ինչպե՞ս եք մոտենում այս հարցին:
– Ընդհանրապես թատրոնը ծերացած արվեստի ճյուղ է, և պետք է գտնել նոր միջոցներ, արտահայտման նոր ձևեր, որ կարողանանք հանդիսատեսին գրավել: Չնայած, եթե իրար գլխի հավաքվեն շնորհալի դերասաններ, բեմադրիչ, դրամատուրգ, այլ պատկեր կլինի. թատրոնի համար շատ կարևոր է դրամատուրգիական գործը: Մենք չունենք ժամանակակից հայ դրամատուրգիա:
– Հայ դրամատուրգներն էլ ասում են` մեր ռեժիսորները չեն փնտրում գտնում իրենց:
– Իրենք է՛լ ավելի ակտիվ պետք է լինեն, որ իրենց գործերը հասանելի լինեն բոլորիս:
– Ի՞նչն է ստիպում թատրոնի դերասանին հեռուստասերիալում նկարահանվել, միայն ֆինա՞նսը:
– Շատ է քննադատությունը սերիալների նկատմամբ: Իհարկե շատ բաների հետ համաձայն եմ, բայց պետք չէ դրան այդքան խիստ մոտենալ: Բայց դա ի վերջո իմ մասնագիտության մի մասն է, եթե ես չնկարահանվեմ կինոյում կամ հեռուստատեսային նախագծում, բա ո՞վ նկարահանվի: Սխալն այն է, որ մեր շուրջը շատ հաճախ հայտնվում են այդ ինքնագործները, որ նկարահանվում են պրոֆեսիոնալների հետ ու մեր կյանքը ուտում են: Շատ բարդ է պրոֆեսիոնալ մարդուն աշխատել դիլետանտների հետ: Առավելությունն այն է, որ ոչ միայն բոլոր դերասաններին ճանաչում են, կա նաև ֆինանսական կողմը: Թատրոնում դերասանի աշխատավարձը բավականին ցածր է: Եթե նույնիսկ ինչ-որ տեղ բարձրացած լինի, միևնույն է, չի բավարարում: Հեռուստատեսային սերիալները հնարավորություն են տալիս դերասաններին վարձատրվել նորմալ, այդ առումով լավ է: Այն, որ շատ անգամ գրական նյութի հետ կապված հարցեր են լինում… սրա մասին պետք է մտածել: Իմ տեքստերը ես միշտ փոխում եմ, համապատասխանեցնում, որ տրամաբանական լինի, որովհետև այնպիսի տեքստեր կարող են լինել, որ չեն համապատասխանում նախորդ մտքի տրամաբանությանը:
– Մի պահ թողեցիք թատրոնը, հիմա նորից վերադարձել եք, խաղում եք «Սեքսուալ խառնաշփոթ հյուրանոցում». ինչո՞ւ էիք հեռացել այդ ծերացող ոլորտից, ծերո՞ւկն էր խանգարում, թե՞ ինքներդ Ձեր հետ ներքին կոնֆլիկտ ունեիք:
– Ոչ ոք չէր խանգարում, ուղղակի արվեստագետի մեջ կարող է հասունանալ այն պահը, որ ուզում ես ավելի ազատ լինել, թեև չեմ կարող ասել, թե ինձ կաշականդում էին, ուղղակի ես իմ ընտրության մեջ ցանկացա լինել ավելի ազատ, աշխատել այն մարդու հետ, ում հետ ես կցանկանամ, խաղալ այն ներկայացման մեջ, որը ինձ հոգեհարազատ է: Ես ուղղակի խաղացանկային թատրոնից հեռացա, բայց սա չի նշանակում, որ ընդհանրապես հեռացա թատրոնից: Ես դուրս եկա թատրոնից, բայց անընդհատ ունեցել եմ ներկայացումներ, Սունդուկյանի թատրոնում «Մակբեթ» խաղացի (հիմա չեմ խաղում), պետական երաժշտական կամերային թատրոնում խաղում եմ «Սեքսուալ խառնաշփոթ հյուրանոցում», անգլիական կատակերգություն է: Այնպես չէ, որ ես հեռացել եմ թատրոնից:
– Դուք կարևորեցիք Ձեր դերերի ազատ ընտրությունը, ի՞նչ է ազատությունը արվեստագետի համար, աշխատանքում, կյանքում, որպես քաղաքացի` որքա՞ն եք ազատ:
– Ընդհանրապես ազատությունը շատ լավ բան է, և յուրաքանչյուրը պետք է զգա իրեն այդպիսին և պետք է ուղղակի ունենալ այդ ազատության կատեգորիան, բայց պետք է այդ ազատությունը ճիշտ ընկալվի: Բացի այդ, պետք է որպես քաղաքացի այդ գիտակցությունն ունենա:
– Որքանո՞վ է Հայաստանն ազատ, անկախ այս առումով:
– Ընդհանրապես մեր այս փոքրիկ հանրապետությունը իր քաղաքական դիրքով, իր շատ հարցերով շատ դժվար է դիմակայել. մի կողմից` Ադրբեջան, մյուս կողմից` Թուրքիա. պետք է փորձենք մեր հայրենիքը ազատ անկախ դարձնենք:
– Առաջիկայում խորհրդարանական ընտրություններ են, արդյոք հետևո՞ւմ եք պրոցեսներին և ունե՞ք արդյոք Ձեր նախընտրած կուսակցությունը, պետք է նախապատվությունը տաք Ձեր կնոջ կուսակցությա՞նը, թե՞, այնուամենայնիվ, կա գաղափարական տարբերություն:
– Այո՛, ոչ թե, որովհետև կինս Հանրապետական կուսակցության ներկայացուցիչ է, այլ ես գտնում եմ, որ ՀՀԿ-ն և երկրի նախագահը այն քաշող ուժն է, որը կարող է շատ-շատ հարցեր լուծել, և դրա արդյունքը, նախադրյալները մենք տեսնում ենք, ինչ-ինչ հարցերում առաջընթաց է ունեցել մեր երկիրը, և իհարկե ուզում եմ, որ Հանրապետական կուսակցությունը շարունակի, և նախագահը զգա իրեն սատարող կա: Յուրաքանչյուրս պետք է լինենք մեր տեղում և ակտիվորեն մասնակցենք ընտրություններին:
– Իշխանության գոծելաոճում փոփոխություն նկատեցի՞ք, կարծո՞ւմ եք, որ այս ընտրությունները վերջին քսան տարիների ընտրություններից տարբերվելու են:
– Ես ուզում եմ, որ այդպես լինի, դրա համար ասում եմ, որ բոլորս պետք է մասնակցենք, եթե իհարկե այդքան կեղծիքներից ենք բողոքում, և անտարբեր չլինենք, երբ անարդարություն կամ խախտումներ տեսնենք:
– Որ տեսնեք ընտրակաշառք բաժանելիս, կբոյկոտե՞ք, ձեր ձայնը կբարձրացնե՞ք:
– Իհարկե կբարձրաձայնեմ:
