ԱՄՆ նախագահի պատմական ակտից՝ հայերի ցեղասպանության ճանաչումից հետո ոգևորությունից բացի, հայկական շրջանակում հնչում է երկու հարց՝ ինչ ենք անում հետո, ինչ է սա նշանակում մեզ համար, ինչ կարող է տալ, ինչի կարող է բերել: Այս հարցերը չունեն միարժեք պատասխան, այն պարզ պատճառով, որ մենք ըստ էության գտնվում ենք մի պատահական փուլի ավարտի և մեկնարկի սահմանագծում: Այսինքն, չունենք միարժեք իրավիճակ, չունենք միայն ավարտ, այլ նաև սկիզբ: Առավել ևս, որ դրա մասին բավականին թափանցիկ ակնարկներ կան նաև ապրիլի 24-ի առիթով նախագահ Բայդենի ուղերձում: Դրանում արձանագրելով ցեղասպանության ճանաչումը, ԱՄՆ նախագահը նաև հիշատակում է ԱՄՆ հայ համայնքին, ցեղասպանությունից փրկված ներգաղթյալների դերը ԱՄՆ հարստացման գործում, միաժամանակ նշելով, որ դրանով հանդերձ նրանք չեն մոռացել այն ողբերգությունը, որ ապրել են իրենց հայրենիքում: ԱՄՆ նախագահի այս հիշատակումը, ԱՄՆ-ը հարստացնելու գործում ներգաղթյալների լումայի արձանագրումը թերևս բոլորովին պատահական չէ, կամ ընդամենը ուղերձի տեքստային ոճ և բառակազմություն չէ:
ԱՄՆ նախագահի խոսքի տողատակում ըստ ամենայնի ակնարկն է հայության ոչ միայն հայրենազրկման, այլ նաև ունեզրկման: Եվ արձանագրելով հայ ներգաղթյալների լուման ԱՄՆ հարստացման գործում, նախագահ Բայդենն ըստ ամենայնի ակնարկում է ԱՄՆ պարտքի զգացումը՝ իրենց հայրենիքում ունեզրկված հայերի և նրանց սերունդների նկատմամբ: Իսկ դա թերևս բավականին թափանցիկ ակնարկ է հատուցման իրավունքի առնչությամբ, որ ունեն ներգաղթյալներն ու նրանց սերունդները: Ընդ որում հատկանշական է, որ ԱՄՆ նախագահը շեշտում է՝ հայերը չեն մոռացել իրենց հետ կատարված ողբերգությունը, և ԱՄՆ-ն հաստատում է այդ պատմությունը, այսինքն հաստատում է իրավունքը: Այդ հանգամանքը թերևս որոշակի պատասխան է նաև առ այն, որ ԱՄՆ նախագահի հայտարարությունը կարող է լինել Միացյալ Նահանգներում հայության իրավունքի իրացման հիմք: Ու, թեև խոսքը կվերաբերի Նահանգների իրավական կամ դատաիրավական համակարգում իրացմանը, այդուհանդերձ ԱՄՆ համաշխարհային ազդեցությունը խոսում է այն մասին, որ այդ հանգամանքը լինելով ներքին շրջանակի, այդուհանդերձ կարող է խաղալ էական դեր ընդհուպ միջազգային քաղաքականության մասշտաբում: Միևնույն ժամանակ, այստեղ պետք չէ պատրանք, թե հատուցման խնդիրը շաբաթների, ամիսների կամ անգամ տարիների հարց է: Սա գուցե տասնամյակների խնդիր է, որը սակայն ներկայումս ստանում է մեկնարկային լուրջ խթան և սրանով է նաև, որ ավարտելով պատմական մի փուլ՝ պայքար թիվ մեկ կամ միակ գերտերության ճանաչման համար, մտնում ենք նոր փուլ՝ իրավական հիմքի ստեղծումով հատուցման գործընթացի առավել առարկայացման փուլ: Սա լրջագույն իրավա-քաղաքական բաղադրիչ է, որն առաջին հերթին իհարկե լինելու է խաղաքարտ ԱՄՆ ձեռքին, բայց նաև էական հնարավորություն հայկական քաղաքականության համար, եթե այն վերջապես դուրս գա ներքին գզվռտոցի գավառական շրջանակից և լրջագույն վերբեռնման ենթարկվի Հայաստան-Սփյուռք ձևաչափում:
