Միասնական քննչական կառույցը, որ Սերժ Սարգսյանի համար ստեղծելու է Աղվան Հովսեփյանը, իր մեջ ներառելու է տարբեր գերատեսչություններում, այդ թվում և ՊԵԿ-ում առկա քննչական լիազորությունները: Այսինքն՝ Պետական եկամուտների կոմիտեն զրկվում է գործարար աշխարհի հանդեպ իր մամլիչ գործիքներից կարևորագույններից մեկից: ՊԵԿ-ի քննչական մարմինը այդ կառույցի ղեկավար Գագիկ Խաչատրյանի «աքցաններից» մեկն էր, որով նա լուծում էր իր հարցերը: Ըստ էության, Միասնական քննչական ծառայության ստեղծումը Գագիկ Խաչատրյանին զրկում է այդ գործիքից:
Այս իրողությունը կարող է ֆունդամենտալ նշանակություն ունենալ Հայաստանում առկա իրավիճակի համար: Այստեղ, իհարկե, հարց է ծագում՝ իսկ արդյոք Սերժ Սարգսյանը չէ՞ր կարող Գագիկ Խաչատրյանից ուղղակի պահանջել քննչական գործիքը կիրառել կա՛մ ըստ օրենքի, ոչ թե ըստ կամայականության, կա՛մ էլ ընդհանրապես չկիրառել: Պատասխանը երևի այն է, որ Սերժ Սարգսյանը պարզապես չի վստահում Գագիկ Խաչատրյանին:
Ընդհանրապես Միասնական քննչականի ստեղծումը ընդհանուր առմամբ հուշում է իշխանական օղակների հանդեպ Սերժ Սարգսյանի անվստահության մասին, ինչն էլ նրան ստիպում է կենտրոնացնել կարևոր ռեսուրսները: Մասնավորապես, դա վերաբերում է, բնականաբար, նաև Գագիկ Խաչատրյանին:
Այստեղ առաջանում է երկրորդ հարցը՝ այդ դեպքում ինչո՞ւ Սերժ Սարգսյանը չի փոխում նրան: Սա ավելի բարդ խնդիր է, քանի որ ՊԵԿ-ում իրականում խաչվում են ողջ համակարգի շահերը, ըստ որում՝ կենսական շահերը, նույնիսկ ավելի կենսական, քան, օրինակ, պաշտպանական բնագավառում: Որովետև ՊԵԿ-ը կապիտալի վերահսկողության օղակներից մեկն է, և այստեղ իշխանական թևերը կենաց ու մահու կռիվ կտան օղակի ղեկավարի պաշտոնի համար:
Գագիկ Խաչատրյանը այս տեսանկյունից հիմնականում բոլորի համար ընդունելի ֆիգուր է, և Սերժ Սարգսյանին դժվար կլինի գտնել նոր այդպիսի մեկին, և կլինի նաև անիմաստ. եթե միևնույն է՝ նա չի կարողանալու լիարժեք վերահսկողություն հաստատել, էլ ինչո՞ւ փոխել Խաչատրյանին: Եվ կտրուկ քայլերի փոխարեն՝ Սերժ Սարգսյանը, ըստ էության, գնում է շրջանցիկ ճանապարհով և ՊԵԿ-ին պարզապես զրկում է մամլիչ գործիքներից մեկից:
Սա իր ազդեցությունը կունենա տնտեսության վրա: Խոսքը բնավ այն մասին չէ, որ տնտեսությունը մեկ օրում կձերբազատվի հարկային տեռորից: Իրականում Սերժ Սարգսյանը նման խնդիր չի էլ ուզում լուծել: Նա պարզապես նվազեցնում է անվստահելիների մանևրի դաշտը: Բայց սա անուղղակիորեն կարող է որոշակի դրական ազդեցություն ունենալ, որովհետև եթե Գագիկ Խաչատրյանի ուժային լծակները մեկով նվազում են, դա արդեն իսկ դրական կլինի գործարար միջավայրի համար՝ թեկուզ կարճաժամկետ հոգեբանական տեսանկյունից:
Խաչատրյանի անունն ու բիզնես-ներկայությունը հայաստանյան տնտեսության մեջ ուղղակի եռագլուխ հրեշի էֆեկտ են թողնում հատկապես փոքր ու միջին գործարարների համար. խոշորների մեծ մասի հետ Խաչատրյանը վաղուց պայմանավորվել է տնտեսության բաժանման հարցում: Հետևաբար նրան կարևոր լծակներից զրկելը կարող է առնվազն հոգեբանական լիցքեր հաղորդել տնտեսության փոքր ու միջին հատվածին:
Եթե Հայաստանում իշխանություններն իսկապես մտածում են բիզնես-միջավայրի բարելավման մասին, սակայն համակարգը դիմադրում է, և իրենք կարիք ունեն հասարակական աջակցության, ապա հոգեբանական այդ պահը նրանք կարող են որոշակիորեն օգտագործել ոլորտում ավելի ֆունդամենտալ քայլերի համար:
Սակայն սա, իհարկե, մշտապես ամենացավոտ հարցն է՝ իշխանությունների անկեղծությունը: Համենայնդեպս, մինչև այսօր եղել են մի քանի նման շրջանցիկ քայլեր, որոնք թեկուզ կարճ ժամանակում ստեղծել են հետագա ավելի խորքային քայլերի որոշակի դրական ֆոն, սակայն իշխանությունները բաց են թողել միանգամայն անթարթ հայացքով:
Լուսանկարը` PanARMENIAN Photo-ի
