Կրկին անգամ ցույցերի ճնշման նպատակով բանակի ներգրավման մասին

Հանրային կառավարման մասնագետ Սոսի Թաթիկյանն իր ֆեյսբուքյան էջում գրում է․

Այս օրերին 2008 թ. մարտի 1-ի ցույցերում բանակի ներգրավվածության ցավոտ հարցը մեկ անգամ ևս սկսեց ակտիվորեն արծարծվել: Եղած լինելով միջազգային կազմակերպություններում այս` ցույցերի կառավարման գործում բանակի օգտագործումը խիստ սահմանափակելու հարցի ջերմեռանդ ջատագով, և հենց այս պահին աշխատելով հեղինակավոր կազմակերպության կողմից այս թեմայով պատվիրված հոդվածի վրա, այս կապակցությամբ վերատեղադրում եմ մայիսի 15-ի իմ գրառումը:

“Լսեցի, որ Քոչարյանի փաստաբանը հայտարարել է, որ բանակը կարող է օգտագործվել ներքին գործերում:

Որպես անվտանգության հաստատությունների բարեփոխումների մասնագետ, ես այս հարցով զբաղվել եմ տարբեր երկրներում: ՄԱԿ-ում, ԵՄ-ում ու Աֆրիկյան Միությունում հայտնի եմ որպես բանակի ու ոստիկանության գործառույթների հստակ տարանջատման ջատագով և ներքին անվտանգության նպատակով բանակի օգտագործման հարցում խիստ զգուշավոր մոտեցում ունեցող փորձագետ:

Հատկապես աֆրիկյան երկրներում հաճախ փորձ է արվում այդ միջամտությունը թույլատրել, և դա արդարացվում է դրանցում ոստիկանության թույլ, փոքրաքանակ լինելով, ու ճգնաժամային իրավիճակների ու ամբոխների կառավարման համար համապատասխան տեխնիկական միջոցներ ու վերապատրաստում չունենալով: Այդ երկրներից շատերում կան զինված ոչ պետական խմբավորումներ, որոնք հանդիսանում են ազգային անվտանգության հիմնական սպառնալիք:

Միջազգային կազմակերպություններն ընդունում են բանակի և ոստիկանության միջև գործառույթների հստակ տարանջատման անհրաժեշտությունը և անհամաչափ ուժի կիրառման բացառումը: Այդ սկզբունքներն ավելի ու ավելի են տեղ գտնում միջազգային կազմակերպությունների նորմատիվ փաստաթղթերում, երկրների սահմանադրության և օրենսդրության մեջ, ու ազգային անվտանգության քաղաքականության և ռազմավարության փաստաթղթերում:

Բանակը ու ոստիկանությունը ունեն տարբեր պատրաստվածություն: Ոստիկանությունը կոչված է սեփական բնակչության հասարակական անվտանգությունը պաշտպանելուն, իսկ բանակը` թշնամու զինվորականներին դիմագրավելուն (որը ներառում է թիրախավորելով կրակելն ու սպանելը):

Բանակը պետք է ապահովի երկրի պաշտպանությունը, իսկ ոստիկանությունը` ներքին հասարակական անվտանգությունը: Բանակը որոշ հանգամանքներում կարող է ներգրավվել ներքին անվտանգության հաստատման գործում, սակայն միայն ծայրահեղ հանգամանքներում, որոշալի ընթացակարգ ապահովելու դեպքում և սահմանափակ գործառույթներով: Որոնք են դրանք?

Ներքին անվտանգությանը սպառնացող վտանգը պետք է լինի ռազմական բնույթի, օրինակ` զինված խմբավորման հարձակում երկրի ներսում, զինված ահաբեկչություն, զինված խռովարարների կողմից բիրտ ուժի գործադրում:

Սակայն նույնիսկ այդ դեպքում, անհրաժեշտ է նախ և առաջ հայտարարել արտակարգ իրադրություն, որը պետք է առաջարկվի երկրի ղեկավարի կողմից` Անվտանգության Խորհրդի հետ խորհրդակցելուց հետո և հաստատվի խորհրդարանի կողմից:

Նույնիսկ արտակարգ իրադրության ընդունման դեպքում բանակը պետք է լինի երկրորդ գծում, այսինքն` գործողությունները պետք է ղեկավարի ոստիկանությունը, և բանակի միջամտությունը պետք է լինի միայն ծայրահեղ դեպքերում և որպես ոստիկանությանը աջակցող ուժ, օրինակ` երբ ոստիկանությունը ենթարկվում է զինված հարձակման, կամ այն ի վիճակի չէ դիմակայել կոպիտ ուժի գործադրմանը:

Նույնիսկ բանակի միջամտության դեպքում, բանակի, ինչպես նաև ոստիկանության կողմից ուժի կիրառումը պետք է համաչափ լինի խռովարարների կողմից գործադրվող ուժին: Ամեն կերպ պետք է խուսափել մահաբեր զենք կիրառելուց և զոհերից:

Իսկ որպես ընդհանուր սկզբունք, ոչ բանակը և ոչ էլ ոստիկանությունը չպետք է քաղաքականացվեն: Նրանք պետք է լինեն քաղաքականապես չեզոք, ու չպետք է օգտագործվեն ոչ կառավարող վարչակազմի իշխանությունը պահպանելու և ոչ էլ իշխանության գալու նպատակով:”