«Առաջին լրատվականի» տեղեկություններով, ռուսական գազի գնի վերաբերյալ ընթացող բանակցությունների շրջանակում հայկական կողմը քննարկման է դրել Որոտանի հիդրոէլեկտրակայանների համակարգը ռուսական կողմին փոխանցելու հարցը: Ըստ այդմ` Որոտանի հիդրոէլեկտրակայանների համակարգը կա՛մ հավատարմագրային կառավարման սկզբունքով, կա՛մ էլ սեփականության իրավունքով կարող է տրամադրվել Ռուսաստանին` սահմանի վրա գազի գնի չթանկացման դիմաց:
Հիշեցնենք, որ այս տարի հայաստանցի սպառողների համար գազի գինը չբարձրացավ, սակայն ռուսական կողմը այդպես էլ պաշտոնապես չհայտարարեց, թե անփոփոխ է թողնում Հայաստան մատակարարվող գազի գինը: Սա հիմք տվեց ենթադրելու, որ Հայաստան մատակարարվող գազի գինը (սահմանի վրա) կարող էր թանկանալ` վերջնական սպառողների համար այդ գնի անփոփոխ մնալու պարագայում փոքրացնելով «ՀայՌուսգազարդի» մարժան (գազի վերջնական սպառման գնի և սահմանին վճարվող գնի տարբերությունը): Եվ եթե ի վերջո Որոտանի կասկադը հավատարմագրային սկզբունքով կամ էլ սեփականության իրավունքով տրամադրվի ռուսներին, պարզ կդառնա, որ էժան գազի դիմաց Հայաստանը այս անգամ էլ զրկվելու է իր էներգետիկ համակարգի վերջին էական նշանակություն ունեցող կայանից:
Բացի այդ` հարցականի տակ կդրվի ՀՀ կառավարության կողմից գերմանական KfW բանկի հետ իրականացվող 51 մլն եվրո արժողությամբ ծրագիրը, որով առաջիկա 5 տարիներին նախատեսվում է արդիականացնել և վերազինել «Որոտան» կասկադի 3 ՀԷԿ-երը` դրանց աշխատանքի արդյունավետությունն ու արտադրողականությունը էապես բարձրացնելու նպատակով: Ծրագիրը մեկնարկել է այս տարվա սկզբին, վարկը տրամադրվում է շուրջ 2 տոկոս տարեկան տոկոսադրույքով, մարման ժամկետը 40 տարի է`10 տարի արտոնյալ ժամկետով: Ակնհայտ է, որ արտոնյալ բաղադրիչով այս ծրագիրն իրականացնող գերմանական կողմին դուր չի գա այն, որ իր կողմից վերազինվող ու արդիականացվող ՀԷԿ-երի համակարգը կարող է հանկարծ հայտնվել ռուսների ձեռքում:
Հիդրոէլեկտրակայանների այդ համակարգը, ինչպես արդեն նշվեց, բաղկացած է 3 էլեկտրակայաններից` Սպանդարյան, Շամբ և Տաթև ՀԷԿ-երից: Դրանք տեղաբաշխված են Որոտան գետի վրա, Սյունիքի մարզի (նախկին Սիսիանի և Գորիսի շրջաններ) տարածքում և օգտագործում են ինչպես գետի հունի, այնպես էլ վտակների ջրերը: 1970 թ. դեկտեմբերին գործարկվել է համակարգի առաջնեկը՝ Տաթև ՀԷԿ-ը, 1978 թ.-ին՝ Շամբը, իսկ 1989 թ.-ին՝ Սպանդարյան ՀԷԿ-ը: ՀԷԿ-երի այս համակարգի գումարային տեղակայված հզորությունը կազմում է 404.2 մՎտ, տարեկան նախագծային արտադրանքը` 1.16 մլրդ կՎտ ժամ: Սակայն, ինչպես «Առաջին լրատվականին» տեղեկացրեցին «Որոտանի ՀԷԿ» ՓԲԸ-ից, կասկադը որոշ տարիների գերազանցել է իր նախագծային արտադրանքը: Ամենաշատը էլեկտրաէներգիա արտադրվել է 1993թ.` 1 մլրդ 330 մլն կՎտ ժամ: 2010 թ. արտադրվել է 1 մլրդ 311 մլն կՎտ ժամ էլեկտրաէներգիա, որը կազմել է այդ տարի հանրապետությունում արտադրված ողջ էլեկտրաէներգիայի ծավալի (6 մլրդ 491 մլն կՎտ ժամ) ավելի քան 20%-ը:
Որոտանի հիդրոէլեկտրակայանների համակարգը կարևորագույն նշանակություն ունի ոչ միայն նրա համար, որ թողարկում է հանրապետությունում արտադրվող ողջ էլեկտրաէներգիայի 20%-ը: Նրա նշանակությունը մեծ է առանձնապես հանրապետությունում օրվա ծանրաբեռնված ժամերին պահանջվող բեռի համաչափության ապահովման տեսակետից: Բացի այդ` համակարգի կառուցվածքի 4 ջրամբարների (բազմամյա, սեզոնային, շաբաթական կարգավորման և օրական կարգավորման մեկ ջրավազան) ջրային պաշարները օգտագործվում են նաև գյուղական և քաղաքային հողատարածքների ջրարբիացման և ոռոգման համար: Պակաս կարևոր չէ նաև այն, որ Որոտանի հիդրոէլեկտրակայանների համակարգում թողարկված 1 կՎտ ժամ էլ.էներգիայի ինքնարժեքը, ինչպես նշված է ՀՀ էներգետիկայի և բնական պաշարների նախարարության կայքում, ամենացածրն է Հայաստանում: Մնում է միայն հուսալ, որ մեր իշխանություններին այնուամենայնիվ չի հաջողվի այս կասկադը ևս ռուսներին փոխանցել:
Հ.Գ. ՀՀ էներգետիկայի և բնական պաշարների նախարարի մամլո քարտուղար Լուսինե Հարությունյանը «Առաջին լրատվականի» հետ զրույցում նշեց, որ չի կարող ո՛չ հաստատել, ո՛չ էլ հերքել Որոտանի կասկադի շուրջ հայկական և ռուսական կողմերի բանակցությունների վերաբերյալ տեղեկությունը:
