Ազգային ժողովը այսօր քննարկում է կառավարության ներկայացրած՝ «Քրեական դատավարության օրենսգրքում փոփոխություններ և լրացումներ կատարելու մասին» օրինագիծը:
ՀԱԿ խմբակցության պատգամավոր Գագիկ Ջհանգիրյանը ելույթ ունենալով՝ ընդգծեց, որ այս նախագիծն իր առաջ չի դրել դատավորների անկախ լինելու կարևորագույն խնդիրը, և նախագծին վերաբերող մի շարք դրույթներ պետք է վերանայել:
Ջհանգիրյանն ուշադրություն հրավիրեց այն փաստի վրա, որ դատարանները Սահմանադրւթյամբ անկախ են համարվում, բայց երբ 2007-ին ընդունվեց դատական համակարգի վերաբերյալ օրենքը, ցավալի բան տեղի ունեցավ. դատական համակարգի ներսում ստեղծվեց մի բուրգ, որը ղեկավարում է մեկ մարդ՝ Վճռաբեկ դատարանի նախագահը:
«Այսօր ամբողջ դատական համակարգը ղեկավարվում է միանձնյա: Ես չեմ ասում, որ նախկինում դատական համակարգը անկախ էր, բայց այն համագործակցում էր գերագույն կամ վճռաբեկ դատարանի, արդարադատության նախարարի հետ, ինչն էլ քիչ թե շատ ապահովում էր դատավորների անկախությունը»,- ասաց նա, ապա նշեց, որ զարմանալի է մի փաստ՝ արդարադատության նախարարը անտեսում է իր նշած խնդիրները, թեպետ ինքն էլ գիտակցում է, որ վերոհիշյալ օրենքը դատական համակարգի համար վատ հետևանքներ է ունենալու:
ՀԱԿ պատգամավորի համոզմամբ՝ պետք է այնպիսի օրինագիծ բերել Ազգային ժողով, որ քանդի այդ բուրգը և վերջ տա դատական համակարգի միանձնյա ղեկավարմանը:
«Մենք հիմա չունենք ինքնուրույն դատարան, ինքնուրույն՝ ամեն ինչով: Մենք այն ամեն ինչով կախել ենք բուրգի ղեկավարից, այդ ինքնավարության մարմինները ստեղծվում են բուրգի ղեկավարի կամքով: Հիշենք նախորդ վճռաբեկ դատարանի նախագահի պատմությունը. եթե մի ժամում նա հրաժարական է տալիս, եթե ինքն է այդքան կախված, բա իրենից կախվածներն ի՞նչ վիճակում են. մենք այստեղ փորձելու ենք ջարդել»,- ասաց նա:
Ջհանգիրյանը համոզված է՝ այս նախագծով նպաստում են, որ դատարանը դառնա վարչարար: Հենց նման հայեցակարգից պետք է մոտենալ դատական օրենսգրքի վերանայմանը՝ անկախություն ցանկացած դատավորի, դատական ատյանի համար՝ ոչ միայն գործադիրից, օրենսդիրից, այլև վերադասից, քանի որ բոլորի կայացրած դատական ակտերն ի վերջո նրանք են վերանայում:
ԱԺ ՀՀԿ խմբակցության պատգամավոր Դավիթ Հարությունյանը նշեց, որ ինքը լրիվ հակադիր դիրքորոշում ունի վճռաբեկ դատարանի առումով: Հարությունյանի կարծիքով՝ յուրաքանչյուր երկիր պետք է ունենա օպտիմալ դատական համակարգ, հարցը պետք է լուծվի վերաքննության ինստիտուտն ավելի կատարելագործելու համար:
Ըստ ՀՀԿ-ական պատգամավորի՝ սահմանափակումներն էլ կարևոր են, որ առաջին ատյանը չդարձնեն զրո, որ մարդիկ չասեն՝ դուք ձեր վճիռը կայացրեք, մենք վերաքննիչ ենք դիմելու:
«Դատական երրորդ ատյանը, սակայն, անհատական իրավունքի պաշտպանության ատյան չէ, հանրային շահի պաշտպանության ատյան է, այլ խնդիր է, որ մենք կարող ենք դժգոհ լինել պրակտիկայից, բայց դա չի նշանակում, որ պետք է գնանք սխալ լուծումների ճանապարհով»,- ասաց նա:
Հարությունյանի խոսքով՝ աշխարհում գործում է նաև անհատական իրավունքի պաշտպանության մոդել, որն արդյունավետ չէ. շատ ատյան՝ չի նշանակում արդյունավետ: ՀՀԿ-ական պատգամավորը նշում է՝ երբ երկու ստորադաս դատարանները հակադիր որոշումներ են ընդունում, սա վառ օրինակն է այն բանի, որ երրորդ ատյանի անհրաժեշտությունն անժխտելի է. այստեղ երրորդ ատյանը պետք է պատասխան տա հարցին, ուղղորդի՝ իրավունքն ինչ ուղով պետք է ընթանա:
Դատական իշխանությունն, ըստ Հարությունյանի, դեռևս կայացման փուլում է, պրակտիկան ձևավորված չէ, դատարանների դերակատարումը պետք է հստակ սահմանազատել: Գաղափարը, որով այս պահին գործադիրն առաջնորդվում է, ուղղված է հենց դրան, բայց պատգամավորը կարծում է՝ որոշակի դրույթներ իրոք մտահոգության տեղիք տալիս են, որոնցից մեկն էլ Սահմանադրության հետ հնարավոր հակասությունն է:
«Այն առկա է, նախագծի զուտ այդ հատվածը նեղ մասնագիտական շրջանակներում քննարկման կարիք ունի: Պետք է հասկանալ՝ արդյոք Սահմանադրությունը հնարավորություն ընձեռո՞ւմ է դադարեցնելու փոխարեն դադարելու բառը կիրառել»,- ասաց նա:
Արդարադատության նախարար Հրայր Թովմասյանը նշեց, որ ներկայում քննարկման փուլում են Քաղաքացիական դատավարության, Քրեական դատավարության օրենսգրքերը: Թովմասյանի խոսքով՝ դատավորի համար որքան կարևոր է արտաքին անկախությունը, այնքան էլ ներքին:
Նա նշեց, որ այս նախագիծը՝ սկսած դատավորների, դատարանների նախագահներին նշանակելու ժամկետից, ուղղված է այս խնդրի լուծմանը, սակայն պետք է հասկանալ՝ արդյոք սա խնդրի լուծո՞ւմ է. «Ոչ, եթե նա ստանում է հրահանգներ, դրա մասին բարձրաձայնում է միայն ընկերական շրջապատում բաժակ բարձրացնելիս, նա չպետք է աշխատի: Մենք խնդիր ունենք, որ նա կարող է այդ ամենը անել, հետո ելնել ընկերական շրջապատում բողոքել»:
Նախարարը նկատեց՝ կան խնդիրներ, թե Արդարադատության խորհուրդն ով պետք է ղեկավարի, եթե սահմանադրական փոփոխությունների խնդիրը դրվի, և այս հարցին կարող են դեռ անդրադառնալ: Նախարարը նշեց նաև, որ այսօր ստորագրել է մի փաստաթուղթ, որով դատական օրենսգրքի փոփոխություններ են նախատեսվում: Նա չբացառեց, որ եթե ձևաչափը գտնեն, ԱԺ կանոնակարգ-օրենքը հնարավորություն տա հենց ԱԺ-ում ներկայացվող փաթեթում ընդգրկել, բայց սա մեղադրանք չպիտի հնչի, այլ որպես առաջարկ:
«Դատարանների նախագահների պաշտոնավարման ժամկետին անդրադարձ կատարեմ. իրականում տարբեր դեպքեր ունենք, երբ դադարելն ու դադարեցնելը տարբեր են: Դատարանի նախագահի, Աստված չանի, մահանալու դեպքում ինչ ենք անում. արդյոք սա չի՞ նշանակում, որ օրենքի ուժով դադարում են նրա լիազորությունները:
Այս նախագիծը որևէ կերպ չի սահմանափակում ո՛չ Արդարադատության խորհրդի, ո՛չ էլ հանրապետության նախագահի լիազորությունները՝ դադարեցնելու դատարանի նախագահի լիազորությունները, բայց կան դեպքեր, երբ օրենքի ուժով կդադարեն»,- ասաց նա:
Նախարարը վստահ է՝ կարող են տարբեր կարծիքներ լինել, հարգում է դրանք, պատրաստ է սխալ լինելու պարագայում հանել, չի պատրաստվում ներկայացնել բացարձակ ճշմարտություններ:
