Քսանութ տարի առաջ՝ 1990թ.-ի օգոստոսի 23-ին, Հայաստանի Գերագույն խորհուրդն ընդունեց Հայաստանի անկախության Հռչակագիրը։ Տասներկու կետից բաղկացած այս փաստաթուղթն իր քաղաքական, պատմական արժեքը պահպանում է մինչև օր. Հռչակագրի շատ դրույթներ այսօր էլ պահպանում են իրենց արդիականությունը և զարգացման, օրենսդրական կարգավորումների անհրաժեշտություն ունեն։
Հռչակագրի ընդունումը հնարավոր դարձավ դրան նախորդող մեկ այլ պատմական իրադարձության շնորհիվ՝ 1990թ.-ի օգոստոսի 4-ին Հայաստանում տապալվեց կոմունիստական յոթանասունամյա ռեժիմը, իշխանության եկավ ՀՀՇ-ն։ Խիստ ուշագրավ է, որ համազգային շարժման առաջնորդներն իրենց գործունեությունը կառուցել էին բացառապես ԽՍՀՄ և ՀԽՍՀ օրենսդրությունների շրջանակներում՝ Կրեմլին զրկելով ավելորդ հաղթաթղթից ու միջազգային հանրության աչքերում լեգիտիմացնելով հայ ժողովրդի պայքարը, դրա յուրաքանչյուր հաղթանակը։
ՀՀՇ-ն, ի տարբերություն հետխորհրդային տարածքի մյուս ազգային-ազատագրական շարժումների, իշխանության եկավ բացառապես լեգալ ճանապարհով՝ 1990-ի մայիսին հաղթանակ տանելով ՀԽՍՀ Գերագույն խորհրդի ընտրություններում։ Թերևս դրանով էր բացատրվում, որ Հայաստանում, ի տարբերություն Վրաստանի ու Ադրբեջանի, անկախությանը հաջորդող տարիներին ներքին կայունության բարձր մակարդակ էր, ինչի շնորհիվ 90-ականների առաջին կեսին Հայաստանն ունեցավ երկու պատմական ձեռքբերում՝ հաղթանակ Արցախյան առաջին պատերազմում ու համակարգային, ինստիտուցիոնալ բարեփոխումներ, ինչի շնորհիվ Հայաստանում դրվեցին բազմակուսակցական համակարգի ու մասնավոր տնտեսության հիմքերը։
Անկախության վերականգնման գործընթացը ևս Հայաստանի նոր իշխանությունն իրականացրեց խորհրդային օրենսդրությանը համահունչ։ Քսանութ տարի առաջ այս օրերին քիչ չէին կոչերը՝ միանգամից հռչակել Հայաստանի ակախությունը, սակայն Լևոն Տեր-Պետրոսյանը մերժում էր քաղաքական արկածախնդրությունը՝ մշտապես արձանագրելով, որ Հայաստանն ահռելի պատասխանատվություն ունի նաև Արցախի ժողովրդի առջև, նրա անվտանգության ապահովման հարցում։
1990-ի օգոստոսի 23-ին, Հռչակագրի ընդունմամբ, տրվեց անկախության գործընթացի մեկնարկը, որն իր տրամաբանական հանգրվանին հասավ 1991-ի սեպտեմբերի 21-ի Անկախության հանրաքվեով՝ դառնալով հայ ժողովրդի ազատասիրության հավաքական կամարտահայտության դրսևորումը։
Անկախության Հռչակագրի պատմականությունը պայմանավորված է ոչ միայն ինքնիշխանության խնդրով, այլ նաև դրա իրավաքաղաքական նշանակությամբ։ Այս փաստաթուղթը դարձավ քաղաքական, տնտեսական բարեփոխումների ուղենիշը, առաջին օրենսդրական ակտերի հիմքը։ Ի վերջո, Հռչակագրի դրույթները դարձան 1995-ին ընդունված առաջին Սահմանադրության ինստիտուցիոնալ ողնաշարը։
Քսանութ տարի առաջ տրվել է մեր մեծ ճանապարհի մեկնարկը, որը, թեև բազմաթիվ խոչընդոտներին, այսօր հաստատուն ընթացք ունի՝ հիմքում ունենալով 88-ի շարժման արժեքային համակարգը և ուղենիշային համարելով 2018-ի թավշյա հեղափոխության բացած հեռանկարները։
