Օրերս կայացած թեհրանյան հանդիպման ժամանակ Մոսկվան այնպիսի առաջակ արեց Թեհրանին, որ Իրանի ղեկավարությունը չկարողացավ հրաժարվել։
Ռուսական «Գազպրոմի» հետ Իրանի նավթարդյունաբերության պատմության մեջ օտարերկրյա ներդրումային ամենախոշոր հուշագիրը ստորագրվեց։ Ռուսները տասնյակ միլիարդավոր դոլարներ են ներդնում Իրանի նավթի ու գազի հանքավայրերի զարգացման համար՝ այսպիսով վերցնելով շուկայի ամենախոշոր խաղացողներից մեկի կարողությունները սեփական կառավարման տիրույթ։ Մոսկվան նույնը արեց նաև Ադրբեջանում։ Պատերազմից անմիջապես հետո ռուսական «Գազպրոմը» մեծ փայաբաժին գնեց նաև ադրբեջանական նավթագազային ոլորտում։ Որոշ փորձագետներ Բաքվի ու Մոսկվայի այս առևտուրը ուղղակիորեն կապեցին Արցախյան պատերազմի հետ՝ ասելով, թե Արցախի կորստի գինը ռուսների՝ Բաքվի նավթահորեր մտնելն էր։ Ինչևէ, դառնալով «Գազպրոմ»-ի իրանական ոդիսականին։
Կողմերը ստորագրել են Քիշի գազի հանքավայրի շահագործումը և «Գազպրոմ»-ի կողմից 10 միլիարդ դոլարի ներդրումով Հյուսիսային Պարս հանքավայրի շահագործմանը միտված հուշագիր, որով Իրանում գազի արդյունահանումը կավելանա օրական շուրջ 100 միլիոն խորանարդ մետրով։
Եվս 6 նավթահանքերի շահագործման մասին կողմերի միջև ստորագրվել է փոխըմբռնման հուշագիր, և մեկ այլ խոշոր նախագիծ ևս համաձայնեցվել է, որը կիրականացվի ռուսական «Գազպրոմի» կողմից 15 միլիարդ դոլարի ներդրումով, գազային հանքավայրերում ճնշումը մեծացնելուն ուղղված ծրագրերի իրականացում։
Նշեմ, որ Իրանն ու Ռուսաստանը ընդհանուր առմամբ ունեն 70 տրիլիոն խորանարդ մետր գազի պաշարներ, ինչը կազմում է համաշխարհային գազի 30% պաշարները: Մոսկվան ու Թեհրանը, ըստ էութան, կարևոր դեր են խաղում աշխարհի էներգետիկայի կայունության ապահովման գործում։
Այս ներդրումների շնորհիվ Իրանը, փաստորեն, նավթի արդյունահանման իր հզորությունը կհասցնի 5,7 միլիոն բարելի, իսկ գազի արդյունահանման հզորությունը՝ օրական 1,5 միլիարդ խորանարդ մետրի։
Մի խոսքով, Մոսկվան Իրանական նավթագազային համակարգում մոտակա տարիներին կներդնի շուրջ 40 միլիարդ դոլար ու փաստորեն՝ տիրապետելով համատեղ նավթագազային համաշխարհային պաշարների շուրջ 30 տոկոսին՝ կթելադրի ինչ գին ցանկանա։ Սրա մասին, ի դեպ, Պուտինն արդեն խոսել է Թեհրանում կայացած ասուլիսի ժամանակ։
Այսպիսով, Մոսկվան փաստորեն անում է ամեն ինչ՝ Եվրոպայի համար նավթագազային բոլոր ուղիները փակելու համար։ Եվրոպայի, գոնե թե տեսանելի հույսները, թե միջուկային համաձայնագիրը իրականություն կդառնա, Իրանն էլ՝ հավանական է, Հայաստանի ու Վրաստանի միջոցով կկառուցի նոր նավթագազամուղ, որը կանցնի Սև ծովով ու կհասնի Եվրոպա՝ կոմպենսացնելու ռուսական էներգակիրների ներկրման բացը՝ հօդս ցնդեցին։ Ռուսները ժամանակից շուտ առաջարկեցին Իրանին այն, ինչ պիտի առաջարկեր Եվրոպան՝ պատերազմից առաջ։ Եվ քանի որ այժմ Իրանին օդի ու ջրի պես անհրաժեշտ են ներդրումներ, որոնք Թեհրանը հույս ուներ ստանալ Չինաստանից, փողը բերում է Մոսկվան։ Քաղաքականությունը ևս, հավանական է, հետագայում ևս Մոսկվան թելադրի ու այս առումով հանգում ենք արդեն մեզ՝ Հայաստանին։
Տարիներ շարունակ կային հստակ խոսակցություններ, որ Իրանը նպատակ ունի Հայաստանի տարածքով տրանզիտ ենթակառուցվածքներ ստեղծել՝ իր էներգակիրները մեծ շուկաներ, այդ թվում նաև՝ Եվրոպա հասցնելու համար։ Սակայն ռուսական քաղաքականությունը Հայաստանում արեց բացառապես ամեն բան, որպեսզի իրանցիների՝ նման ենթակառուցվածքներ կառուցելու ցանկությունները իրականություն չդառնան։ Այս պահին Գազպրոմը Հայաստանում ունի մոնոպոլ դիրքեր։ Ռուսական գազի միակ այլընտրանքն իրանականն է, որից մենք չօգտվեցինք՝ ռուսների պահանջով։ Մի մատաչափով բացված Իրան-Հայաստան գազամուղն ունեցավ համագործակցության ավելի շատ սիմվոլիկ, քան պրակտիկ նշանակություն։ Հիմա էլ, ռուսները նման ներդրումներով Իրանիցներին կարող են համոզել առհասարակ ձեռք քաշել Հայաստանով անցնող նավթագազային ենթակառուցվածքների կառուցումից ու գործել բացառապես Ռուսաստանի կողմից առաջարկվող ենթակառուցվածքների շրջանակներում։ Մոսկվան այս քայլով կրկին Հայաստանին դուրս թողեց մեծ տարածաշրջանային նախագծերից ու մենք կրկին հայտնվեցինք թակարդում, որը լարվեց մեր դեմ, երբ մենք ծեծված, ընկած էինք հատակին։
Արդյո՞ք Մոսկվան խորամանկեց ու մատի վրա ֆռռացրեց բոլորին և հնարավոր է արդյո՞ք, որ մի օր Իրանական նավթագազամուղն անցնի Հայաստանով՝ ճանապարհ բռնելով դեպի Եվրոպա։
