Միջազգային ճգնաժամային խումբը (ICG) հրապարակել է Ջավախքի ինտեգրման մարտահրավերների մասին զեկույցը.
«Վրաստանի կազմում գտնվող, Հայաստանի և Թուրքիայի սահմանին ընկած Ջավախքի շրջանը, որը հիմնականում բնակեցված է հայերով, 1991 թվականին Վրաստանի անկախության ժամանակ հանդիսանում էր պոտենցիալ պայթյունավտանգ շրջան, որը թույլ կապ ուներ Վրաստանի մյուս շրջանների հետ:
2008 թվականի ռուս-վրացական պատերազմից հետո շատ դիտորդներ կանխատեսում էին, թե Ջավախքը բռնելու է ինքնավարության (հնարավոր է և ավելին) ուղին: Սակայն իրավիճակը գնալով կայունացավ:
Թբիլիսիի իրականացրած հաջող ծրագրերի արդյունքում ամրապնդվեց Ջավախքի կապը մյուս շրջանների հետ, դադարեցվեցին այն նախագծերը, որոնք դիտվում էին որպես խտրական և միտված էին արմատական խմբավորումների ազդեցության նվազեցմանը:
Վրաստանը պետք է շարունակի այս կուրսը և պետք է հավելյալ միջոցներ ձեռնարկի, որպեսզի 95,000 հայ բնակչություն ունեցող Ջավախքն իրեն լիովին ինտեգրված զգա Վրաստանում: Դրանով նա տարածաշրջանում օրինակ կծառայի, թե ինչպես են երկրում պաշտպանվում ազգային փոքրամասնությունների իրավունքները:
Պետական լեզվի (վրացերեն) չիմացությունն ու աղքատությունը նպաստում են նրան, որ ջավախքցիները գաղթում են Հայաստան ու Ռուսաստան: ԶԼՄ-ների անբավարար քանակը նպաստում է մեկուսացված շրջաններում մարգինալ զգացումների ամրապնդմանը: Շատ ջավախքցիներ իրենց չեն զգում Վրաստանի լիիրավ քաղաքացիներ, ինչի համար էլ նախընտրում են մասնակցել հարևան Հայաստանի քաղաքական ու մշակութային կյանքին:
Դրա համար էլ հայ ազգայնականները վրացական իշխանություններին մեղադրում են էթնիկ խտրական պետական քաղաքականություն վարելու մեջ, ինչի արդյունքում էլ Ջավախքում տիրում է աղքատություն, գործազրկություն, հայերենը չի ճանաչվում որպես շրջանային լեզու: Այնուամենայնիվ, պաշտոնական Երևանը կայունացնող դեր է խաղում Ջավախքում:
Այժմ Ջավախքում վրացական իշխանությունների անելիքները հետևյալն են.
ա) հայերենով ապահովել հասարակական և ընդգրկուն տեղեկատվություն և նպաստել հասարակական քննարկումներին այնպիսի խնդիրների շուրջ, ինչպիսիք են ինտեգրմանը, լեզվին ու մարդու իրավունքներին առնչվող խնդիրները,
բ) տեղի չինովնիկներին առավել շատ ընդգրկել տեղական կառույցներում, վերապատրաստվելու հնարավորություններ ընձեռել, բաց միջավայր ստեղծել տեղի բիզնեսի զարգացման համար,
գ) տրամադրել երկարաժամկետ պետական միջոցներ` կրթական նախագծեր իրականացնելու համար: Խոսքը բազմալեզու դպրոցների, ուսուցիչների վերապատրաստման, վրացական դասագրքերի հայերեն թարգմանության, և վրացերենի` որպես երկրորդ լեզվի առավել համակարգային ու կայուն դասընթացների անցկացման մասին է:
Պետք է ավելի մեծ ջանքեր գործադրել վրացերենի ուսուցիչներին Ջավախք բերելու համար, պետք է կրթաթոշակներ սահմանել բարձրագույն կրթություն ստացող ջավախահայերի համար` պայմանով, որ նրանք վերադառնան Ջավախք ու դասավանդեն,
դ) լեզվական ու կրթական բարեփոխումներն ամրագրել օրենսդրությամբ, Վրաստանը պետք է վավերացնի տարածաշրջանային կամ ազգային փոքրամասնությունների լեզուների վերաբերյալ եվրոպական խարտիան,
ե) խրախուսել մասնավոր ներդրումների աճը, ինչը դրական ազդեցություն կունենա Ջավախքի և, վերջիվերջո, ողջ Վրաստանի տնտեսական իրավիճակի վրա,
զ) բարելավել տեղական հեռուստակայանների աշխատանքը` դրանց ծրագրերի համար թարգմանելով համազգային ծրագրերը` ներառյալ թոք շոուները»:
