Ռուսաստանի արտաքին գործերի նախարար Սերգեյ Լավրովի հայաստանյան այցի ընթացքում Երևանը թե արտգործնախարար Միրզոյանի, թե վարչապետ Փաշինյանի մակարդակով շոշափեց Մինսկի խմբի համանախագահության ձևաչափի հեռանկարի հարցը, ընդգծելով, որ իր համար դա կարևոր ձևաչափ է: Այդ հանգամանքը Հայաստանին հաջողվել էր ամրագրել նաև ապրիլի 1-ին Փաշինյանի Մոսկվա կատարած այցի ընթացքում Փաշինյան-Պուտին համատեղ հայտարարության տեքստում:
Ակնառու է, որ Երևանը փորձում է շոշափել ձևաչափի համատեղ աշխատանքի աշխուժացման հնարավորություններ, ինչը հարց է առաջացնում, թե այդ փորձի հանդեպ ինչպիսին է համանախագահ երկրների վերաբերմունքը, որոնցից երկուսը՝ ԱՄՆ-ն ու Ֆրանսիան հրաժարվում են աշխատել Ռուսաստանի հետ, ուկրաինական իրադարձությունների ֆոնին: Բայց, արդյո՞ք Ռուսաստանն ինքն ունի համատեղ աշխատանքի ցանկություն: 44-օրյա պատերազմից հետո մի շարք անգամներ խոսել եմ, որ Ռուսաստանի համար ԵԱՀԿ Մինսկի խմբի ձևաչափը ունի նշանակություն և առանցքային խնդիրը թերևս այն է, որ Մոսկվան ակնկալում է Կովկասում և մասնավորապես արցախյան հարցում իր առանձնահատուկ դերի ճանաչում Նահանգներից: Ֆրանսիայի պարագայում խնդիրը սուր չէ, քանի որ Փարիզը մի շարք գործոնների բերումով ընդունում է ՌԴ դերը և պատրաստ է աշխատել դրա շրջանակում, ինչը նկատելի է անգամ ուկրաինական պատերազմի ֆոնին:
2021-ի աշնանը նշմարվում էր համանախագահության ձևաչափի շուրջ մոտեցումների մերձեցում և Ռուսաստանի դերի ընդունման միտում, ինչը սակայն հայտնվեց ուկրաինական ուղղությամբ սուր և կոշտ, գործնականում պատերազմական հակադրության ազդեցության տակ և ընդհատվեց: Կովկասում այդ դիմակայությունը պատերազմական չէ, սակայն բավականին նշմարելի են ուրվագծեր, որ ԱՄՆ դիտարկում է աստիճանաբար ռուս խաղաղապահների ներկայությունը չեղարկելու հարց գեներացնելու հնարավորությունը: Դա ռիսկ է: Իհարկե ոչ պակաս ռիսկ է նաև ռուս խաղաղապահների ներկայությունը, ինչպես ցույց են տվել Խծաբերդի, Փարուխի դեպքերը, ավելի լոկալ այլ դեպքեր: Բայց, եթե շարունակվի ռուս խաղաղապահների ներկայությունը չեղարկելու օրակարգի գեներացիա, ռիսկերը կարող են ավելանալ ու ընդլայնվել և շատ բարդ է ասել, թե ինչ կլինի հետևանքը Արցախի ու Հայաստանի համար՝ անկախ այդ գեներացիայի որևէ արդյունքից կամ հանգրվանից: Այստեղ է թերևս նաև Երևանի շահագրգռությունը՝ հասնել ԵԱՀԿ Մինսկի խմբի ձևաչափի համատեղ աշխատանքի աշխուժացման, այդ կերպ կանխելով խաղաղապահների հարցի հետագա գեներացիան, ըստ այդմ ռիսկերը, որոնք անկասկած ավելանալու են դրա հետևանքով: Ըստ էության, Երևանի փորձը ենթադրում է ակտիվ ու պասիվ ռեժիմներ: Ասել կուզի, եթե համանախագահները չեն ուզում աշխատել իրար հետ, ապա գոնե նվազեցնեն արցախյան հարցում իրար դեմ աշխատելու ինտենսիվությունն ու աստիճանը: Սա կարևոր հանգամանք է նաև Հայաստանի ներքին կայունության համար, որովհետև կասկածից վեր է, որ Արցախում անվտանգության որևէ տատանում օբյեկտիվորեն առաջ է բերելու ալիքներ Հայաստանում, իսկ դրան ավելանալու են սուբյեկտիվ հոսանքները, այդ կերպ ռիսկերը տարածելով Հայաստանի վրա, ինչը հղի է Հայաստանում ժողովրդավարական արդիականացման հեռանկարը Արցախում ռուս խաղաղապահների չեղարկման օրակարգին «զոհաբերելու» ռիսկով: Ըստ այդմ, եթե ԱՄՆ համար կարևոր է Հայաստանի արդիականացման օրակարգը՝ մասնավորապես հայ-ամերիկյան ռազմավարական երկխոսության երկարաժամկետ հեռանկարի համատեքստում, ապա թերևս նվազագույնը կարիք կա լրջորեն խորհելու իրերի դրության և հարաբերակցության այդ խնդիրների շուրջ:
