«Առաջին լրատվական»-ի զրուցակիցն է տնտեսագետ Հայկ Այվազյանը:
– Պարոն Այվազյան, կառավարությունում քննարկվել է Հանրային կառավարման բարեփոխումների ռազմավարության նախագիծը։ Վարչապետը հայտարարել է, որ նպատակադրումն այն է, որպեսզի բարեփոխումների արդյունքում հանրապետության քաղաքացին պետական կառավարման համակարգի հետ հարաբերություններում հնարավորինս քիչ դիսկոմֆորտ ունենա: Եվ այս խնդիրը լուծելու համար պետք է կարողանանք հանրային կառավարման համակարգն առավել գրավիչ դարձնել բարձրորակ կադրերի համար, ովքեր բոլոր առումներով կարող են ի կատար ածել այս խնդիրը: Իսկ նպատակը Հայաստանում մարդկանց բիզնեսը, ավելի որակյալ ծառայությունները, որակյալ պետական կառավարման համակարգը հասանելի դարձնելն է։ Ընդհանրապես ինչպիսի՞ ռազմավարություն պիտի ունենա կառավարությունը այս առումով:
– Նախ՝ պետք է հասկանալ ի՞նչ է նշանակում «դիսկոմֆորտ», որովհետև դիսկոմֆորտ կարող են առաջացնել շատ տարբեր բաներ: Ե՛վ օրինական պատճառներով կարող են դիսկոմֆորտ առաջացնել քաղաքացու կամ բիզնեսի համար, և՛ անօրինական պատճառներով: Այսօր մենք ունենք մի շարք նորմեր, որոնք ավելորդ են, բայց որոնց կիրառությունը ոչ արդարացիորեն խնդիրներ է առաջացնելու քաղաքացիների համար: Այս տեսանկյունից պետությունը լուրջ սահմանելու խնդիր ունի, որովհետև, բնականաբար, հնարավոր չէ հայտարարել, որ կա նորմ, բայց պետք չէ կիրառել, քանի որ այս դեպքում տվյալ պաշտոնյան ինչի՞ վրա պիտի որոշի՝ կիրառե՞լ, թե՞ ոչ: Եվ ճիշտ հակառակը՝ քաղաքացին կամ բիզնես վարողը ինքը պիտի իմանա՝ ո՞ր նորմերն են, որ խելամիտ են, իրեն վերաբերող են կամ ոչ: Լինում է նաև հետևյալը՝ պաշտոնյան անպատասխանատու միջավայրում է գտնվում, սկսում է անհարկի պատճառներով, ընդհուպ մինչև անձնական կյանքում խնդիրներ ստեղծելով կամ կաշառքի ակնկալիքներով, քաղաքացու կյանքը դժվարացնել: Հետևաբար այստեղ պետք է հստակեցնենք, թե ինչ է նշանակում դիսկոմֆորտ: Հասարակությունը բողոքում է, որ այսօր անօրինականության մթնոլորտ է, բայց հենց սկսում են օրենք կիրառել, բողոքում ենք, թե օրենք է կիրառվում: Կարծում եմ՝ սա տարիների տքնաջան և պրոֆեսիոնալ աշխատանք և գիտելիք է ենթադրում:
– Այսինքն՝ այս ռազմավարությունը շատ արագ կյանքի չի՞ կոչվի: Չէ՞ր կարելի մեկուկես տարում ունենալ այնպիսի ռազմավարություն, որի մասին գոնե այսօր իշխանությունները խոսում են:
– Ռազմավարություն ասելով պատկերացնում ենք մի քանի էջանոց՝ 15, 20 կամ 50 էջանոց փաստաթուղթ: Կարծում եմ՝ նշված ժամանակահատվածում հնարավոր էր ունենալ նման փաստաթուղթ, բայց իրագործել՝ ոչ: Բայց գոնե պրոցես, վեկտոր կլինի, այդ փաստաթուղթը ցույց կտա, թե երկիրը ինչ ուղղությամբ և ինչ կոնցեպտով, փիլիսոփայությամբ է զարգանում: Նույն զարգացած Եվրոպայում 2 տարբեր զարգացած երկրներում տարբեր մոտեցումներ կան և՛ նորմերի, և՛ օրենքների ձևավորման պահանջների, և՛ դրանք կիրառելու հետ կապված: Առհասարակ, ես կարծում եմ՝ նման քննարկումներում նախևառաջ Ազգային ժողովը պիտի ներգրավված լինի, և նման, այսպես ասած, փիլիսոփայական մոտեցումներ պիտի ձևավորվեն ժողովրդի ներկայացուցչական մարմնում՝ ժողովրդի մանդատը ստացած մարմնում, և ոչ թե կառավարությունում: Բայց, ցավոք սրտի, ինչպես տեսնում եմ, ԱԺ-ն նման հարցերում այդքան էլ ներգրավված չէ:
– Իսկ ի՞նչ է նշանակում կառավարման համակարգն ավելի գրավիչ դարձնել բարձրորակ կադրերի համար: Այսինքն՝ պետք է իսկապես այնպիսի աշխատավարձ առաջարկվի, որ բարձրորակ կադրերը գնա՞ն:
– Միայն բարձր աշխատավարձը չէ: Ես շատ երկար տարիներ աշխատել եմ, և հավատացե՛ք, մոտիվացիայիս առաջին պատճառը աշխատավարձը չի եղել: Իսկ ինչ վերաբերում է գրավիչ դարձնելուն՝ նախևառաջ պետք է գործատու-աշխատող հարաբերություններում անօրինականությունները և անբարոյականությունը բացառվեն: Ես առաջինը սրա մասին պիտի խոսեմ: Իսկ ընդհանրապես՝ այո՛, քաղաքացիական ծառայողները պիտի լինեն պաշտպանված քաղաքական փոփոխություններից, որպեսզի պրոֆեսիոնալ կերպով շարունակեն իրենց աշխատանքը կատարել և կախված չլինեն օրվա քաղաքական իշխանությունից կամ վերջինիս տրամադրությունից: Բնականաբար, վարձատրությունն էլ պիտի առնվազն արժանապատիվ լինի: Սա էլ նորից լայն դիսկուրսի արդյունքում պիտի հասկանանք՝ արժանապատիվ վարձատրությունը որն է: Ինչպես նաև պիտի հաշվի առնենք դրված պատասխանատվությունների բեռը, ազդեցության շրջանակները: Եվ իհարկե չմոռանանք մեր այսօրվա սոցիալական ապահովվածությունը: Չի կարող շատ մեծ անդունդ լինել միջին քաղաքացու և պաշտոնյաների՝ պարզ չէ, թե ինչպես ձևավորված աշխատավարձերի միջև: Ասում եմ՝ պարզ չէ, թե ինչպես, որովհետև հասկանալի չէ՝ աշխատավա՞րձ է, թե՞ պարգևատրում: Անունը դրվում է պարգևավճար, բայց նորից անարդարության մթնոլորտ է ստեղծվում, քանի որ պարզ չէ, թե դա ինչպես է ձևավորվում, պարզ չէ՝ հավասար և արդար ձևո՞վ է բաշխվում տարբեր պաշտոնյաների վրա, և կանխատեսելիություն չունի, քանի որ պարզ չէ՝ վաղը կլինի՞, թե՞ ոչ: Իսկ որ ամենակարևորն է՝ պետական կառավարման համակարգում պետք է բացառվի «դուքանչիությունը»։
