Համաշխարհային բանկի երևանյան գրասենյակի ղեկավար Ժան Միշել Հապին օրերս «Ռիսկերից մինչև պատասխանատու բիզնես» վերնագրով հոդված է հրապարակել, Համաշխարհային բանկի կայքում, որտեղ Հայաստանի տնտեսության աճի և արտահանման թիվ մեկ շարժիչ ուժ է համարել հանքարդյունաբերությունը:
«Եթե ինձ հարցնեին, թե որն է Հայաստանի արտահանումից եկամուտների հիմնական աղբյուրն ու միաժամանակ տնտեսության աճի ապահովման ամենաառանցքային ոլորտը, ապա ես կնշեի հանքարդյունաբերությունը: Միաժամանակ ոլորտը տարբեր ռիսկերի ու խոչընդոտների հետ է կապված: Հաճախ աշխարհագրական հետազոտություններն անարդյունք են ավարտվում: Ներդրումները շատ մեծ են և հասնում են հարյուրավոր միլիոն դոլարների: Հնարավոր են գների կտրուկ տատանումներ, ինչպես նաև պետության վարած քաղաքականության և հարկային ռեժիմի փոփոխություններ: Ավելին` կարող են լինել բնապահպանական և սոցիալական բնույթի մասշտաբային ռիսկեր՝ կապված թափոնների առաջացման, պոչամբարների ձևավորման և բնակիչներին նոր բնակավայրեր տեղափոխելու անհրաժեշտության հետ»,- գրել է Ժան Միշել Հապին:
Նկատենք, որ հանքերի շրջակա բնակիչներին տարհանելու անհրաժեշտության մասին առաջին անգամ է, որ բարձրաձայն հայտարարվում է նման բարձր մակարդակով: Շարունակենք, սակայն, ներկայացնել հոդվածում արծարծված հիմնական մտքերը:
Ոլորտի ռիսկայնությունը, ըստ Հապիի, չի նշանակում, թե հանքարդյունաբերությունը պետք է լինի անպատասխանատու բիզնես: Շատ ռիսկեր, Հապիի կարծիքով, կարելի է մեղմել կամ վերացնել: Դրա համար անհրաժեշտ են պատշաճ օրենքներ, կարգավորումներ, քաղաքականություն և այդ քաղաքականության ուշադիր կիրառում, ինչպես նաև հանքերը փակելուց հետո համապատասխան գործողությունների պլանավորում. ընդ որում` այդ ամենը, ըստ Հապիի, պետք է անել մինչև այս կամ այն հանքը շահագործումից հանելը:
«Հետազոտական աշխատանքների ռիսկայնությունը կարելի է նվազեցնել հարակից մոտեցումների կիրառման շնորհիվ, ինչպիսիք են ակտուալիզացված աշխարհագրական տեղեկություններին հեշտ հասանելիության ապահովումը և լիցենզիաների տրամադրման գործընթացի կանխատեսելիությունը:
Ներդրումային ռիսկերը կարելի է նվազեցնել պետության և ընկերությունների այնպիսի համատեղ գործունեության միջոցով, որն ուղղված է ենթակառուցվածքային ծախսերի կրճատմանը` այնպես, որ դրանից շահեն նաև այլ արտադրողներ ու սպառողներ: Կիրառվող քաղաքականության կայունությունն ու կանխատեսելիությունը նույնպես մեծապես կնվազեցնի ռիսկերը՝ թույլ տալով բոլոր շահագրգիռ կողմերին գործունեություն ծավալել իրենց համար հայտնի պայմաններում»,- կարծում է ՀԲ-ի երևանյան գրասենյակի ղեկավարը:
Խոսելով բնապահպանական ռիսկերից` Հապին կարևորում է օգտակար հանածոների շահագոծման «օրենսդրության խստացումը», վերականգնողական աշխատանքների ու շահագործող ընկերությունների կողմից հասցված բնապահպանական վնասի փոխհատուցման համար ֆինանսական երաշխիքների տրամադրումը, ժամանակակից տեխնոլոգիաների գնահատման ու մոնիտորինգի հուսալի համակարգերի կիրառումը: «Հաշվի առնելով տեղի բնակչության վրա հանքերի շահագործման աշխատանքների ազդեցությունն ու եկամուտների արդարացի բաշխման անհրաժեշտությունը` ուղղակի զբաղվածությանը զուգահեռ առաջնահերթ խնդիր է նաև սոցիալական ռիսկերի մեղմումը»,- գրել է Հապին: Այս ամենի համար, ըստ նրա, լավ օրենքներն ու կանոնները բավարար չեն, անհրաժեշտ է, որ պետությունը հզորացնի իր կարողությունները տեխնիկական փոխհատուցման և կարգավորման բնագավառում:
Հապին խոսում է նաև հանքարդյունաբերության ոլորտից Հայաստանի պետական բյուջե գանձվող գումարների մասին` նշելով, որ 2011-ին դրանք 17.9 միլիոն դոլար են կազմել, իսկ օրենսդրական փոփոխություններից հետո 2012-ին դարձել 39 միլիոն դոլար, 2013-ին՝ 45.3 միլիոն դոլար:
Հապին նշում է նաև, որ մարտի վերջին Հայաստանում «Պատասխանատու հանքարդյունաբերություն» խորագրով կոնֆերանս անցկացվեց, որին մասնակցեցին ընկերությունների, կառավարության, ՏԻՄ-երի ու հասարակական կազմակերպությունների ներկայացուցիչներ: Հիշեցնենք, որ խոսքն այն կոնֆերանսի մասին է, որի ժամանակ բնապահպանական ակտիվիստները ներխուժեցին «Արմենիա Մարիոթ» հյուրանոց և փորձեցին ձախողել այն: Հապին այս մասին չի հիշատակել իր հոդվածում: Փոխարենը նշել է, որ կոնֆերանսն արդյունավետ անցավ: «Կոնֆերանսի ժամանակ տեղ գտած քննարկումը շատ արդյունավետ եղավ, սակայն այն չպետք է լինի ինքնանպատակ: Հուսով եմ, որ դրա շնորհիվ հնարավոր կլինի շահագրգիռ կողմերի միջև մշտական խորհրդակցությունների գործընթաց մեկնարկել: Հետևաբար ես խորհուրդ կտայի հիմնել Հանքարդյունաբերական պալատ (Chamber of Mines)` այս երկխոսությունը ֆորմալիզացնելու և ինտիտուցիոնալիզացնելու համար»,- նշել է ՀԲ-ի երևանյան գրասենյակի ղեկավարը:
