«Առաջին լրատվական»-ի զրուցակիցն է Ստամբուլի Քադիր համալսարանի դասախոս, քաղաքագիտության ամբիոնի վարիչ, թուրք փորձագետ Միթաթ Չելիքպալան:
-Դեռ նախորդ տարի և՛ ռուսաստանցի, և՛ թուրք փորձագետները պնդում էին, որ ռուս-թուրքական հարաբերությունները խորանում են, բայց տարածաշրջանն Ուկրաինական իրադարձություններից հետո նոր փուլ է մտել: Այս փուլում ինչպիսի՞ն եք տեսնում ռուս-թուրքական հարաբերությունները, երբ տեսակետներ են հնչում, որ տարածաշրջանային լարվածության հաջորդ օջախը Թուրքիան է լինելու:
–Վերջին տասնամյակի ընթացքում Թուրքիան ու Ռուսաստանն ունեցել են ընդհանուր շահեր, հիմնականում առևտրի ոլորտում, նույնիսկ անվտանգության հարցերում Սևծովյան տարածաշրջանում, բայց ինչ վերաբերում է Ուկրաինային և Կովկասին վերաբեող հարցերին, Թուրքիան ու Ռուսաստանն ունեն բախվող հետաքրքրություններ, որոնք երբեք ջրի երես դուրս չեն եկել: Սակայն Ղրիմի անեքսիայից հետո Թուրքիան բաց կերպով հայտնեց իր դիրքորոշումը՝ գործելու է իր արևմտյան գործընկերների հետ՝ ՆԱՏՕ-ի հետ, նաև ԵՄ-ի, քանի որ Թուրքիան շարունակում է ձգտել ԵՄ անդամակցության: Կարծում եմ՝ Թուրքիայի և Ռուսաստանի հետաքրքրությունները հիմնական անվտանգությանն առնչվող հարցերում և սառեցված հակամարտություններում առաջիկայում էլ ավելի մեծ թափով են բախվելու: Մինչ Ղրիմը այդ հակամարտությունները որևէ ազդեցություն չեն ունեցել ռուս-թուրքական հարաբերությունների վրա, բայց կարող են բացասաբար անդրադառնալ, քանի որ Ռուսաստանը տարածաշրջանում ագրեսիվ գործելով՝ անվտանգության սպառնալիք է առաջացնում:
Թուրքիան այս աշխարհաքաղաքական լարված պայմաններում, ՌԴ-Արևմուտք հակասությունների պայմաններում խաղալու է արևմտյան դաշտում՝ փորձելով տարածաշրջանում կայունություն հաստատել: Պատժամիջոցների դեպքում ևս Թուրքիան կբռնի արևմտյան դիրքորոշում, որն էլ բացասական ազդեցություն կունենա ռուս-թուրքական հարաբերությունների վրա: Պուտինն այնքան բիրտ է ու այնքան կապված իր դիրքերին, որ թվում է՝ ամերիկացիները բավական մարտական են տրամադրված ճնշումներ և տնտեսական պատժամիջոցներ կիրառելու հարցում: Եթե այդպես լինի, Պուտինը պետք է պատասխանի այդ գործողություններին, որը լարում է հակամարտությունը:
Թուրքիան հավատարիմ է մնում Ուկրաինայի անկախության և տարածքային ամբողջականության գաղափարին: Ռուսաստանն էլ պետք է հասկանա, որ Թուրքիայի դիրքորոշումը հստակ է, և Թուրքիան ՆԱՏՕ-ի անդամ է, չի կարող այլ կերպ գործել:
-Որո՞նք են լինելու Թուրքիայի գործողությունները Ղրիմի թաթարների հարցում:
– Ղրիմի թաթարների հարցն է կարևոր դառնում: Թուրքիան փորձում է պաշտպանել Ղրիմի թաթարների շահերը. սա ևս մեկ անհանգստություն է և, ամենայն հավանականությամբ, ՌԴ-ի և Թուրքիայի իշխանությունները պետք է նստեն բանակցային սեղանի շուրջ՝ քննարկելու այս հարցի մանրամասները:
-Ռուս-թուրքական ուղիղ հակամարտության հնարավորություն տեսնո՞ւմ եք:
-Ոչ, կարծում եմ՝ հիմա չկա նման հնարավորություն: Թուրքիան չմոռանանք, որ ՆԱՏՕ-ի անդամ է, ՆԱՏՕ-ի խիստ հսկողության ներքո է: Ուկրաինական զարգացումները Թուրքիայում քիչ հավանական են:
-Պարոն Չելիքպալա, խոսենք հայ-թուրքական հարաբերություններից: Անցյալ տարի դեկտեմբեր ամսին Թուրքիայի ԱԳ նախարար Ահմեդ Դավութօղլուն եղավ Հայաստանում, մասնակցեց ՍԾՏՀ անդամ պետությունների արտգործնախարարների խորհրդի 29-րդ նստաշրջանին: Սա ընկալվեց ոչ սովորական ու արարողակարգային այց, ո՞րն էր այցի նպատակը՝ շոո՞ւ 2015-ին ընդառաջ, թե՞ իրական բանակցային գործընթաց սկսելուն ուղղված քայլ:
–Ես չեմ կարծում, որ դա շոու էր: Դուք ճիշտ նշեցիք՝ նա մասնակցեց ՍԾՏՀ նիստին: Այդ այցի ուղերձն այն էր, որ թուրքական կողմը սպասում էր որևէ դրական քայլի ՀՀ-ի կողմից կամ ՀՀ-ի քայլին՝ ուղղված Ադրբեջանին, որը ինչ-որ իմաստով կբավարարեր Ադրբեջանին և հետագա բանակցությունների հնարավորությունը կմեծացներ: Բայց ստացվեց, որ Հայաստանի առաջնահերթություններն այլ են, Թուրքիան էլ Ադրբեջանի հետ այնպիսի հարաբերություններ ունի, որ չի կարող Ադրբեջանին շրջանցել: Սա համենայն դեպս քայլ չէր հայաստանյան հանրային կարծիքի համար: Հայ-թուրքական արձանագրություններից հետո թուրքական իշխանությունները ԼՂ-ն դարձրել են առաջնահերթություն, իսկ այդ հակամարտությունում ես առաջընթացի հնարավորություն չեմ տեսնում և՛ Ադրբեջանում , և՛ Հայաստանում:
Ես շատ բան չեմ սպասում, միայն մարդկային շփումների ավելի ակտիվացում: Ես հասարակություններում տեսնում եմ առաջընթաց, կողմերն ավելի շատ են սկսել հետաքրքրվել միմյանցով և ավելի լավ ճանաչել, բայց քաղաքական իմաստով չեմ տեսնում առաջընթաց:
Ղրիմը ավելի մեծ բացասական հող է նախապատրաստում, և բոլոր կողմերը լուռ են: Առնվազն երկու տարի պետք է սպասենք, քանի որ այս տարի և մյուս տարի ընտրական տարիներ են Թուրքիայի համար, և թուրքական իշխանությունները լուռ են լինելու, զբաղված են լինելու ընտրական գործընթացներով, նրանց ներկայումս չեն անհանգստացնում արտաքին խնդիրները:
