«Առաջին լրատվական»-ի զրուցակիցն է «Ղարաբաղ» կոմիտեի անդամ Աշոտ Մանուչարյանը
– Հայ ազգային կոնգրեսը շուրջ մեկ շաբաթ շուրջօրյա նստացույց-հանրահավաքներ կազմակերպեց, ինչից հետո ՀԱԿ ղեկավարությունը որոշում կայացրեց դադարեցնել նստացույցերը, միաժամանակ կոչ անելով ժողովրդին պատրաստ լինել նաև անժամկետ նստացույցերի: Պարոն Մանուչարյան, ինչպե՞ս եք գնահատում ՀԱԿ-ի վերջին քայլերը:
– Հայաստանը, ինչպես նաև աշխարհը հիմա շատ վատ վիճակում է, և այդ կտրվածքով յուրաքանչյուր իրադարձություն խիստ կարևոր է: Ժամանակները սեղմվում են մեզ համար, և Հայաստանը շատ քիչ ժամանակ ունի, որպեսզի ճգնաժամ ապրող աշխարհի մարտահրավերներին և մեր անկազմակերպվածության, բզկտվածության, անհուսության ու անհավատության պատճառով ունեցած մարտահրավերներից շատ արագ ու կազմակերպված դուրս գա, մոտավորապես այնպես, ինչպես մեր ֆուտբոլային թիմը: Այս կոնտեքստում պետք է դիտարկենք նաև ՀԱԿ-ի գործողությունները: Մեզ բավականին հստակ արդեն ասում են, թե ինչպես են խաղալու մեր ներքին դաշտում այն ուժերը, որոնք մարտնչում են հանուն իրենց ապագայի, հանուն նրա, որպեսզի մոլորակի վրա մնա կամ փոփոխվի այս կամ այն համակարգը: Համաշխարհային ուժերը մեզ արդեն ուղերձներ են ուղարկում, և դրանք շատ կարծր բնույթ են կրում, և այս տեսակետից, եթե մենք չհասցրեցինք կազմակերպվել ներքին դաշտում, ապա մենք գործիք ենք դառնալու ուրիշի խաղում և զոհաբերվելու ենք հանուն ուրիշի շահերի: Ընդունված է ՀԱԿ-ի գործողությունները գնահատել հաջող կամ անհաջող, բայց այստեղ դա չէ էականը, այլ այն, թե երբ էր դա տեղի ունենում և ինչ ազդանշաններ տեսանք այնտեղ: ՀԱԿ-ի կառույցը բարդ է, այն երեք հարթություն ունի` քաղաքական, քաղաքացիական և ժողովրդական, այն, ինչը որոշ պաշտոնյաներ ՀՀՇ-ի ԲՏՌ-ներ են անվանում: Բայց ժողովրդական հատված ասելով` ես նկատի ունեմ հրապարակի նվիրյալներին, ովքեր գործել են հանուն այսօր գործող բոլոր քաղաքական ուժերի և բոլորին համարյա դեմ են: Այս մարդիկ կարող են դիրքով, ինտելեկտով զիջել իրենց մասին հեգնանքով խոսող քաղաքական գործիչներին, բայց հաստատ մաքրությամբ և նվիրվածությամբ ոչ ոքի չեն զիջում: Իսկ ՀԱԿ-ի քաղաքացիական հատվածը այդ նստացույցի ժամանակ կատարեց կարևորագույնը. փորձեց ի մի բերել այն խնդիրը, որը հռչակել էր ՀԱԿ առաջնորդը: Նա հռչակել էր, որ ՀԱԿ-ը լինելու է հայ ժողովրդի ինքնակառավարման, ինքնակազմակերպման համակարգը, ինչն էլ հենց այս պահին կարևորագույն խնդիր է: Բայց հետո ՀԱԿ-ը կարծես թե մոռացել էր այդ խնդիրը, որովհետև սկսել էր առաջնորդվել քաղաքական դաշտի օրինաչափություններով, իսկ այնտեղ խարդավանքից բացի, համարյա ոչինչ չկա: Սակայն քաղաքացիական դաշտը փորձեց ի մի բերել երկրի ամբողջ պոտենցիալը, հասկանալ ինչ գործիչներ և ուժեր ունենք, ինչ առաջարկներ կան, ինչպես գործել, ինչպես համադրել այդ ամենը, և ֆանտաստիկ է, որ անգամ ՀԱԿ-ի քաղաքական շրջանակից առանձին անհատներ հարված հասցրին հենց ՀԱԿ-ի նախաձեռնությանը: Դա ամրապնդվեց նաև ժողովրդական զանգվածի աջակցությամբ: Հիմա հարցերի հարցն այն է, թե ինչքանով ՀԱԿ-ի քաղաքացիական հատվածը կկարողանա այլ քաղաքացիական, քաղաքական, ժողովրդական հատվածներ ներգրավել իր գործընթացի մեջ:
– ՀԱԿ համակարգող Լևոն Զուրաբյանը նշել էր, որ եթե աշնանը չկարողանան հասնել իրենց նպատակին, ապա հերթական ընտրությունները կօգտագործեն Սերժ Սարգսյանի հրաժարականին հասնելու համար: Ըստ Ձեզ` արդյո՞ք ՀԱԿ-ը կունենա հնարավորություն հերթական ընտրությունների միջոցով հասնելու իշխանափոխության և արդյո՞ք սա նահանջ չի ընկալվի:
– Այնտեղ ո՛չ կար հարձակում, ո՛չ էլ նահանջ: Այս հարցադրումները որ կան, դրանք որոշակի տրամաբանության մեջ են տեղավորված` անպայման պետք է արդար ընտրություններ լինեն, իհարկե արդար ընտրություն կոչվածն անհնարին է, որովհետև մեզ հրամցված համակարգում հնարավոր չէ ընտրություն կատարել, որովհետև երբ մարդն ուզում է ընտրել այս կամ այն տիպի կյանքը` այն դեպքում, երբ նրան ասում են` սրան կամ նրան: Բայց նրանց միջև էլ էական տարբերություն չկա, քանզի այն մշակույթը, որը նրանց շրջապատում է, ըստ էության, նույնն է լինելու` մեկը մի քիչ լավ, մի քիչ պակաս ագահ, մյուսը` մի քիչ ավել: Այստեղ իրականում լուծում չկա, լուծումը քաղաքացիական հատվածի ընտրության հարցում է, թե ինչ Հայաստան ենք մենք ընտրելու: Երբ որ 88-ին լրիվ տարերայնորեն մենք ընտրեցինք այդ Հայաստանը, բոլոր կաշառակերները, անօրենները մեկ ակնթարթում դադարեցին այդպես լինել, որովհետև նրանք վախենում էին կազմակերպված ժողովրդից: Այժմ, եթե մենք այդպիսի ընտրություն կատարենք, կտեսնենք, որ ամբողջ պետական ապարատը, որը զբաղված է մի բան պոկելով, այլ տրամաբանության մեջ կգործի: Այսինքն` Պողոսը, թե Պետրոսը ընտրությունը վերջինն է մեր ընտրությունների մեջ, սկզբից պետք է կատարել երկիր, փիլիսոփայություն, նպատակ, ուղի հարցերի շուրջ ընտրությունը:
– Ազատության հրապարակում կազմակերպված ֆորումին Դուք ևս մասնակցեցիք, մասնակցեց նաև Ժիրայր Սեֆիլյանը: Այսօր քննարկվում է հարցը, թե այլ ուժեր, որոնց թվում` նաև Դուք և Սեֆիլյանը, ինչպես նաև «Ժառանգությունը» կմիանա՞ն ՀԱԿ-ին: Ո՞րն է Ձեր կեցվածքը այս հարցում և արդյո՞ք, Ձեր գնահատմամբ, ՀԱԿ-ն այն ուժն է, որը պետք է միավորի ընդդիմադիր դաշտը:
– Այդ ֆորումը կազմակերպել էր ՀԱԿ-ի քաղաքացիական հատվածը, և անկախ նրանից, որ թե՛ ինձ, թե՛ Ժիրայր Սեֆիլյանին ուղղված սուր հարցեր կային, միևնույն է, բերեցին նրան, որ ընդհանուր հայտարարի էինք գալիս բազմաթիվ հարցերում, կարողանում էինք շոշափել ընդհանրացման ճիշտ ճանապարհը: Ես կարծում եմ, որ հրապարակը իդեալական առաջարկ արեց, և դա է, որ պետք է դարձնել գործողություն և ուղերձ, ու ճիշտ կլինի, որ այդ ուղերձով հանդես գա ՀԱԿ-ի քաղաքացիական հատվածը, քանզի քաղաքական ուժերի միջև առկա տարաձայնությունները խանգարելու են այդ գործընթացին: ՀԱԿ-ի քաղաքացիական հատվածը ցույց տվեց, որ նա նման խնդիր չունի, և եթե նա, որպես այդպիսին, մտնի ու համագործակցի քաղաքացիական հատվածի ուրիշ կենտրոնների հետ, ապա մենք կարող ենք շատ արագ հասնել նրան, որ այդ հրապարակը թելադրողը լինի: Մենք պետք է հասկանանք աշխարհի տրամաբանությունն ու մեր գործողությունների տրամաբանությունը, իսկ դա մենք լրիվ ի վիճակի ենք անելու, ՀԱԿ-ն էլ իր քաղաքացիական հատվածով ցույց տվեց, որ կարող է կարևոր դեր խաղալ:
– Իսկ չկա՞ մտավախություն, որ քաղաքացիական հատվածը ինքնուրույն քայլեր չի անում: Նստացույցերի ժամանակ էլ պարզ դարձավ, որ երբ քաղաքական հատվածը որոշեց դադարեցնել շուրջօրյա հանրահավաքները, քաղաքացիական հատվածը ենթարկվեց այդ որոշմանը:
– Կա ժամանակի և իրավիճակի թելադրանք: Այն «մետաղյա ձայները», որոնք լսվում են հիմա Հայաստանում շուրջբոլորից, գնալով ավելի ու ավելի կարծր են լինելու: Եվ թե՛ ՀԱԿ-ի, թե՛ իշխանության քաղաքական հատվածը լսում են այդ ձայները, և նրանք կա՛մ ենթարկվելու են ճշգրիտ տրամաբանությանը, կա՛մ հայտնվելու են շատ տխուր վիճակում: Կարծում եմ` քաղաքացիական հատվածը համոզելով, կոչ անելով պետք է շարունակի իր գործունեությունը:
– Ֆրանսիայի նախագահ Նիկոլա Սարկոզիի այցը տարածաշրջան բազմաթիվ մեկնաբանությունների տեղիք տվեց: Որոշ կարծիքների համաձայն` այս այցը տեղավորվում էր Սարկոզիի նախընտրական կամպանիայի շրջանակներում, այլ կարծիքներով` այս այցով Սարկոզին ցանկանում էր ցույց տալ իր նկրտումները ԼՂ հարցի կարգավորման գործընթացում առաջնային դեր գրավելու առումով: Դուք ինչպե՞ս կգնահատեք Սարկոզիի այցը:
– Իհարկե, այդ հարցերը ևս, բայց շատ ավելի լայն: Այսօրվա աշխարհում ընդունված է ճամարտակությունը, իսկ գերտերությունները հենց առաջին ճամարտակողն են: Աշխարհն այսօր հիշեցնում է մի կառնավալ, բոլորը տարբեր հայտարարություններ են անում, բայց միևնույն ժամանակ, նպատակը մեկն է` ամրապնդել պոկելու համակարգը: Ֆրանսիան այդ տեսակետից ներկայացնում է թե՛ ինքն իրեն, թե՛ Եվրոպայի շահը և այս կարևորագույն տարածաշրջանում, այստեղ իր համար բանալի դարձած Հայաստանում ունի կարգավորելու բազմաթիվ հարցեր: Եվ անպայման չէ, որ այդ հարցերը հենց Սարկոզին ասի, այդ թատերաբեմը շատ ավելի լայն է` կա Շառլ Ազնավուր: Մասնավորապես նա առաջարկեց մոռանալ «ցեղասպանություն» բառը, ու թող Թուրքիան մեկ ուրշ բառ արտասանի, միայն թե հայ-թուրքական հարաբերությունները բարելավվեն, քանի որ Հայաստանը պետք է զարգանա: Հայաստանը Թուրքիայի հետ կապված զարգանալու խնդիր չունի` այսպիսի Հայաստանի համար Թուրքիայի հետ սահմանի բացումը ուղղակի մահ է, մնացել էր միայն թուրքերի հետ էլ բաց լինեինք և նրանց վաճառեինք երկիրը, ինչպես հիմա վաճառում ենք, փոխարենը շատ ավելի «կարևոր» բաներ գնելով` ջիպեր, զգեստներ և թանկ փողկապներ: Ենթադրենք` Ֆրանսիային դա անհրաժեշտ է. մի՞թե հերթական անգամ հայերի հաշվին Թուրքիայի հետ հարաբերություններ պետք է լուծեն, թե՞ Ֆրանսիան կարծում է, որ մենք ցեղասպանության ժամանակ միայն էվակուացնող նավերն ենք հիշում. ո՛չ, մենք նաև հիշում ենք, թե ինչպես Ֆրանսիան, Բրիտանիան, Միացյալ Նահանգները հայ ժողովրդին հանձնեցին ոչնչացման: Մենք հասկանում ենք, որ Ֆրանսիային հարաբերություններ են պետք Թուրքիայի հետ, և դրանք պահանջում են մի կողմից Թուրքիայի հետ մատ թափ տալով խոսել, մյուս կողմից` բացել սահմանը: Բայց եկեք այս անգամ էլ մենք առաջարկենք, որ դա Ֆրանսիայի հաշվին լինի` միգուցե Թուրքիային ընդունեն Եվրամիություն, և դա լինի գինը մեզ հետ սահման բացելու: Եթե պետք է վճարեն, այս անգամ էլ մի քիչ թող իրենք վճարեն:
– Շառլ Ազնավուրը նաև ասել էր, որ Հայաստանը դատարկվում է մի քանի մաֆիոզների պատճառով, ինչի շուրջ Հայաստանում նշեցին, թե դիվանագետը նման բան ասելու իրավունք չուներ:
– Թե ով ինչ հայտարարելու իրավունք ունի կամ չունի` ես անիմաստ եմ համարում քննարկել: Եթե ցեղասպանության հարցով նրա հայտարարությունը ես անընդունելի եմ համարում, ապա այս խոսքերը ընդունելի են, բայց այլ հարց է, որ այդ միտքը նրանը չէր, որքան Ֆրանսիայի կառավարությանը: Սրանով Ֆրանսիայի կառավարությունն ասում է, որ այսպիսի Հայաստանը նոնսենս է այն մարտահրավերների շրջանակում, որին մենք սպասում ենք: Այսինքն` Հայաստանը վաղուց արդեն Ռուսաստանի ֆորպոստը չէ, Հայաստանը քրիստոնեական աշխարհի ֆորպոստն է, բայց մենք պետք է լինենք այդ աշխարհի երկխոսող ֆորպոստը, և այդ իմաստով Իրանի հետ ֆունդամենտալ միասնություն ենք կազմում, ու եթե խորացնենք դա` թե՛ իրանա-հայկական, թե՛ իսլամ-քրիստոնեություն իմաստով, ապա կդառնանք շատ կարևոր հատվածը նոր ծնվող աշխարհի:
– Իսկ ինչքանո՞վ է հավանական, որ ԼՂ հարցի կարգավորման գործընթացում Ռուսաստանն իր առաջնային դերը կզիջի Ֆրանսիային կամ ԵՄ-ին:
– Ռուսաստանն ասել է, որ այս տարածքը իր համար կենսական է, իսկ թե` այդ հայտարարությունը պրոպագանդա՞ է Ռուսաստանի նախընտրական կամպանիայի շրջանակներում, թե՞ իրականություն, կարծում եմ` ավելի շուտ երկրորդն է: Բայց կարևորն այն է, որ Ղարաբաղի հարցում լուծում չկա այսօր, որովհետև գերտերությունները եկել են այն բալանսին, ինչը կա, նոր բալանս կազմակերպել այսպիսի աշխարհի վիճակում հնարավոր չէ: Այդ հարցը կարող ենք լուծել մենք` հայերս, հենց ադրբեջանցիների հետ, Կովկասի ժողովուրդների հետ: Այդ փորձը մենք ունենք` մենք ադրբեջանցիների հետ ի վիճակի ենք ստեղծել այն աշխարհը, որը հիմնված է մարդկային արժանապատվության և այստեղ ապրող ժողովրդի իրավունքների պաշտպանության վրա, մենք դա իրականացնում էինք, բայց մեզ խանգարեցին մեծերը, որովհետև նրանք ունեին իրենց շահերը:
