ՆԱՏՕ-ի գլխավոր քարտուղար Յենս Ստոլտենբերգը Ալիևի հետ հանդիպումից հետո ի պատասխան հարցի, թե արդյո՞ք դաշինքը կարող է նպաստել Հայաստանին խաղաղության պայմանագրի ադրբեջանական առաջարկի հետ համաձայնության բերելուն, պատասխանել է, որ ՆԱՏՕ-ն չեզոք է հայ-ադրբեջանական խնդրում: Ի՛նչ է սա նշանակում: Թվում է, որ ընդամենը հերթապահ հայտարարություն է, որ ՆԱՏՕ-ն, ի դեպ, արել է միշտ, պարբերաբար: Բայց, իրական քաղաքական տողատակում Ստոլտենբերգի հայտարարությունն անշուշտ զուտ հերթապահ չէ, հերթականը չէ: Այդ հայտարարությունը թերևս նաև շոշափում է մի կարևորագույն խնդիր, որ 44-օրյա պատերազմից ի վեր առկա է նախ և առաջ Հայաստանում, հայ ժողովրդի մոտ, և բացի այդ նաև ռեգիոնալ քաղաքական քննարկումներում: Դա Թուրքիայի մասնակցությունն է պատերազմի հրահրմանն ու դրա վարմանը, նաև Թուրքիայի ռազմաքաղաքական ներկայությանը Ադրբեջանում: Իսկ Թուրքիան ՆԱՏՕ անդամ է: Ըստ այդմ, Ստոլտենբերգի խոսքն այն մասին է, որ ՆԱՏՕ-ն չունի Թուրքիայի «ոչ չեզոքության» համար պատասխանատվություն: Ստոլտենբերգին ի վերջո հայտնի է, որ Թուրքիան դաշինքի անդամ է, և այդ անդամը բոլորովին չեզոք չի եղել թե պատերազմում, թե չեզոք չէ հետպատերազմյան շրջանում: Եվ չի եղել չեզոք երբևէ: ՆԱՏՕ-ի գլխավոր քարտուղարն այդ ամենը իմանալով հայտարարում է, որ ՆԱՏՕ չեզոք է, և ուրեմն, տողատակում ասում է, որ ՆԱՏՕ պատասխանատվություն չի կրում Թուրքիայի համար, կամ՝ չի ուզում, կամ՝ չի կարող: Թերևս չի ուզում, թեև անշուշտ այնպես էլ չէ, որ հենց ուզեց՝ մի շարժումով կարող է կանգնեցնել Թուրքիային: Որովհետև այդ հարցը որոշում է ոչ թե ՆԱՏՕ-ն, այլ դրա առաջատար մի քանի երկրի քաղաքական ռազմավարություն, ինչը արդեն դառնում է շատ բարդ ու հակասական միջավայր: Եվ, ի վերջո, ինչո՞ւ պետք է ՆԱՏՕ-ն ձգտի իր անդամին կանգնեցնել մի ռեգիոնում, որը Ռուսաստանը համարում է իր կենսական անվերապահ շահերի գոտի:
Մտածել, թե դա կախված է Հայաստանի դիրքավորումից, թերևս կլինի միամտություն, իսկ առնվազն մեզ հետ կատարվածից հետո մենք չունենք միամիտ լինելու իրավունք: Վրաստանն էլ հայտարարել է եվրաատլանտյան կուրսի մասին, բայց ՆԱՏՕ-ն այստեղ էլ բացարձակ չի շտապում իր ուղիղ պատասխանատվության հարցում և խոշոր հաշվով եվրաատլանտյան բեվեռը այդ խնդրի «սպասարկումը» կամ «իրացումը» «թողել» է Թուրքիային ու Ադրբեջանին, որպես Ռուսաստանի հավակնությունների հակակշիռ: Դրանով է նաև պայմանավորված հարևան Վրաստանում Անկարայի և Բաքվի մեծ ազդեցությունը տնտեսական, քաղաքական և անգամ ռազմա-քաղաքական առումներով: Ի վերջո նաև դրա վկայությունն է Վրաստան-Թուրքիա—Ադրբեջան ռազմական եռակողմ ֆորմատի գոյությունը: Ի դեպ, Բրյուսելում Ալիևի հետ Ստոլտենբերգի հանդիպումը, Ալիևի և ՆԱՏՕ-ի Խորհրդի հանդիպումը գուցե պայմանավորված է հենց այդ հանգամանքով: Այդ հանդիպումից պետք է երևի թե մտահոգվելու բան ունենա Վրաստանը: Միով բանիվ, այս իրավիճակում մտածումը, թե ՆԱՏՕ-ի հետ Հայաստանի հարաբերությունը կօգնի զսպել թուրքական հավակնությունները, թերևս այդքան էլ իրատեսական չեն: Սա իհարկե չի նշանակում, թե Հայաստանը չունի ՆԱՏՕ-ի հետ գործակցությունը խորացնելու այլ իմաստ: Ավելին, այդ գործակցության հարցում Հայաստանի առաջնային մոտիվը պետք է լինի դաշինքի ռազմա-քաղաքական մեթոդաբանական հարուստ փորձի ներառումը հայկական անվտանգային համակարգի վերակառուցման գործում: Իհարկե այստեղ բոլորիս համար հասկանալի է ռուսական գործոնը և այն բարդությունը, որ առաջանում է դրա հետևանքով: Բայց այդ առումով մենք կարող ենք գտնել ՆԱՏՕ-ի հետ գործակցային աշխատանքի այսպես ասած «փափուկ սխեմաներ», որ կարող են լինել առանձին անդամ երկրների հետ երկկողմ հարաբերության միջոցով: Բայց, որ այդ առաջադեմ, արդիական փորձը և մեթոդաբանությունը խիստ կարևոր և օգտակար են ռազմական արդիականացման համար, կասկածից վեր է:
