Հայաստանցի մի շարք իրավապաշտպաններ, այդ թվում` Հելսինկյան քաղաքացիական ասամբլեայի Վանաձորի գրասենյակի ղեկավար Արթուր Սաքունցը, Իրավունքի և ազատության կենտրոնի ղեկավար Վարդան Հարությունյանը, նամակով դիմել են Եվրոպայի Խորհրդի Խորհրդարանական Վեհաժողովի անդամներին, ինչպես նաև Եվրոպայի Խորհրդի մարդու իրավունքների հանձնակատարին: Նամակում, մասնավորապես, ասված է.
«2011թվականի սեպտեմբերի 8-ին Եվրոպայի Խորհրդի մոնիտորինգի հանձնաժողովն ընդունել է Հայաստանում ժողովրդավարական ինստիտուտների գործունեության մասին բանաձևի նախագիծը և դրան կից՝ Հայաստանի հարցով զեկուցողներ պարոն Պրեսկոտի և պարոն Ֆիշերի բացատրական հուշագիրը: Մենք՝ Հայաստանի քաղաքացիական հասարակության ներքոստորագրյալ ներկայացուցիչներս, արտահայտում ենք մեր խորը հիասթափությունն ու մտահոգությունները՝ կապված այս փաստաթղթի բովանդակության և էության հետ, որոնք հակասում են ոչ միայն Խորհրդարանական Վեհաժողովի պահանջներին, որոնք մասնավորապես արտահայտվել են նախորդ՝ 1609 (2008), 1622 (2008), 1643 (2009) և 1677 (2009) բանաձևերին, այլև հակասում է հենց ինքն իրեն, ինչպես նաև ժողովրդավարության, մարդու իրավունքների և օրենքի իշխանության սկզբունքներին, և արժեզրկում է ԵԽԽՎ մոնիտորինգի ընթացակարգն ընդհանրապես: Բանաձևի նախագիծը և հետևող զեկույցը իր ձևով և ոգով ոչ միայն չի նպաստում Հայաստանում ժողովրդավարական ինստիտուտների կայացմանն ու ամրապնդմանը, այլև նույնիսկ ամրապնդում է երկրում մարդու իրավունքների խախման դեպքերում անպատժելիության զգացումը:
Մենք անընդունելի ենք համարում մասնավորապես հետևյալը.
1. Նախ, հայաստանյան ժողովրդի, ինչպես նաև միջազգային հանրության ճնշման ներքո 2011-ի գարնանը Սերժ Սարգսյանն ընդունեց, որ 2008-ի մարտի 1-ի դեպքերը, մասնավորապես՝ առնվազն 10 քաղաքացիների սպանությունը, պատշաճ կերպով չեն հետաքննվել և հանձնարարեց համապատասխան գերատեսչություններին վերաքննել գործը: Մինդեռ, ոչ մի առաջընթաց հետաքննքությունը չի արձանագրել: Ավելին, իրավապահ պաշտոնյաների բոլոր հայտարարությունները բացահայտ վկայությունն են այն բանի, որ ներկա իշխանությունները մտադիր էլ չեն բացահայտել գործը: Սա ցույց է տալիս, որ Հայստանի իշխանությունների բոլոր քայլերն ու հայտարարությունները զուտ իմիտացիոն բնույթի են և նպատակ ունեն քողարկելու հանցագործությունը, խուսափելու արդարադատությունից և խաբելու միջազգային հանրությանը: Չգիտես ինչու, Մոնիտորինգի հանձնաժողովը ոչ միայն անտեսում է այս փաստերը, այլև անգամ նախօրոք ընդունում է այսպես կոչված «հետաքննության» ապագա զրոյական արդյունքը և նույնիսկ ցույց է տալիս մեր իշխանություններին՝ կյանքի իրավունքի պես կարևորագույն իրավունքները խախտելու պարագայում պատասխանատվությունից խուսափելու «լավագույն» ձևերը: Այնուհետև, հիմնվելով վերոհիշյալ կողմնակալ մոտեցման վրա, Հանձնաժողովը պատասխանատվություն է ստանձնում հայտարարելու, որ «2008-ի մարտյան դեպքերի գլուխը կարելի է վերջապես փակված համարել»՝ այսպիսով ակնառու հնարավորություն տալով չբացահայտված հանցագործներին փախչել ազգային և անդրազգային պատասխանատվությունից:
2. Երկրորդ, անգամ չհիշատակելով Հայաստանի իշխանությունների կողմից քաղաքացիների ընտրական իրավունքի շարունակական և վայրի ոտնահարումները՝ որպես 2008-ի մարտի 1-ի դեպքերի իրական պատճառ, լռության մատնելով այնպիսի խայտառակ փաստը, ինչպիսին բանակի ապօրինի ներգրավումն է ներքին քաղաքականությանը, և լիովին ընդունելը Հայաստանի ներկա իշխանությունների ներկայացրած աղավաղված պատճառաբանությունները, դրանով իսկ թույլատրելով նրանց խուսափել վերոհիշյալ հանցագործությունների համար պատասխանատվությունից և նույնիսկ նրանց դրական գնահատելով ակնհայտ իմիտացիոն գործողությունների համար, ներառյալ՝ այսպես կոչված օրենսդրական բարեփոխումների, որ բացառապես նպատակ ունի պաշտպանել զավթված իշխանությունը, Հանձնաժողովը խրախուսում է նման բռնությունների կրկնությունը: և
3. Եվ վերջապես, այս փաստաթղթում հեղինակներն ակնհայտորեն գերազանցել են իրենց պաշտոնական լիազորությունների շրջանակը և անթաքույց կերպով անտեսել են բազմաթիվ միջազգային փաստաթղթերում և ազգային օրենքներում ամրագրված՝ ժողովրդավարության այնպիսի հիմնարար և կարևորագույն սկզբունք, ինչպիսին ժողովրդի կամարտահայտումն է ընտրությունների ժամանակ՝ հերթական թե արտահերթ: Հանրահայտ փաստ է, որ արտահերթ ընտրությունները Հայաստանի ժողովրդի պահանջն են և իրավունքը, արտահերթ ընտրություններն են հայաստանցիները համարում ընտրական գործընթացների նկատմամբ հանրային վստահության վերականգնման միակ ճանապարհ: Ցանկացած ժողովրդավար երկրի, նույնիսկ՝ Հայաստանի իշխանությունները պարտավոր են կատարել ժողովրդի պահանջները, ներառյալ՝ արտահերթ ընտրությունների պահանջը: Այսպիսով, իշխանությունների պատրաստակամության մակարդակը կամ ժամկետները չեն կարող վավերական համարվել և հակասում են ԵԽԽՎ մոնիտորինգի գործընթացի նպատակներին, որը ոչ մի դեպքում չպետք է ստորադասի ժողովրդավարության և մարդու իրավունքների սկզբունքները՝ պատրանքային կայունությանը:
Վերոշարադրյալից ելնելով, մենք կոչ ենք անում Վեհաժողովին՝ առկա փաստերին և Հայաստանի իրողություններին համապատասխան վերանայել բանաձևի նախագծի բովանդակությունն ու շարադրանքը և ընդունել համարժեք բանաձև: ԵԽ ցանկացած անդամ-պետությունում, այդ թվում՝ Հայաստանում, մեր համընդհանուր արժեքների և սկզբունքների ոտնահարման նկատմամբ Վեհաժողովի գործակցությունն/ /անգործությունն ու հանդուրժողականությունը հակասում է Կազմակերպության հիմնադրման սկզբունքներին, նպաստում է նմանատիպ բռնությունների կրկնությանը, ստվեր է նետում ԵԽ-ի վստահելիության վրա՝ եվրոպական ազգերի և միջազգային իրավապաշտպան հանրության աչքերում»:
