Վրացական ԶԼՄ-ները երեկ տարածեցին մի տեսանյութ, որտեղ Ամենայն Հայոց Կաթողիկոսի Վրաստան կատարած այցի ընթացքում Գարեգին Երկրորդի և Վրաստանի Պատրիարք Իլյա Երկրորդի զրույցի մի դրվագ է: Տեսանյութից պարզ չէ, թե ինչն է խոսակցության կոնկրետ թեման: Միայն լսվում է, որ մեր Կաթողիկոսը Վրաստանի Պատրիարքին մեղադրում է նախորդ օրվա պայմանավորվածություններից հետ կանգնելու համար, հետո անցնում է դու-ով խոսելու, հետո դրա համար բավական նուրբ նկատողություն ստանում վրաց պատրիարքից, հետո Իլյային ասում, թե նա ամեն ինչ ունի` խոտ, թռչուններ և այլն:
Մի խոսքով, ընդհանուր առմամբ կոնկրետ թեմատիկայից զուրկ մի տեսանյութ: Բայց խնդիրն այն է, որ տեսանյութն իր աուրայով ինքնին առանձին ու կոնկրետ թեմատիկա է, որ խոսում է Հայ Առաքելական եկեղեցու Հովվապետի ընդհանուր ցածր պատրաստվածության մասին, նույնիսկ կարելի է ասել քաղաքակրթվածության ընդհանուր մակարդակի մասին, ինչն իհարկե ցավալի իրողություն է: Թե ինչ կարելի է մտածել հիվանդ, զառամյալ ու ծեր, մի կերպ խոսող Իլյայի մասին, դա մեզ չի հուզում: Դրա մասին թող մտածեն վրացիները, քանի որ, մեղմ ասած, Իլյայի պարագայում էլ տեսարանը, այսպես ասած, հաճելիներից կամ հպարտացնողներից չէր: Բայց խնդիրն այն է, որ գոնե քաղաքակրթական ցենզի առումով մենք ականատես ենք լինում երկու հոգևոր առաջնորդների պարզապես շրջադարձային տարբերության, և կարելի է ասել, որ դրսևորվում է հայոց Հովվապետի պարզապես տղայականությունը: Եվ հասկանալի է դառնում, թե ինչու էր Իլյան հետո խոսել Գարեգին Երկրորդի անփորձության մասին:
Իրականում, սակայն, դա ոչ միայն Գարեգին երկրորդի, այլ ընդհանրապես հայ ժողովրդի, հայկական հասարակության, հայկական պետականության անփորձության դրսևորումն է: Եվ անփորձությունն այստեղ մեղմացված տերմինաբանություն է, քանի որ ըստ էության դա իրականում գլոբալ անպատրաստություն է` անպատրաստություն միջազգային հարաբերությունների, ազգամիջյան հարաբերությունների, միջմշակութային հարաբերությունների, միջեկեղեցական հարաբերությունների: Այս ամենում փորձառություն, այսինքն` պատրաստություն ձեռք բերելու փոխարեն, մեր հոգևոր և աշխարհիկ էլիտան մտածում է նորանոր բիզնեսներ, նորանոր լծակներ, նորանոր շքեղություններ ձեռք բերելու մասին, իսկ ով փորձում է բացատրել, որ մենք այդպես պետությունն ենք կորցնում, պետական կեցվածքն ու անունն ենք կորցնում, պետության հեղինակությունն ու ապագան ենք կորցնում, նրան հռչակում են օտարի ջրաղացին ջուր լցնող:
Կարելի է նայել այս ամենն ու պատկերացնել, թե ասենք` ինչպես են աշխարհիկ իշխանավորներն էլ բանակցում ասենք այս կամ այն տերության ղեկավարի հետ, հայ-թուրքական հարցում, ղարաբաղյան հարցում, պետության համար կարևոր նշանակություն ունեցող այլ տնտեսական ու քաղաքական հարցերում: Ու կարող ենք երևի թե չկասկածել, որ այդ բանակցությունները, այդ զրույցները որևէ բանով էական տարբերություն չունեն հոգևոր իշխանության պատրաստվածությունից: Եվ սա ևս մեկ անգամ վկայում է, որ մենք գործ ունենք համապետական, համահայկական ախտանիշի հետ, և որ համակարգային ախտահանումը դարձել է կենսական հրատապություն:
