ԵԱՀԿ Մինսկի խմբի համանախագահները հայտարարել են, որ Սերժ Սարգսյանն ու Իլհամ Ալիևը համաձայնել են հանդիպել հունիսին: Այդ պայմանավորվածության մասին հայտարարվել էր դեռևս Վիեննայի հանդիպումից հետո, և, փաստորեն, Հայաստանի ու Ադրբեջանի նախագահները հավատարիմ են մնացել գոնե այդ պայմանավորվածությանը:
Վիեննայի այլ պայմանավորվածությունների հանդեպ հավատարմության մասին խոսելու համար հասարակությունները չունեն բավական տեղեկատվական պաշար: Վիեննայի պայմանավորվածությունները, վիեննական գործընթացը, ըստ էության, եղավ առավելապես կուլիսային: Մյուս կողմից, առնվազն հրադադարի մասով այն իհարկե ունեցավ արտաքին դրսևորում, և այսօր հայ-ադրբեջանական շփման գծում զգալիորեն հանգիստ է, կայուն, հրադադարի լուրջ խախտումներ չկան: Կպահպանվի՞ արդյոք այդ վիճակը մինչև հունիսյան հանդիպում: Սա հարց է, որի պատասխանը բոլորովին միանշանակ չէ՝ ելնելով այն իրողությունից, որ Սարգսյան-Ալիև հանդիպումներին ընդառաջ սովորաբար լինում է լարվածության աճ, Ադրբեջանը սովորաբար գնում է նման քայլերի, ինչի նպատակը ամենայն հավանականությամբ լինում է նման հանդիպումներում դիրքային առավելության հասնելը:
Կկրկնվի՞ այդ վտանգավոր «ավանդույթը» այս անգամ էլ: Պետք է նկատել, որ իրավիճակը ամենևին հինը չէ, և կան նոր կարևոր բաղադրիչներ: Այդուամենայնիվ հստակ է, որ հայկական զինված ուժերը հունիսի այդ հանդիպմանն ընդառաջ պետք է բազմապատկեն զգոնությունը:
Սա, իհարկե, հանդիպմանն ընդառաջ մի բաղադրիչն է: Մյուսը բնականաբար այն է, թե հանդիպմանն ընդառաջ ի՞նչ պետք է անի հայկական դիվանագիտությունը: Ինչի՞ համար է Սերժ Սարգսյանը գնալու այդ հանդիպմանը:
Կայունության, ներկայիս հրադադարի պահպանման խնդիրը իհարկե մեկն է, բայց հայկական դիվանագիտությունը պետք է հետապնդի նաև երկարաժամկետ խնդիրներ: Դրանք կա՞ն, թե՞ ոչ: Առայժմ պարզ չէ: Ապրիլյան պատերազմից հետո այդ հարցում ընդհանրապես անորոշություն է՝ ինչ երկարաժամկետ խնդիրներ ու նպատակներ է հետապնդում հայկական դիվանագիտությունը: Վիեննայից հետո պաշտոնական Երևանն այդպես էլ որևէ կերպ որևէ բան տեսանելի չդարձրեց: Օրակարգում հրադադարի պահպանման մեխանիզմների խնդիրն է, բայց պարզ չէ, թե ինչ շեշտադրումներով, ինչ պայմաններով կամ նախապայմաններով:
Բնականաբար կա նաև ավելի լայն օրակարգ, որտեղ արդեն ռուս-ամերիկյան մրցակցությունն է թե՛ գործընթացում, թե՛ տարածաշրջանում ընդհանրապես ազդեցության համար:
Վիեննայից հետո նկատելի էր, որ Ռուսաստանը կարծես թե որոշակիորեն նահանջում է անմիջական դերակատարման, լոկոմոտիվի դերի հարցում, և նախաձեռնությունն անցնում է ԱՄՆ-ին: Համենայն դեպս, Ռուսաստանի արտգործնախարարը նույնիսկ բացահայտ հայտարարեց, որ Վիեննան ամերիկյան նախաձեռնություն էր: Մյուս կողմից, սակայն, սա նշանակո՞ւմ է արդյոք, որ կա այդ հարցում ռուս-ամերիկյան համաձայնություն, այսինքն՝ տեղի է ունենում պայմանավորվա՞ծ հերթափոխ, թե՞ Ռուսաստանը, զիջելով հրապարակային դաշտում, կփորձի «պարտիզանական պայքար» ծավալել Վիեննայի գործընթացի դեմ:
Միևնույն ժամանակ, կարո՞ղ է ընդհանրապես խոսք լինել որևէ սահմանում կամ շրջանակում ռուս-ամերիկյան համաձայնության մասին, երբ կպարտադրվի որևէ նոր իրավիճակ կողմերին, և մրցակցությունը կվերսկսվի միայն այդ նոր իրավիճակի հիմքով:
Սրան զուգահեռ, նոր իրավիճակն ըստ էության արդեն կա ապրիլյան պատերազմից հետո, ընդ որում՝ նույնիսկ ռազմական գծի իմաստով: Եվ այդ տեսանկյունից նոր իրավիճակի հիմքով ռուս-ամերիկյան տարածաշրջանային մրցակցությունը գուցե արդեն սկսել է: Դա նշանակում է, որ հունիսին տեղի ունենալիք բանակցությունը առնվազն հրապարակային մակարդակում չի բերի որևէ հանգուցալուծման և փաստաթղթային պայմանավորվածության: Մինչդեռ ներկայումս խնդիրը հենց դա է, և դա առնվազն պետք է լինի Երևանի գոնե միջնաժամկետ ռազմավարական խնդիրը՝ թեկուզ 1994 թվականի հրադադարի եռակողմ համաձայնգարի վերհաստատումը արձանագրել նոր փաստաթղթով, ընդ որում՝ կրկին եռակողմ:
Սրանից պակաս որևէ նպատակ Երևանը չպետք է ունենա, իսկ ունենալու դեպքում այն պարզապես հավասարազոր կլինի դիվանագիտական կապիտուլյացիայի: Իսկ այդպիսի կապիտուլյացիաներին սովորաբար հաջորդում են ռազմական սպառնալիքները:
