«Առաջին լրատվական»-ի զրուցակիցն է Գլոբալիզացիայի և տարածաշրջանային համագործակցության վերլուծական կենտրոնի նախագահ, միջազգայնագետ Ստեփան Գրիգորյանը։
– Պարոն Գրիգորյան, փետրվարի 10-ին Եվրոպական միությունը ծանուցել է Հայաստանի Հանրապետությանը ԵՄ և ԵՄ անդամ երկրների կողմից ՀՀ–ԵՄ Համապարփակ և ընդլայնված գործընկերության համաձայնագրի վավերացման գործընթացի ավարտի մասին։ Համաձայնագիրը լիարժեքորեն ուժի մեջ կմտնի մարտի 1-ից: Հետպատերազմյան այս ժամանակաշրջանում ի՞նչ հնարավորություններ են բացվում Հայաստանի համար։
– Նախ և առաջ ուզում եմ նշել, որ պայմանագիրը ստորագրվել է 2017 թվականի նոյեմբերին, Հայաստանի կողմից վավերացվել 2018-ի ապրիլին։ Մենք այն կարող էինք գործարկել արդեն մեր վավերացումից հետո։ Եվ մասամբ դա արել ենք. առանձին ծրագրեր արդեն աշխատում էին։ Հիմա վերջնականորեն վավերացվել է Եվրամիության կողմից, դա, Եվրամիության խաղի կանոնների համաձայն՝ նշանակում է, որ պայմանագրի բոլոր կետերը սկսում են աշխատել։ Այս ընթացքում էլ որոշ գործընթացներ իրականացվում էին ամենատարբեր ոլորտներում։ Հիմա կան հարցեր բարձր տեխնոլոգիաների, առևտրի, ինֆորմացիոն անվտանգության հետ կապված ու դրանք էլ կսկսեն իրականացվել։ Շատ կարևոր փուլ է սկսվում։
Փաստաթղթին մենք պետք է նայենք երկու կողմից։ Առաջին հերթին մենք կարող ենք լուծել սոցիալ-տնտեսական հարցեր, որոնք կան գյուղատնտեսության, ջրային, այլընտրանքային էներգետիկայի ոլորտում։ Դրանք բոլորը կարևոր են, որովհետև բացվելու են աշխատատեղեր։ Դա ենթադրում է սոցիալական լարվածության թուլացում, պայքար աղքատության դեմ։ Այլընտրանքային էներգիայի հետ կապված Շիրակում ու Վայքում պլանավորվում է արևային էներգետիկայի զարգացում։ Որոշ քայլեր արվել են, բայց ավելի լայնամասշտաբ կիրականցվի արդեն հիմա։ Գյուղատնտեսության ոլորտում աջակցությունը նորից կբերի աշխատատեղերի բացման, աղքատության աստիճանի իջեցման։ Կա նաև բարեփոխումների բլոկ, որ Եվրամիությունը պատրաստվում է ֆինանսավորել։ Դա առողջապահության, դատաիրավական համակարգերն են, գիտություն, կրթություն։ Մենք տեսնում ենք, թե ինչ փոքր բյուջե է տրվում գիտությանն ու կրթությանը, իսկ այժմ կլինեն լուրջ ծրագրեր։ Խոսքս 50.000 դոլարի մասին չէ, այլ միլիոնավոր դոլարների։ Կարևոր է նաև կոռուպցիայի դեմ պայքարի ֆինանսավորումը։ Այդ ամենը նախատեսվում է համաձայնագրով։ Նախատեսվում է նաև մասնագիտական, փորձագիտական աջակցություն։ Ես սա Հայաստանի համար շատ կարևոր եմ համարում ու ակնհայտ է, որ մեր շահերից է բխում այն իրականացնել։
– Ռուսաստանից կախվածության պայմաններում, կարծում եք, մեր իշխանություններն այն կիրականացնե՞ն։
– Կարծում եմ՝ կփորձեն իրականացնել։ Սա տնտեսական ոլորտ է և որևէ կապ չունի անվտանգային, ռազմատեխնիկական համագործակցության հետ։ Չեմ կարծում, որ ռեգիոնալ ինչ-որ խաղացող կտրուկ դեմ կլինի այդ ծրագրերին։ Համաձայնագրի իրականացման համար կամք է պետք։ Եթե իշխանություններն ուզում են սոցիալական լարվածությունը թուլացնել, աշխատատեղեր բացել, ապա կփորձեն իրականացնել։ Ես, մեծ հաշվով, խոչընդոտներ չեմ տեսնում։ Ինչքան էլ Ռուսաստանից կախվածությունը մեծ լինի, կրկնում եմ, սա մեր ուժային անվտանգության հետ կապ չունի։ Ի միջի այլոց, կա ինֆորմացիոն անվտանգության բլոկ, որը կապված է կեղծ լուրերի դեմ պայքարի հետ։ Սա մեզ համար միանշանակ ձեռնտու է ու հուսով եմ՝ դա հասկանում են նաև մեր իշխանությունները։
– Մեր հաջորդ ակնկալիքը Եվրամիությունից վիզաների ազատականացումն է։ Ինչ եք կարծում, ե՞րբ է հնարավոր։
– Հաշվի առնելով այն փաստը, որ շենգենյան վիզան այսօր ժամանակավորապես չի աշխատում՝ կորոնավիրուսային համաճարակի հետ կապված, մի փոքր հարցն իր ակտուալությունը չի կորցրել։ Բայց մոտավորապես կես տարուց հետո Շենգեն գոտին կվերականգնվի ու շանս կա, որ մեզ համար ևս հարցը կմտնի ակտիվ փուլ։ Մինչև համաճարակն էլ մեծ աշխատանք է տարվել։ Կա երկրորդ բաղադրիչը՝ ռեադմիսիայի հարցը։ Եթե եվրոպացիները գոհ լինեն մեր աշխատանքից, մենք էլ կստանանք ազատ վիզային ռեժիմ։ Բայց սա կես կամ մեկ տարվա հարց չէ։ Կան մի քանի նախապայմաններ, որոշ ոլորտներ, որտեղ Հայաստանն, ի միջի այլոց, վատ չի աշխատել։ Հիմա հարցը հետաձգված է ոչ թե մեր, այլ համաճարակի պատճառով։
