Թուրքիայի հրահրմամբ Ադրբեջանի սանձազերծած պատերազմը համահայկական փորձություն է, ու այդ բնորոշումը, որ այս օրերին հնչում է ամենատարբեր մակարդակներում՝ պետականից մինչև անձնական, խոհանոցային զրույցներ, ամենևին լոկ բարոյահոգեբանական կամ զգայական մակարդակի հարց չէ: Պատերազմը իսկապես համահայկական փորձություն է՝ բառի ամենաուղիղ իմաստով, որովհետև բոլորովին նորություն չէ, որ հայկական պետականությունը գոյություն է ծավալում մի միջավայրում, ռազմա-քաղաքական հարևանության մի աշխարհագրական դիրքում, որտեղ սպառնալիքները բազմակի գերազանցում են այդ պետականության զուտ ներքին շրջանակի օբյեկտիվ հնարավորությունները, պահանջելով համահայկական ընդգրկում բոլոր առումներով: Մենք հաճախ ենք բերում Իսրայելի օրինակը, որպես համանման իրադրությունում խնդիրներ ունեցած, բարդ միջավայրում ձևավորված և փոքրաթիվ պետականություն, բայց հենց այդ օրինակը վկայում է, որ զուտ պետական ֆունկցիոնալ մասշտաբը բավարար չէ:
Անվտանգության անհրաժեշտ շրջանակ ապահովելու, միաժամանակ ոչ միայն պաշտպանվելու և գոյություն ապահովելու՝ թեկուզ արժանապատիվ գոյություն, այլ զարգանալու և ընդհուպ միջազգային դերակատարման հասնելու համար խիստ անհրաժեշտ է համահայկական ռեսուրսը: Մի բան, որը մեր անկախ պետականության անցնող գրեթե երեք տասնամյակում մատնվել է բարձիթողի վիճակի, օգտագործվել զուտ քաղաքական կոնյունկտուրայի տրամաբանությամբ, միայն անհրաժեշտ առիթներով և հիմնականում պաթոսի և բաժակաճառերի տրամաբանությամբ: Պետք է արձանագրել, որ հայկական պետականությունն ու համահայկական ռեսուրսը համակարգված չեն, չունեն իրական աշխատող ինստիտուցիոնալ փոխկապակցվածություն և, միևնույն ժամանակ, բավականին թույլ են ապահովված գաղափարական «ցեմենտով»: Խոսքը գաղափարախոսության մասին չէ, այլ զանազան կենսունակ գաղափարների, որոնք պետք է ապահովեին ինստիտուցիոնալ փոխկապակցվածության խորքային, հիմքային բովանդակությունը և, ըստ այդմ, մաս առ մաս, երկիր առ երկիր, համայնք առ համայնք բովանդակություն հաղորդեին Հայաստան-Սփյուռք հարաբերությանը՝ առօրյա, սովորական, աշխատանքային բովանդակություն, ինչի կարևորագույն բաղադրիչ պետք է լիներ նաև այն, որ ինստիտուտը պետք է ապահովեր փոխադարձ էֆեկտ՝ Սփյուռքից Հայաստան և Հայաստանից Սփյուռք: Այդ մեխանիզմը բնականաբար պետք է ենթադրեր միանգամայն հստակ մշակված կենսագործող ռեժիմների հնարավորություն, անհրաժեշտության դեպքում՝ արագորեն անցնելով արտակարգ ռեժիմի, ինչպես այժմ:
Կասկածից վեր է, որ այդ պարագայում համահայկական ներուժը կունենար բազմակի ավելի օպերատիվություն ու արդյունավետություն, այդ թվում նաև քաղաքական իմաստով: Խոշոր հաշվով, խոսքը մի ինստիտուցիոնալ և գաղափարա-բովանդակային մեխանիզմի մասին է, որը գործնականում, հայկական պետականության շատ հստակ ֆիզիկական սահմանների պարագայում, այդ պետականությանը կհաղորդեր նաև ինստիտուցիոնալ անսահմանություն: Այլ կերպ ասած՝ ճկունություն, որը անհամեմատ ավելի բարդացնելու է հայկական պետականությանը որևէ մարտահրավերի նետումը, միաժամանակ անհամեմատ դյուրացնելու մեր շահընկեր և գործընկեր պետությունների հետ աշխատանքն ու դրանց շրջանակի ավելացումը՝ դարձյալ ամենօրյա ռեժիմով: Ներկայումս, անշուշտ, մենք, որպես ազգ, որպես ժողովուրդ, առավելագույնս ինքնակազմակերպվում և մոբիլիզացվում ենք, իրացնելով մեր ռեսուրսը անմնացորդ նվիրումով, սակայն աներկբա է, որ պատերազմի մարտահրավերը մեր առաջ դնում է բազմաթիվ նոր խնդիրներ՝ հեռանկարում լուծելու համար, որոնցից առաջնայինը նաև հայկական պետականության սահմանների անվտանգության «անսահմանության» բաղադրիչի ինստիտուցիոնալացումն է:
Լուսանկարը՝ Armeniasputnik-ի
