Wednesday, 28 07 2021
Մոսկվան դեմքը փրկելու խնդիր ունի․ Հայաստանի մանևրելու հնարավորությունները նեղացել են
Ադրբեջանի կողմից ՀՀ տարածքային ամբողջականությունը խախտելուն ուղղված գործողությունների դեպքի առթիվ հարուցվել է քրեական գործ
Ի՞նչ է կատարվել սահմանին. վիրավոր զինծառայողները մանրամասներ են պատմում
Գեղամասարի համայնքապետի տեղակալը ներկայացրեց Գեղարքունիքի սահմանամերձ գյուղերում տիրող իրավիճակը
Ադրբեջանը ճնշումները շարունակում է՝ մտահոգվելով, որ Հայաստանը միջազգային աջակցությամբ խելքի է գալիս
Ֆիզուլիի շրջանում հայտնաբերվել և տարհանվել է ևս 2 հայ զինծառայողի աճյուն
ՄԱԿ ԱԽ. հարցեր և քայլեր դիմելուց առաջ
«Հայաստան» և «Պատիվ ունեմ» դաշինքները լիակատար աջակցություն են հայտնում Զինված ուժերին
Ինչ իրավիճակ է Գեղարքունիքի մարզի Վերին Շորժա հատվածում․ դեպի գյուղ մուտքը սահմանափակված է
ՇՀԿ-ի պաշտպանության նախարարները կքննարկեն Կենտրոնկան Ասիայի տարածաշրջանում անվտանգության հարցերը
17:40
ԱՀԿ-ում հայտնել են, որ աշխարհում COVID-19-ից մահացությունը մեկ շաբաթում ավելի քան 20 տոկոսով աճել Է
17:30
Բայդենը հուլիսի 29-ին կհայտարարի պետական ծառայողների պարտադիր պատվաստման մասին. CNN
Թուրքիայի, Պակիստանի և Ադրբեջանի խորհրդարանների նախագահները՝ ընդդեմ Հայաստանի
Երևան-Գյումրի-Վրաստանի սահման միջպետական ավտոճանապարհին կատարվում են հիմնանորոգման աշխատանքներ
17:00
Տոկիոյում կորոնավիրուսի դեպքերը կրկնապատկվել են
Կրասնոյարսկում արջը հարձակվել է զբոսաշրջիկների վրա․ կա զոհ
16:40
Աշխարհն առաջիկա 10 տարում շատ կփոխվի. Բայդեն
16:30
Տոկիո-2020. Լողորդ Վարսենիկ Մանուչարյանը չհաղթահարեց որակավորման փուլի արգելքը
16:20
Կորոնավիրուսով վարակման դեպքերի թիվն աշխարհում մեկ շաբաթում աճել է 8 տոկոսով
Արգիշտի Քյարամյանն ու ՌԴ դեսպանը քննարկել են երկու երկրների իրավապահ մարմինների համագործակցությանը վերաբերող հարցեր
16:00
ԱՀԿ-ն հայտնում է Դելտա շտամի տարածմամբ երկրների թվի աճի մասին
Ինչու Հայաստանը չի դիմում ՄԱԿ-ին. պարզաբանում է Ռուբեն Ռուբինյանը
Վերջին 24 ժամում Վրաստանում կորոնավիրուսից մահացել է 20 պացիենտ
Ռուսաստանը ցանկանում է մի բան՝ նոյեմբերի 10-ով ստորագրված ստատուս-քվոն երկար պահպանվի
Վարանդայի շրջանում աճյունների որոնողական աշխատանքներ են իրականացվում
Կոչ ենք անում բոլոր քաղաքական ուժերին ու գործիչներին ձեռնպահ մնալ այս փուլում որևէ արկածախնդիր հայտարարություն հնչեցնելուց
Բացեք քարտեզը նայեք․ մինչև Ֆրանսիան հասնի օգնության՝ Երևանն էլ չի լինի․ Դավիթ Բաբայան
ՊՆ-ն նախատեսում է պահեստազորայինների եռամսյա վարժական հավաքներ անցկացնել
Բաքվի մոտիվը. բանակցությունը կկայանա՞ ցանկացած «եղանակի»
Հայ-ադրբեջանական սահմանային գոտու լարվածության օջախները

Ադրբեջա՞նը, թե՞ Հայաստանը կհարձակվի Նախիջևանի ուղղությամբ. պատերազմի վերսկսման վտանգն իրական է

Հայաստանում, Ադրբեջանում և Ռուսաստանում ներքաղաքական խմորումների և սպասվող ընտրական գործընթացների շուրջ քննարկումների խորապատկերին, վերջին օրերին տեղեկատվական դաշտում կրկին ակտիվացել են հայ-ադրբեջանական զինված հակամարտության վերսկսման մասին խոսակցությունները: Դրան նպաստեց հատկապես Ադրբեջանի նախագահ Իլհամ Ալիևի՝ փետրվարի 8-ի հայտարարությունը «Երևանը վերադարձնելու» մասին: Հետո հրապարակվեց ԱՄՆ Ազգային հետախուզության տնօրեն Դենիել Քոութսի 2018 թ. զեկույցը «Համաշխարհային սպառնալիքների գնահատման» մասին, որում նշվում էր, թե Ղարաբաղյան հակամարտությունը 2018 թվականին կարող է վերաճել լայնածավալ պատերազմի: Իր հերթին Ադրբեջանի պաշտպանության նախարար Զաքիր Հասանովն ասել է, թե «երբ ճակատային գծում դեմ-դիմաց երկու զինված բանակներ են կանգնած, պատերազմը կարող է վերսկսվել ցանկացած պահի»:

Ինչո՞վ է բացատրվում այս թեմայի շուրջ քննարկումների ակտիվացումը հակամարտող երկու երկրներում սպասվող կարևոր ներքաղաքական իրադարձությունների նախաշեմին: Իսկապես կա՞ պատերազմի վերսկսման վտանգ ղարաբաղյան ճակատում կամ այլ ուղղություններով, թե՞ Հայաստանի և հատկապես Ադրբեջանի իշխանությունները փորձում են հերթական անգամ շահարկել Ղարաբաղյան հակամարտության, պատերազմի թեման ներքաղաքական քննարկումների համատեքստում՝ մարդկանց վախերն ավելացնելու և այդպիսով հանրությանը երկրի ղեկավարության շուրջ համախմբելու նպատակով:

Պատերազմի վերսկսման վտանգ կա

Արտաքին քաղաքականության, պաշտպանության և անվտանգության հարցերի փորձագետ Գրիգորի Տրոֆիմչուկի կարծիքով՝ եթե կարճ ու կոնկրետ խոսենք, ապա պատերազմի վերսկսման վտանգ իսկապես կա:

«Ոչ ոք չի ուռճացնում այս թեման քարոզչական ոլորտում: Դա իսկապես այդպես է, որովհետև պատմությունը վերջին արտոնյալ հնարավորությունն է տվել այս հակամարտության մասնակիցներին, որպեսզի Ապրիլյան պատերազմից հետո՝ այս վերջին երկու տարիների ընթացքում, ինչ-որ լուծում գտնեն աշխարհաքաղաքական իրադրության վատթարացման խորապատկերին: Սակայն կողմերն առայժմ չեն կարողացել գտնել ռազմավարական լուծումներ: Մարտավարական ինչ-որ առաջարկներ արվել են, բայց ռազմավարական լուծումներ չկան»,- «Առաջին լրատվական»-ի հետ զրույցում մեկնաբանեց Տրոֆիմչուկը՝ ավելացնելով, թե չէր ուզենա կապել Ղարաբաղի շուրջ սրվող այս իրավիճակն ու պատերազմի վտանգը Հայաստանում նախագահի և վարչապետի ընտրության, Ռուսաստանում և Ադրբեջանում կայանալիք նախագահական ընտրությունների հետ:

«Եթե որոշ դիտորդներ կամ կոնֆլիկտի մասնակիցներ իսկապես փորձեին սրել իրավիճակը նախագահական ընտրությունների նախօրեին, ապա այդ ընտրություններից հետո պիտի հույս ունենայինք, որ իրադրությունը կխաղաղվի: Բայց դա շատ միամիտ տեսակետ է: Իրադրությունը չի խաղաղվելու: Հայաստանում և Ադրբեջանում անցկացվող ցանկացած ընտրությունից հետո, անկախ դրա ելքից, իրավիճակն ամեն դեպքում վատթարանալու է»:

Ադրբեջանում՝ վճռորոշ, Հայաստանում՝ կարևոր

Ռուսաստանցի փորձագետը համաձայն է, որ Ղարաբաղն իսկապես հիմնաքարային խնդիր է Ադրբեջանի ներքին քաղաքականության մեջ, այն Ադրբեջանի պահվածքը կանխորոշող գլխավոր գործոնն է: Ղարաբաղյան հիմնախնդիրը Հայաստանի համար ևս շատ կարևոր է, բայց առաջին տեղում չէ:

«Եթե հաշվի չառնենք որոշ մտահոգիչ հանգամանքներ, մասնավորապես՝ զոհերը սահմանին և Ապրիլյան պատերազմից հետո ադրբեջանական կողմին անցած հողակտորը, ապա ընդհանուր առմամբ իրերի ներկայիս դասավորությունը ձեռնտու է Հայաստանին, որովհետև Ադրբեջանը Ապրիլյան պատերազմի ընթացքում չկարողացավ գրավել որևէ շրջան, առավել ևս չկարողացավ գրավել Ղարաբաղը: Եվ քանի որ այսպիսի տարբերություն կա ղարաբաղյան հարցին Հայաստանի և Ադրբեջանի վերաբերմունքների միջև, այս անհավասարակշռությունն ինքնին պայթեցնելու է իրավիճակը»:

Հայաստանը կվերականգնի հավասարակշռությունը պատերազմում Նախիջևանի միջոցով

Մեկնաբանելով Ալիևի վերոնշյալ հայտարարությունը՝ Արցախյան ազատամարտի վետերան, հետախույզ Վովա Վարդանովն ասել էր, թե պետք է հասկանալ Ադրբեջանի նախագահի մարտավարությունը, ոչ թե նրա հայտարարությունները որակել դեմագոգիա կամ զառանցանք: Զինվորականը ենթադրել էր, որ եթե խոսքը Հայաստանի տարածքների նկատմամբ նկրտումների մասին է, ապա Ադրբեջանը կարող է հարձակվել երկու ուղղություններով՝ Գեղարքունիքի և Նախիջևանի:

Բայց կա՞ն արդյոք իրական հիմքեր կանխատեսելու, որ ադրբեջանական կողմը կարող է նման հարձակում ձեռնարկել: Գրիգորի Տրոֆիմչուկը կարծում է, որ սա չափազանց կարևոր հարց է և այն շատ ավելի լուրջ հիմքեր ունի, քան պարզապես կանխատեսումը Ադրբեջանի հնարավոր գործողությունների մասին: Հարցն այստեղ այն է, թե ինչպե՞ս է սովորաբար գործում տվյալ պետությունը. խորամանկ, խելացի, ոչ-ստանդարտ ոճո՞վ, թե «կացնային» գործելակերպով՝ անում է այն, ինչ հայտարարում է:

Այս իրավիճակում պաշտոնական Երևանը պիտի փորձի գնահատել Ադրբեջանի ներկայիս իշխանությանը և հասկանալ նրա հնարավոր քայլերը: Եթե Ադրբեջանը գնահատվում է որպես միջնադարյան սուլթանություն, այդ դեպքում խորամանկ քայլեր չարժե սպասել: Իսկ եթե հայկական կողմը կարծում է, որ Ադրբեջանի կառավարությունը շատ ավելի խելացի է, քան որակվում է, ապա պետք է սպասել խորամանկ քայլեր:

«Ես վաղուց եմ ասել, որ պետք է ուշադրություն դարձնել ոչ միայն Ղարաբաղի, այլև այլ ուղղությունների վրա: Ես տարիներ առաջ եմ ասել, որ մյուս ուղղությունը կարող է լինել Նախիջևանը, որը կարող է դառնալ հավասարակշռությունը պատերազմում վերականգնելու միջոց: Այսինքն, եթե, ասենք, Ադրբեջանը ռազմական գործողություններ սկսի Ղարաբաղի ուղղությամբ, Հայաստանը կարող է հավասարակշռել իրավիճակը՝ Նախիջևանի շուրջ լարվածություն ստեղծելու միջոցով: Եվ հակառակը՝ եթե Ադրբեջանը փորձի հարվածել այլ կետի, ոչ թե Ղարաբաղին, ապա դա հավանաբար անսպասելի կլինի Հայաստանի համար, բայց Հայաստանի սահմանն այնքան էլ երկար չէ, ուստի Հայաստանի Զինված ուժերն ի զորու են իրենց ուժերով պաշտպանել երկրի սահմանները: Ադրբեջանը չի կարող հարվածել մեկ այլ պետության տարածքից, այնպես որ բոլոր այն տարածքները, որտեղից Ադրբեջանը տեսականորեն կարող է հարված հասցնել, վերահսկսվում է հայկական բանակի կողմից»,- նշեց Գրիգորի Տրոֆիմչուկը:

Լուրջ խնդիրներ կունենա, եթե հարձակվի Հայաստանի վրա

Մոսկվայի Քաղաքական և ռազմական վերլուծությունների կենտրոնի փոխտնօրեն, ռազմական փորձագետ Ալեքսանդր Խրամչիխինը կարծում է, որ ռազմական տեսանկյունից հարձակումը կարող է լինել ցանկացած ուղղությամբ:

«Այո, Ադրբեջանը հնարավորություն ունի հարձակվելու մի քանի կողմերից, բայց եթե նա հարձակվի Հայաստանի Հանրապետության տարածքի վրա, ապա դրանով իր համար կստեղծի լուրջ քաղաքական խնդիրներ: Եթե նա հարձակվում է միայն Ղարաբաղի վրա, ապա դրանով, այսպես ասած, վերականգնում է իր տարածքային ամբողջականությունը, իսկ եթե Ադրբեջանը հարձակվում է Հայաստանի բուն տարածքի վրա, ապա դրանով ագրեսիա է իրականացնում, և սրանք սկզբունքորեն տարբեր բաներ են»,- «Առաջին լրատվական»-ի հետ զրույցում ասաց Խրամչիխինը:

Ռուսները կմիջամտե՞ն

Գլխավոր հարցերից մեկն այս համատեքստում այն է, թե Ադրբեջանի կողմից ռազմական ագրեսիայի պարագայում ինչպե՞ս իրեն կդրսևորի Ռուսաստանը, որը ռազմաբազա ունի Հայաստանում, և որի զինված ուժերը սահմանապահ ծառայություն են իրականացնում ՀՀ սահմանի մի զգալի հատվածում: Ռուսական զորքերը կմիջամտե՞ն կոնֆլիկտին:

Գրիգորի Տրոֆիմչուկի կարծիքով՝ Ռուսաստանը կդրսևորի իրեն այնպես, ինչպես դրսևորեց 2016 թ. ապրիլին, այսինքն՝ չեզոք դիրք կգրավի՝ կողմերին կոչ անելով դադարեցնել ռազմական գործողությունները և սկսել քաղաքական-դիվանագիտական երկխոսություն:
«Ռուսաստանը չի միջամտի կոնֆլիկտին կողմերից մեկի և մասնավորապես Հայաստանի կողմից, նույնիսկ հաշվի առնելով այն փաստը, որ Ռուսաստանն ու Հայաստանը ռազմավարական դաշնակիցներ են ՀԱՊԿ-ի շրջանակներում: Այնուամենայնիվ, Ռուսաստանը չի կարող միջամտել, որովհետև եթե Ռուսաստանը միջամտի Հայաստանի կողմից, այդ դեպքում Ադրբեջանի կողմից կմիջամտեն շատ լուրջ ուժային կենտրոններ, առաջին հերթին Թուրքիան, Միացյալ Նահանգները և այլն»,- կարծում է փորձագետ Տրոֆիմչուկը:

Հայաստանի վրա հարձակվելու դեպքում Ադրբեջանը խնդիրներ կունենա Ռուսաստանի՞, թե՞ ընդհանրապես միջազգային հանրության հետ: Հարցին ռազմական փորձագետ Ալեքսանդր Խրամչիխինը հետևյալ կերպ պատասխանեց. «Ես չգիտեմ՝ ինչ է «միջազգային հանրությունը»: Դա ընդամենը բառակապակցություն է, ոչ ավելին: Բայց եթե պատասխանեմ հարցին, ապա խնդիրներ կունենա Ռուսաստանի և «շահագրգիռ կողմերի» որոշակի խմբի հետ»:

Եթե չկա խաղաղ լուծում, ապա կա ռազմական լուծում

Խրամչիխինի կանխատեսումները սպասվող իրադարձությունների մասին այնքան էլ լավատեսական չեն: Փորձագետի կարծիքով՝ Ադրբեջանը այլ տարբերակ չունի, ռազմական գործողություններ սկսելուց և իր «տարածքային ամբողջականությունը» վերականգնելուց բացի, քանի որ խնդիրն ակնհայտորեն չի կարող լուծվել խաղաղ ճանապարհով:

«Ադրբեջանն ինչ-որ իմաստով այլ տարբերակ չունի: Նա պետք է առնվազն վերականգնի իր տարածքային ամբողջականությունը: Իր համար դա, այսպես ասած, ազգային գաղափարախոսություն է: Բացի այդ, ամերիկյան ազգային հետախուզության ղեկավարը ևս հայտարարեց, թե հակամարտությունն այս տարի կարող է վերսկսվել: Եվ չի բացառվում, որ ամերիկացիները ոչ թե կանխատեսում են, այլ ուզում են պատերազմ, որովհետև դա շատ ձեռնտու կլիներ իրենց, քանի որ դա հարված է Ռուսաստանին: Հայաստանն ու Ադրբեջանը հետաքրքիր չեն Միացյալ Նահանգներին, բայց դա հարված կլիներ Ռուսաստանին, այդ պատճառով նրանք հաճույքով կարող են սադրել պատերազմ, իսկ սադրել կարելի է միայն Ադրբեջանի հարձակման միջոցով: Այլ կերպ հնարավոր չէ»,- կարծիք հայտնեց Խրամչիխինը:

Բայց չէ՞ որ ոչ միայն միջազգային բոլոր կառույցներն ու դիտորդները, այլև առաջին հերթին հակամարտության կարգավորման գործընթացում և տարածաշրջանում մեծ ազդեցություն ունեցող Ռուսաստանի արտգործնախարար Լավրովը ժամանակին ասել է՝ այո, «ադրբեջանական տարածքների» խնդիրը կա, բայց այն պիտի լուծվի բացառապես խաղաղ ճանապարհով և Լեռնային Ղարաբաղի վերջնական կարգավիճակը որոշելու պարագայում:

Ի պատասխան այս հարցադրմանը՝ Խրամչիխինն ասաց. «Միշտ էլ այդպես են ասում, բայց իրականում ոչինչ էլ խաղաղ ճանապարհով չի լուծվում: Բոլոր հարցերն էլ լուծվում են հենց ռազմական ճանապարհով: Ղարաբաղի պարագայում ես պարզապես չեմ հասկանում՝ ինչպե՞ս կարող է հարցը լուծվել խաղաղ ճանապարհով, եթե կողմերի դիրքորոշումները բացարձակապես փոխադարձաբար բացառող են: Եթե չկա խաղաղ լուծում, ապա կա ռազմական լուծում: Ես չեմ տեսնում հիմնախնդրի խաղաղ լուծման հնարավորություն, եթե կողմերն ունակ չեն որևէ հարցում համաձայնության գալու, հետևաբար մնում է ռազմական ճանապարհը: Այդպես են կառուցված գրեթե բոլոր կոնֆլիկտները: Օրինակ, Չեչնիայի հիմնախնդրի մասին ևս ժամանակին ասում էին, թե այն չունի ռազմական լուծում, բայց այն հենց ռազմական ճանապարհով լուծվեց»:

Բաժիններ
Ուղիղ
Լրահոս
Որոնում