«Առաջին լրատվական»-ի զրուցակիցն է ԼՂՀ Արտաքին քաղաքականության և ավտանգության հանրային խորհրդի նախագահ Մասիս Մայիլյանը
– Պարոն Մայիլյան, ինչպե՞ս եք գնահատում ԼՂ անկախության անցած 20 տարիները: Ձեր գնահատմամբ` այդ 20 անկախ տարիների ընթացքում ե՞րբ էր Ղարաբաղն առավել անկախ և ուժեղ:
– Նախ ցանկանում եմ շնորհավորել Արցախի, Հայաստանի և սփյուռքի մեր հայրենակիցներին ԼՂՀ-ի անկախության 20-ամյակի կապակցությամբ: Մեր սերնդին բախտ է վիճակվել կառուցել սեփական պետականությունը, ճիշտ է՝ այս ընթացքում եղել են ե՛ւ հաղթանակներ, ե՛ւ կորուստներ, սակայն, անկասկած, հաջողություններն ավելի շատ են եղել և չափազանց դժվար է տալ կարճ գնահատականներ այս ամբողջ անցած ճանապարհի մասին:
– Անդրադառնալով բանակցային գործընթացի ներկայիս փուլին` Կազանից հետո առկա լռությունը ի՞նչ է նշանակում: Կազանից հետո մի քանի անհաջող փորձեր եղան` Մեդվեդևի ուղերձը Հայաստանի և Ադրբեջանի նախագահներին, այնուհետև Մեդվեդև-Ալիև հանդիպումը: Ձեր կարծիքով՝ սա լռություն է փոթորկի՞ց առաջ, թե՞ պայմանավորված է առաջիկայում սկսվող ընտրական գործընթացներով, արդյո՞ք խնդիրը կոնսերվացվում է որոշակի ժամանակով:
– Կարծում եմ՝ այս աշնանը ԵԱՀԿ Մինսկի խմբի համանախագահները ևս մեկ փորձ կանեն ակտիվացնելու բանակցային գործընթացը, ինչից հետո մենք ընտրական շրջան կմտնենք, որի ընթացքում ԼՂ հարցով բանակցությունները կմղվեն երկրորդ պլան:
– Ադրբեջանում ԱՄՆ դեսպան Մեթյու Բրայզան օրերս ադրբեջանական թերթերից մեկին ասել էր, թե ԼՂ հարցը հրատապ լուծում պահանջող կարևորագույն խնդիրներից մեկն է: Սա, ձեր կարծիքով, ընթացի՞կ հայտարարություն է, թե՞, այնուամենայնիվ, հրատապություն իրոք կա, և Բրայզան խոսում է հենց ԱՄՆ անունից:
– Բրայզան ներկայացնում է միջնորդ երկիր, և նա չի կարող այլ կերպ արտահայտվել: Հարկ է նշել, որ ԼՂ հարցի հրատապ լուծմամբ հետաքրքրված են նաև Լեռնային Ղարաբաղի Հանրապետության քաղաքացիները: Սակայն այստեղ հարցն այն է, թե ինչպիսին պետք է լինի այդ կարգավորումը: Ակնհայտ է, որ մադրիդյան փաստաթղթի հիման վրա անհնար է հասնել խնդրի խաղաղ կարգավորման:
– Բանակցային գործընթացից տպավորություն է ստեղծվում, որ լուծումն արդեն կախված է ոչ թե կողմերից, այլ Ռուսաստանից և ԱՄՆ-ից: Կողմերը մերթ շատ բարեհամբույր են միմյանց հանդեպ, մերթ սրում են իրենց դիրքորոշումը, և դա մեծապես կախված է հենց միջազգային ուժային կենտրոնների դիրքորոշումներից: Արդյո՞ք կարելի է ասել, որ խնդիրն այժմ կողմերի մեջ չէ, և Ձեր կարծիքով՝ ո՞ր դեպքում կարող են Ռուսաստանն ու ԱՄՆ-ն հանգել լուծման:
– Հակամարտության կարգավորման ճանապարհին տարբեր խոչընդոտներ կան: Այդ խոչընդոտների մի մասը ոչ տարածաշրջանային բնույթ ունեն, մասնավորապես դա միջնորդների մոտեցումն է` հիմնված համաշխարհային ուժային կենտրոնների 20-ամյա վաղեմություն ունեցող սխալ որոշումների վրա: Այն ժամանակ ընդունվել էր ոչ իրավական որոշում` նախկին ԽՍՀՄ և Արևելյան Եվրոպայի տարածքի պետությունների ճանաչումն իրականացնել ընտրովի ձևով, ինչն էլ Բաքվին մղեց Արցախի նկատմամբ զինված ագրեսիա իրականացնել: Եթե ԼՂՀ-նԱդրբեջանի հետ միաժամանակ ստանար միջազգային ճանաչում, ապա այս խնդիրը վաղուց արդեն կստանար խաղաղ լուծում:
Հակամարտող կողմերի` ԼՂՀ-ի, Հայաստանի և Ադրբեջանի բևեռացված դիրքորոշումները կարգավորման ճանապարհին առկա խոչընդոտների մյուս մակարդակն է: Կարգավորման հասնելու համար բոլոր նման խոչընդոտները պետք է վերացվեն, սակայն բոլորի համար էլ հասկանալի է, որ դա բավականին դժվար խնդիր է: Այսօր առավել արդիական խնդիր է տարածաշրջանում խաղաղության պահպանումը: Իսկ ինչ վերաբերում է Միացյալ Նահանգներին և Ռուսաստանին, ապա արցախյան խնդրի կարգավորման հարցում նրանք բավականին արդյունավետ համագործակցում են: Նրանց միջև առճակատում նկատվում էր մինչև 1994թ. դեկտեմբերը` մինչև որ ստեղծվեց Մինսկի կոնֆերանսի համանախագահության ինստիտուտը:
