«Առաջին լրատվական»-ի զրուցակիցն է միջազգային փորձագետ, ԱԺ արտաքին հարաբերությունների հանձնաժողովի նախկին նախագահ, ՀՀՇ վարչության անդամ Հովհաննես Իգիթյանը։
– Պարոն Իգիթյան, ԱՄՆ-ում հրապարակված Ազգային հետախուզության տնօրեն Դանիել Քոութսի «Համաշխարհային սպառնալիքների գնահատական» հաշվետվության մեջ նշվում է, որ չի բացառում Ղարաբաղյան հակամարտության գոտում նոր պատերազմական գործողությունները 2018-ին, քանի որ 2 կողմերը զիջումների գնալու ցանկություն չունեն։ Ինչպե՞ս եք գնահատում այս զեկույցը։
– Պետք է մենք հասկանանք, որ պատերազմի վտանգը գոյություն ունի, անկախ այն հանգամանքից՝ զեկույցը կա՞, թե՞ ոչ։ Մենք տեսնում ենք, թե Ադրբեջանը ինչպես է զինվում Ռուսաստանի օգնությամբ, տեսնում ենք՝ ինչ տեսակի զենք է գնում և այն տեղադրում շփման գծում՝ թե՛ Արցախի, թե՛ Հայաստանի հետ սահմանին։ Անհրաժեշտ չէ կարդալ այդ զեկույցը՝ հասկանալու համար, որ այս ամենն արվում է պատերազմի վտանգն ավելացնելու համար։ Զեկույցում նաև անուղղակի նշված է, որ Ռուսաստանը շահագրգռված է այս ամենում, և որ պատերազմական իրավիճակը ձեռնտու է Ռուսաստանին։ Դա շատ վտանգավոր եզրակացություն է. եթե այդպիսին կա, նշանակում է Ռուսաստանը մեծ ռազմական պատերազմ հրահրող գործոն է։ Բայց նաև պետք է իմանանք, որ այսպիսի զեկույցները, ունենալով որպես հիմք, հնարավորություն են տալիս դիմելու տարբեր պետությունների, այլ ուժերի, այդ թվում՝ ԱՄՆ-ին, այս վտանգը չեզոքացնելու և Լեռնային Ղարաբաղի հարցում խաղաղ ձևով հակամարտության լուծման ուղղությամբ քայլեր իրականացնելու համար՝ հաշվի առնելով, որ նույն ԱՄՆ-ը նաև Մինսկի ձևաչափի մեջ մեծ դերակատարություն ունի։
– ԱՄՆ-ը Հայաստանի կառավարությանը ծանուցել է Ռուսաստանի ռազմաարդյունաբերական համալիրի ընկերությունների հետ հնարավոր գործարքների կնքման պարագայում հնարավոր պատժամիջոցների թիրախում հայտնվելու վտանգի մասին։ Սա, փաստորեն, արդեն լուրջ մարտահրավեր է Հայաստանին, և վերջինս ինչպե՞ս պետք է արձագանքի սրան։
– Իմ կարծիքով՝ այստեղ երկու հանգամանք կա. առաջինը, իհարկե, որ Հայաստանը տարբեր ոլորտներում՝ թե՛ ռազմաարդյունաբերական, թե՛ էներգետիկ, թե՛ արդյունաբերության այլ ոլորտներում ուղղակի կապված է այն ընկերությունների հետ, որոնք գտնվում են թե ԱՄՆ-ի, թե Եվրոպայի պատժամիջոցների ցանկում, բայց կա նաև երկրորդ հանգամանքը, որը ոչ պակաս կարևոր է. Հայաստանը բոլոր միջազգային կառույցներում կանգնում է Ռուսաստանի կողքը, երբ քվեարկվում են Ռուսաստանի հանդեպ բանաձևեր՝ կապված Ուկրաինայի դեմ Ռուսաստանի ագրեսիայի հետ։ Հայաստանը եղել է 10 երկրների կազմում, որոնք դեմ են եղել ՄԱԿ-ում Ուկրաինայի նկատմամբ Ռուսաստանի ագրեսիան ճանաչելուն։ Այդ ցանկում էին Հյուսիսային Կորեան և այլ այնպիսի երկրներ, որոնց ԱՄՆ-ում և Արևմուտքում համարում են չարիքի առանցք։ Պատկերացրեք, թե ինչ շրջապատի մեջ է ընկել Հայաստանը։ Այսինքն՝ եթե Հայաստանին այս կամ այն ձևով պատժելու են, պատժելու են առաջին հերթին ոչ թե նրա համար, որ համագործակցում է պատժամիջոցների տակ գտնվող կազմակերպությունների հետ, այլ այն, որ Հայաստանը դառնում է Ռուսաստանին արդարացնող և Ռուսաստանի կողքը կանգնած երկիր՝ հատկապես Ուկրաինայի նկատմամբ ագրեսիայի հետ կապված։
– ԱՄՆ-ի 2019 թվականի ֆինանսական բյուջեն հաստատվել է, որտեղ էականորեն կրճատվել է երկրներին տրամադրվող օգնությունը։ Մասնավորապես, Հայաստանին կտրամադրվի 4 մլն դոլարի օգնություն, որից 3,24 մլն դոլարը կլինի տնտեսական օգնությունը։ Հատկանշական է, որ ո՛չ Հայաստանին, ո՛չ Ադրբեջանին ռազմական օգնություն չի տրամադրվի։ Ի՞նչ է սրանով ցույց տալիս ԱՄՆ-ը՝ որ անտարբե՞ր է հայ-ամերիկյան հարաբերությունների զարգացման հարցում։
– Եղել են ժամանակներ, երբ ԱՄՆ-ում գործում էր 907 հոդվածի առաջարկը, որով Ադրբեջանը համարվում էր մի երկիր, որին Ամերիկան որևէ ռազմական օգնություն չպետք է ցուցաբերի, իսկ Հայաստանը հակառակը՝ համարվում էր ազատության ձգտող երկիր, և նույնիսկ Լեռնային Ղարաբաղին առանձին տողով ԱՄՆ-ը ներկայացնում էր տարբեր տեսակի առաջարկություններ։ Ամեն ինչ փոխվում է, որի հիմնական պատճառը, իմ կարծիքով, այն է, որ Հայաստանը բոլոր առիթներով ցույց է տալիս, որ դարձել է Ռուսաստանի ֆորպոստը ոչ միայն ԱՊՀ-ում, այլև ամբողջ աշխարհում։ Պարզ է, որ հաշվի առնելով մեծ հակասությունը Արևմուտքի և Ռուսաստանի միջև՝ Հայաստանը պետք է գտնվեր նման որոշումներում ոչ բարեկամական երկրների մեջ, և ԱՄՆ-ը կամաց-կամաց նվազեցնում է իր օգնությունը կամ համագործակցությունը Հայաստանի հետ։ Հայաստանը կորցնում է վստահությունը որպես չեզոք երկիր կամ ժողովրդավարության ձգտող երկիր։ Հայաստանը պետք է փորձի ձերբազատվել Ռուսաստանի հանդեպ պատժամիջոցներից։
– Այսինքն՝ ստացվում է, որ Հայաստանը գնալով էլ ավելի՞ է մեկուսանալու առաջադեմ աշխարհի երկրներից։
– Մենք տեսնում ենք, որ Ռուսաստանի հանդեպ պատժամիջոցների քաղաքականությունը կշարունակվի, իսկ Հայաստանը շարունակելով լինել և՛ ԵՏՄ-ի անդամ, և՛ Ռուսաստանի կողքը կանգնած ամենահավատարիմ երկիր՝ բնական է, որ նրա վրա էլ է տարածվում այդ մեկուսացումը։
