ՄԱԿ-ում Ֆրանսիայի դեսպան Ժերար Արոն բավական անակնկալ հայտարարություն է արել՝ Իրանին սպառնալով պատերազմով, եթե այդ երկիրը չդադարեցնի միջուկային ծրագրի իրագործումը: Սա հետաքրքիր և անակնկալ հայտարարություն է այն առումով, որ հնչում է Ֆրանսիայի դեսպանի շուրթերից, ոչ թե, ասենք, ԱՄՆ-ի, Մեծ Բրիտանիայի կամ Իսրայելի: Այդ երկրներն են, որ Իրանի հարցում հանդես են գալիս բավական կոշտ հայտարարություններով:
Ֆրանսիան, ի տարբերություն նրանց, թե՛ համաշխարհային քաղաքականության մեջ ընդհանրապես, թե՛ Իրանի հարցում մասնավորապես բավական զուսպ կեցվածքի կրող է: Հետևաբար, դեսպանի հայտարարությունը պարզապես կարող է վկայել Ֆրանսիայի քաղաքականության մեջ նոր երանգների ի հայտ գալու մասին: Դա հետաքրքրական է այն առումով, որ Ֆրանսիան կարծես թե հավակնում է առաջապահ դիրքեր ստանձնել թե՛ Հարավային Կովկասում ընդհանրապես, թե՛ Ղարաբաղի հակամարտության կարգավորման գործընթացում մասնավորապես: Դրա վկայությունն է թերևս այն, որ հոկտեմբերի սկզբին տարածաշրջանային այցով Հայաստան, Վրաստան ու Ադրբեջան է այցելելու Ֆրանսիայի նախագահ Նիկոլա Սարկոզին:
Պետք է նկատել, որ ԵԱՀԿ Մինսկի խմբի համանախագահ երկրների ղեկավարների համար սա աննախադեպ աշխարհագրության այց է: Իսկ Մինսկի խումբը տարածաշրջանում և աշխարհում վերածվել է ոչ միայն Ղարաբաղի հարցում մասնագիտացած օրգանի, այլ նաև յուրօրինակ փոքր մի ակումբի, այսպես ասած՝ G3-ի: Անգամ Ռուսաստանի նախագահները տարածաշրջանային այդպիսի վոյաժներ չեն արել և միաժամանակ այցելել Հարավային Կովկասի երեք երկրներ: ԱՄՆ նախագահն ընդհանրապես Վրաստանից բացի, կովկասյան այլ երկիր չի այցելել:
Ֆրանսիայի աննախադեպ այս ակտիվության պարագայում կարծես թե առանձնահատուկ դեր կարող է ստանձնել Հայաստանը՝ նկատի ունենալով նաև Ֆրանսիայի վերաբերմունքի կոշտացման միտումը Իրանի հարցում: Բանն այն է, որ տարածաշրջանում առանձնահատուկ և նվազ խնդրահարույց է Հայաստան-Իրան հարաբերությունը, ի տարբերություն, ասենք, Իրան-Ադրբեջան հարաբերության, որտեղ կան թե՛ հյուսիսային Իրանում ադրբեջանցիների խնդրին, թե՛ Կասպիցի ջրերի ու ռեսուրսների բաժանմանը վերաբերող ռազմավարական խնդիրներ, թե ի տարբերություն Իրան-Վրաստան առայժմ բավական իներտ հարաբերության, ինչը պայմանավորված է թե՛ անմիջական սահմանի բացակայությամբ, թե՛ Արևմուտքի հետ Վրաստանի առանձնահատուկ հարաբերությամբ, թե՛ նաև հայ-իրանական հարաբերությունը տարանցիկ չդարձնելու Հայաստանի դիրքորոշմամբ, ինչն էլ անկասկած իր հերթին պայմանավորված է այդ հեռանկարից Ռուսաստանի դժգոհությամբ:
Այսինքն՝ այդ իմաստով Հայաստանը հանդիսանում է առանցքային երկիր: Բացի այդ, Կովկասում առանձնահատուկ են եղել հայ-ֆրանսիական հարաբերությունն ու կապերը՝ սկսած դեռևս Ղարաբաղի շարժման տարիներից: Բավական է հիշել, որ այդ տարիներին Ֆրանսիայի իշխանությունը չխորշեց շարժումը համակարգող «Ղարաբաղ» կոմիտեի անդամներին Ֆրանսիայի տարբեր քաղաքների, այդ թվում՝ մայրաքաղաք Փարիզի պատվավոր քաղաքացու կոչում շնորհել: Իհարկե, դա ՏԻՄ կառույցների որոշումն էր, սակայն հասկանալի է, որ տվյալ քաղաքական պահին այդ՝ իսկապես լուրջ խորհրդանշական որոշում կայացնողները չէին կարող խորհրդակցած չլինել երկրի քաղաքական իշխանության հետ, առավել ևս, որ այնպիսի երկրում, ինչպիսին Ֆրանսիան է, իշխանությունն ամբողջական է՝ կենտրոնից մինչև ՏԻՄ, քանի որ ձևավորվում է քաղաքական ընտրության սկզբունքով:
Այդպիսով, հայ-ֆրանսիական առանձնահատուկ փոխհարաբերությունը ենթադրում է նաև Հայաստանի առանձնահատուկ դեր հարավկովկասյան գործընթացներում՝ Ֆրանսիայի դերի բարձրացմանը զուգահեռ: Պատահական չէ թերևս, որ Սերժ Սարգսյանը մինչև Սարկոզիի տարածաշրջան գալը, դրանից ընդամենն օրեր առաջ Միացյալ Նահանգներից պաշտոնական այցով մեկնեց Ֆրանսիա: Այդ ամենը վկայում է տարածաշրջանում գործընթացների որոշակի նոր բովանդակության, շտրիխների և շեշտադրումների հավանականության մասին, և եթե դրանում Հայաստանի դերակատարումն էլ կարող է մեծանալ, ապա պետք է ենթադրել, որ Հայաստանը նաև ներքին բովանդակության իմաստով պետք է բերվի այդ դերակատարությանը համապատասխանող իրավիճակի: Դրանից պետք է թերևս եզրակացնել, որ Սերժ Սարգսյանի այցը Ֆրանսիա և հետո Ֆրանսիայի նախագահի այցը տարածաշրջան կարող են էական ազդեցություն թողնել նաև Հայաստանում ներքին կյանքի ընթացքի վրա, թեկուզ տարածաշրջանային զարգացումների տրամաբանության ներքո:
