Եվ այսպես, Վիլնյուսն անցավ, և 2013 թվականի նոյեմբերի 29-ը Հայաստանի համար այդպես էլ չնշանավորվեց պատմական շրջադարձով, ինչը ակնկալվում էր դեռևս մի քանի ամիս առաջ:
Եթե Հայաստանի իշխանությունը կարողություն և կամք գտներ Ասոցացման համաձայնագիրը Վիլնյուսում նախաստորագրելու, ապա 2013 թվականի նոյեմբերի 29-ով այդ տարեթիվը Հայաստանի պատմության մեջ կամրագրվեր արդեն ավելի դրական տոնայնությամբ, ի տարբերություն մինչ այդ եղած ժամանակի՝ երբ նոյեմբերի 29-ը ասոցացվում էր Հայաստան Կարմիր բանակի մուտքի հետ: Սակայն բեկումը չեղավ, և ավելին՝ դեկտեմբերի 2-ին էլ Հայաստան կգա ՌԴ նախագահ Պուտինը, որի այցի օր է ընտրվել Հայաստանի խորհրդայնացման պայմանագրի ստորագրումը:
Ի՞նչ է լինելու հետո: Այս հարցն այսօր տալիս են շատերը, շատերն էլ պատասխանում են: Պատասխանները բազմազան են՝ սկսած ծայրահեղ հոռետեսական սցենարներից, մինչև անգամ ինքնախաբեության եզրեր ունեցող լավատեսական սցենարներ: Ընդհանուր առմամբ, իհարկե, դժվար է կանխատեսել որևէ բան, որովհետև տարածաշրջանային հարաբերությունները երկար ժամանակ է գտնվում են անկայուն մի փուլում, երբ ամենափոքր գործոններն անգամ կարող են մեծ շրջադարձերի առիթներ տալ: Ամենակարևորն այստեղ հասարակական տրամադրություններն են: Պետք է պատրաստ լինել ամեն ինչի, այսինքն` չպետք է բացառել որևէ զարգացում, անգամ ամենածայրահեղականները՝ և դրական, և բացասական իմաստով:
Այսինքն` հնարավորինս շատ հավանական սցենարների մշակում, մանրամասն մշակում և այդ սցենարների դեպքում սեփական գործողությունների, դիրքորոշումների ու վարքագծի պլանավորում: Սա պետք է լինի հասարակության գործը, նաև այն քաղաքական ուժերի գործը, որոնք հանդես են գալիս Հայաստանի ինքնիշխանության վերականգնման համար անհրաժեշտ պայքարի դիրքերից: Առայժմ, ըստ էության, պայքար որպես այդպիսին չկա, կան առանձին դրսևորումներ, ակցիաներ: Միևնույն ժամանակ, պարզ է, որ դրանով ոչինչ չի փոխվի:
Պետք է ռեսուրսների և ուժերի համակենտրոնացում: Դրա համար պետք է ընդհանուր գաղափարական եզրերի ձևավորում, արժեքային ընդհանրությունների և առաջնահերթությունների հստակեցում: Ռեսուրսների համախմբումն ու կենտրոնացումը պետք է լինի այդ հենքի վրա, որպեսզի լինի արդյունավետ և հեռանկարային: Այսինքն` հասարակությունը պետք է փորձի առաջ անցնել ժամանակից, այսինքն` լինել մեկ քայլ, առնվազն մեկ քայլ առաջ: Դրա անհրաժեշտությունը պայմանավորված է նաև նրանով, որ ինքնին հանրային ռեսուրսներն օբյեկտիվորեն ավելի քիչ են, քան այն մարտահրավերները, որ առկա են համաշխարհային և ռեգիոնալ գործընթացներում: Եվ որպեսզի ռեսուրսների այդ հարաբերակցությունը փոխհատուցվի, անհրաժեշտ է լինել իրադարձությունների զարգացումից մեկ քայլ առաջ: Եվ դա էլ հնարավոր է ապահովել հենց առավելագույն սցենարային տարբերակների մշակման և դրանց համարժեք պատրաստվածության ապահովման դեպքում, որպեսզի որևէ զարգացում հանրության համար անակնկալ չլինի:
Պետք չէ ընկնել հիասթափության կամ հուսահատության գիրկը, վհատվել, համարել, որ ուժերն անհավասար են: Ժամանակակից տեխնոլոգիաները այդ անհավասարությունները դարձնում են հարաբերական, և կարևոր է դառնում ընդամենը ճանաչել մարտահրավերները առավելագույնս լավ և մանրամասն: Մնացյալն արդեն ռեսուրսների արդյունավետ, օպտիմալ տնօրինման կարողությունների հարց է: Իհարկե, զուգահեռ պետք է տեղի ունենա նաև համալրումը: Այսինքն` ճանաչել, գնահատել իրավիճակը և դրան զուգահեռ քայլեր կատարել համալրման ուղղությամբ: Այլապես ապագան գուշակելու, ամենահավանական զարգացումը կանխագուշակելու փորձերը իմաստ չունեն: Կրկնում ենք, պետք է պատրաստ լինել ամեն ինչին, կամ ինչպես ռուսական ասույթն է հուշում՝ հուսա լավին, սակայն պատրաստ եղիր վատթարին:
Ընդհանրապես, Հայաստանի ներկայիս իրավիճակը կարելի է բնորոշել որպես ինֆորմացիոն վակուումի իրավիճակ: Այսինքն` չնայած ինֆորմացիոն տեխնոլոգիաների զարգացածությանն ու հասանելիության աճին, այդուհանդերձ Հայաստանում կա ինֆորմացիայի որոշակի մակարդակ, որն անհասանելի է անգամ սուբյեկտների նեղ շրջանակի, որոնք սովորաբար, ի տարբերություն լայն հասարակության, լինում են այդ ինֆորմացիայի կրողը: Այսօր, սակայն, Հայաստանում նրանց և հասարակության դիրքերը զգալիորեն հավասարվել են այդ մասով: Հետևաբար` այստեղ արդեն հարկ է զգուշանալ նաև ակամա մոլորությունից, այսինքն` ինչ-որ մեկի խոսքի կամ գործողությունների վեկտորը որպես ուղեցույց ընդունելու նույնիսկ սովորույթից, որ առկա է Հայաստանում: Ելակետը պետք է լինի սեփական շահի ճշգրտումը՝ այդ շահի տակ նկատի ունենալով հասարակական և պետական շահը, ու այդ ճշգրտված շրջանակի պրիզմայով էլ թե առկա պրոցեսները դիտարկելը, թե նաև զարգացումների հավանական սխեմաները կազմելն ու դրանց հանդեպ գործողությունների պլաններ մշակելը:
Անցումային փուլը թվացյալ հաղթահարած Հայաստանը, ըստ էության, ոչ թե առաջ է գնացել, այլ շրջան գծել և վերադարձել ելման դիրք՝ ըստ էության անցումային փուլ: Հայաստանն այսօր ըստ ամենայնի հենց անցումային փուլում է գտնվում, և այստեղ կա նաև որոշակի դրական գործոն. հասարակությունը, քաղաքացիները կարող են հետադարձ հայացք գցել անցումային, այսպես ասած, մեկ անգամ անցած փուլին և կատարել սխալների վերլուծություն ու վերանայում` այս փուլում դրանց կրկնությունից զերծ մնալու համար: Իհարկե, դա պահանջում է մասնագիտական, կոմպետենտ աշխատանք, քանի որ հպանցիկ, սիրողական, զուտ ընթերցողական հայացքով հնարավոր չէ անել բավարար եզրակացություններ ու հետևություններ:
