«Առաջին լրատվական»-ի հարցերին պատասխանել է ՄԱՀՀԻ ասոցացված փորձագետ, ժողովրդագրագետ Արտակ Մարկոսյանը
Այս տարվա առաջին եռամսյակում հայաստանը լքել ու չի վերադարձել ավելի քան 55 հազար մարդ: Նույն ցուցանիշը նախորդ տարի եղել է 11 հազար, իսկ 2019-ին՝ 3ընդամենը հազար: Այս վիճակագրությունն ի՞նչ է ցույց տալիս, որքանո՞վ ունենք մտահոգվելու առիթ:
Մտահոգվելու առիթ միշտ էլ ունենք, քանի որ բավականին լուրջ փոփոխություններ են եղել մեր անվտանգային միջավայրում և ոչ միայն անվտանգային: Բավական լուրջ խնդիրներ ունենք այս պահի դրությամբ, սակայն պետք է արձանագրել, որ տեղի է ունեցել բավականին մեծ աշխատանքային միգրացիա, քանի որ նախորդ տարի սահմանները փակ էին և նույնիսկ մեր տասնյակ հազարավոր հայրենակիցները, որոնք գտնվում են ՌԴ-ում երկարատև կտրվածքով, վերադարձել էին Հայաստան: Նրանք ՌԴ-ում սոցիալ-տնտեսական լուրջ դժվարությունների էին հանդիպել, իսկ երբ սահմանները բացվեցին, նրանք սկսեցին վերադառնալ Ռուսաստան: Նաև սկսեցին մեկնել մեր այն հայրենակիցները, որոնք ամեն տարի մեկնում էին արտագնա աշխատանքի: Ուղղակի այս տարի մեկնողների թիվը, կապված նաև սոցիալ-տնտեսական որոշակի իրողությունների հետ, ավելի մեծ է եղել, քան նախորդ տարիներին:
Մասնագետները նշում են, որ 44-օրյա պատերազմը չէր կարող միգրացիայի վրա ազդեցություն չունենալ: Կիսո՞ւմ եք այդ տեսակետը:
Դեռևս կարճ է ժամանակահատվածը, դեռևս ոչ մի հետազոտություն չի իրականացվել: Հուլիսի 15-ից Աշխատանքի և սոցիալական հարցերի նախարարությունը, ՄԱԿ-ի բնակչության հիմնադրամը և Հայաստանի տնտեսագիտական համալսարանը պատրաստվում են հետազոտություն իրականացնել, որտեղ կորոնավիրուսի և պատերազմի ազդեցության մակարդակը պետք է չափեն ժողովրդագրական գործընթացների վրա, որի ընթացքում նաև կփորձենք հասկանալ ընդհանուր տրամադրությունները՝ կապված վերջին փոփոխությունների հետ: Դրանից հետո կարող ենք արդեն հստակ ասել, թե ինչ է փոխվել ժողովրդագրական գործընթացներւմ, միգուցե նաև միգրացիոն գործընթացներում, մարդկանց մտադրություններում: Այս պահին որևէ հետազոտություն չկա և չի կարելի հստակ ասել, թե մարդիկ ինչ վարքագիծ կարող են դրսևորել այս պարագայում:
Ընդհանուր առմամբ, կովիդից ու պատերազմից հետո ստեղծված իրավիճակը հաշվի առնելով, մենք կարո՞ղ է գործ ունենանք երկարատև միգրացիայի հետ, որովհետև շատերն աշխատանք։ են կորցրել, պատերազմից հետո հիասթափված են և այլն:
Հնարավոր է, բայց դեռևս ոչ մի փաստացի տվյալ չկա, որ մարդիկ մասսայական հեռանում են: Իհարկե, մեկնողներ կան, ինչպես նախորդ տարիներին էին մեկնում, բայց մասսայական մեկնումների մասին միտումներ չկան: Դա կերևա տարվա վերջին, երբ վիճակագրության կոմիտեն կանցկացնի իր հետազոտությունը և կհրապարակի միգրացիոն մնացորդը: Այդ պարագայում հասկանալի կլինի, թե ինչպիսի ցուցանիշներ ունենք 2021 թվականի ընթացքում: Այս պահին մշտական միգրացիայի մասին պնդելու որևէ հիմք չկա:
Վերջին խորհրդարանական ընտրությունների արդյունքներն ինչպիսի՞ ազդեցություն են թողնելու միգրացիայի պատկերի վրա:
Փաստացի վստահության քվե ստացած կառավարությունը երկրորդ անգամ կազմում է կառավարություն, և բնականաբար, պետք է իրագործի այն խոստումները, ծրագրերը, որոնք կային դեռևս նախորդ ժամանակահատվածից: Այո, այսօր կառավարության գործունեությունը միգրացիայի վրա ազդեցության տեսանկյունից մեծ գործոն է, թե ինչպես կգնան գործընթացները, ինչպիսի զարգացումներ, ինչպիսի բարեփոխումներ կունենանք, ինչպիսի անվտանգային միջավայր կունենանք, սոցիալ-տնտեսական վիճակի բարելավում կլինի: Այնպես որ, այսօր գնդակը կառավարության դաշտում է և իրենցից են կախված մեր երկրի հետագա գործընթացները, այդ թվում միգրացիոն և ժողովրդագրական գործընթացները: Մի փաստ կարող եմ ասել, որ չնայած ժողովրդագրական առումով եղած մտահոգություններին, առաջին 5 ամիսների կտրվածքում Հայաստանում ծնունդների բացարձակ թիվն աճել է 1519-ով, աճը կազմել է 11,9 տոկոս: Իսկ 2019-ի համեմատ աճը կազմել է 7,5 տոկոս: Սա շատ ուրախալի փաստ է, սա նշնակում է, որ կորոնավիրուսն ազդեցություն չի ունեցել: Հիմա պետք է սպասել հետպատերազմյան շրջանի ազդեցության գնահատականը ստանալու համար: Կարծում եմ՝ այդ պարագայում ևս ազդեցությունը այդքան էլ մեծ չի լինի ժողովրդագրական գործընթացների վրա: Այն, որ մարդիկ երեխաներ են ունենում, դա հստակ ցուցիչ է, որ մարդիկ իրենց ապագան որոշել են կապել Հայաստանի հետ: Սա կարևորագույն ցուցիչներից մեկն է:
