Հայաստանի և Ադրբեջանի արտաքին գործերի (ԱԳ) նախարարներ Զոհրաբ Մնացանյանն ու Էլմար Մամեդյարովը ամենայն հավանականությամբ մոտ ժամանակներում կրկին կհանդիպեն ԵԱՀԿ Մինսկի խմբի համանախագահների միջնորդությամբ՝ քննարկելու Լեռնային Ղարաբաղի հակամարտության խաղաղ կարգավորման գործընթացի հետ կապված հարցերը։
Թե կոնկրետ ե՞րբ և որտե՞ղ տեղի կունենա Մնացականյան-Մամեդյարով հերթական հանդիպումը, առայժմ ստույգ տեղեկություններ չկան։ Համենայն դեպս, պաշտոնական հայտարարություն ո՛չ ՀՀ Արտաքին գործերի նախարարության (ԱԳՆ), ո՛չ էլ Մինսկի խմբի համանախագահների կողմից դեռևս չի եղել։ Մեր տեղեկություններով՝ առաջիկա օրերին կարող են նորություններ լինել հանդիպման մանրամասների մասին: Բայց մինչ այդ Ադրբեջանի ԱԳ նախարար Մամեդյարովն է կրկին շտապել տեղեկություններ հաղորդել լրագրողներին առաջիկա հանդիպման մասին՝ ասելով, թե այն տեղի կունենա մինչև այս հունվարի վերջ ընկած ժամանակահատվածում։ ՀՀ ԱԳՆ-ն իր մեկնաբանությամբ ո՛չ հաստատել, ո՛չ հերքել է Մամեդյարովի խոսքերը, սակայն շեշտել է, որ ԱԳ նախարարների հանդիպման մասին հանրությանը պետք է տեղեկացնել ընդունված կարգով՝ համաժամանակյա և համանախագահների միջոցով բոլոր մանրամասների համաձայնեցումից հետո, ոչ թե նման ձևով։ Թե ի՞նչ պատճառներ ունի Մամեդյարովի այս գործելաոճը, արդեն բացատրել ենք մեր նախորդ վերլուծության մեջ:
Բայց տեխնիկական հարցերից զատ կան ավելի կարևոր՝ բովանդակային հարցեր այն իմաստով, թե արդյո՞ք ԱԳ նախարարներն իրենց հանդիպումների ընթացքում, ղարաբաղյան հակամարտության գոտում և տարածաշրջանում խաղաղության ու կայունության պահպանմանը վերաբերող հարցերից բացի, անդրադառնում են նաև հակամարտության կարգավորման հիմնարար խնդիրներին՝ տարածքներ, կարգավիճակ, փախստականներ, խաղաղապահներ և այլն: Այլ խոսքերով՝ հիմնախնդրի կարգավորման որևէ նախագիծ, աշխատանքային փաստաթուղթ հայ-ադրբեջանական բանակցությունների սեղանին դրվա՞ծ է, թե՞ ոչ:
Պետք է նկատել, որ այս հարցի վերաբերյալ մեկնաբանությունները տարբեր են ու հակասական: Օրինակ, Ադրբեջանի արտգործնախարարն ասում է, թե սեղանին դրված է «Լավրովի պլանը»: Հայաստանի ԱԳՆ-ը հերքում է այս հայտարարությունը:
Ռուսաստանցի վերլուծաբան Ստանիսլավ Տարասովն էլ, անդրադառնալով հարցին, ասում է, թե այդ հարցի պատասխանը ավելի շուտ Հայաստանի ղեկավարությունը կարող է տալ, քան թե իրենք՝ Մոսկվայից:
Ի դեպ, ս. թ. հունվարի 25-ին Կապանում տեղի ունեցած մեծ ասուլիսի ընթացքում ՀՀ վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանը մեկնաբանել է այս հարցը՝ ասելով, որ այս պահին սեղանին որևէ թուղթ չկա:
Մասնավորաբար, անդրադառնալով լրագրողի հարցին՝ ղարաբաղյան բանակցություններն ինչի՞ շուրջ են ընթանում և ի՞նչ փուլում են՝ վարչապետն ընդգծել է, որ բոլորը գիտեն, թե ինքը փակ սենյակում Իլհամ Ալիևի հետ ինչի մասին է խոսում:
«Դա նկարագրված, ձևակերպված է 2019 թ. մարտի 12-ին Ստեփանակերտում տեղի ունեցած Արցախի Հանրապետության և Հայաստանի Հանրապետության անվտանգության խորհուրդների համատեղ նիստի ժամանակ իմ ունեցած ելույթում: Դրանում ես ուղենշել էի առաջիկայում բանակցային գործընթացում մեր քննարկումների շրջանակը: Այդ շրջանակի մասին ենք մենք խոսում հիմա: Այս պահին սեղանին չկա որևէ թուղթ, որ մենք քննարկենք: Եվ մենք պետք է միասին աշխատենք ավելի կոնկրետ, ավելի առարկայական քննարկումների փուլին մոտենալու համար»,-ասել է Փաշինյանը:
Ժնևի համալսարանի դասախոս, միջազգային հարաբերությունների փորձագետ Վիգեն Չետերյանը ևս հակված չէ այն կարծիքին, թե հայ-ադրբեջանական բանակցությունների ներկա փուլում հիմնախնդրի կարգավորման որևէ կոնկրետ նախագիծ է քննարկվում:
Վիգեն Չետերյանը «Առաջին լրատվական»-ի հետ զրույցում կարծիք հայտնեց, որ երկու կողմերի միջև տեղի ունեցող հանդիպումները շատ դրական են ու կարևոր այն իմաստով, որ պահպանեն կայունությունը տարածաշրջանում:
«Այսօր թե՛ Հայաստանը և թե՛ Ադրբեջանը ուրիշ խնդիրներ ունեն: Հիմնականը ներքաղաքական բարեփոխումների հետ են կապված, և չեմ կարծում, որ այս ժամանակաշրջանում, գոնե այս տարվա ընթացքում Ղարաբաղի հարցի շուրջ Հայաստան-Ադրբեջան լուրջ, կարևոր տեղաշարժ տեղի ունենա: Ուրեմն, այս հանիդպումները պարզապես կայունությունը պահպանելու համար են», – մեկնաբանեց միջազգային հարաբերությունների հայազգի փորձագետը:
Ինչ վերաբերում է այն չարչրկված հարցին, թե ի վերջո, «Լավրովի պլան» գոյություն ունի, թե ոչ, Վիգեն Չետերյանն ասում է, թե ինքը, բնականաբար, հստակ տեղեկություններ չունի այն մասին, թե որքանո՞վ են ռուսական ենթադրյալ առաջարկներն այսօր երկխոսության առանցք հանդիսանում, բայց ամեն դեպքում պարզ է, որ այսօրվա դրությամբ որևէ տեղաշարժ Լեռնային Ղարաբաղի հարցում և առհասարակ մեր տարածաշրջանում լինելու է ի շահ ռուսական դիվանագիտության և արտաքին քաղաքականության:
«Հստակ է մի բան, որ այսօր որևէ տեղաշարժ Այսրկովկասում լինելու է ի շահ ռուսական դիվանագիտության և արտաքին քաղաքականության: Թե՛ Հայաստանում և թե՛ Ադրբեջանում դա գիտակցում են: Եվ կարծում եմ, որ այս ռուսական տվյալն է, որ երկու կողմերին ավելի զգույշ է պահում: Այսինքն՝ եթե այսօր որևէ տեսակի՝ դիվանագիտական և նույնիսկ ռազմական տեղաշարժ տեղի ունենա, այն, ի վերջո, լինելու է ի շահ ռուսական ազդեցության զարգացման և ընդլայնման Այսրկովկասում», – ընդգծեց Վիգեն Չետերյանը:
