«Առաջին լրատվական»-ի զրուցակիցն է ՆԳ նախկին փոխնախարար Անդրանիկ Քոչարյանը:
– Պարոն Քոչարյան, ղարաբաղա-ադրբեջանական շփման գծում շարունակվում է թեժ պատերազմը, այսօր արդեն պարզ դարձավ, որ հակառակորդը «Տոս 1» և «Սմերչ» տեսակի զենքեր է կիրառում: Մենք այդ զենքերին ինչպե՞ս կարող ենք հակադարձել:
– Քանի որ սկսվել է պատերազմ, մեր հակազդման ամենամեծ զենքը մեր միաբանությունը պետք է լինի՝ համախմբված զինված ուժերի շուրջ, իսկ զինատեսակի հզորությունը, թեպետ այն ավերիչ բնույթ ունի, բայց որոշիչ չի լինելու մեր հաջողությունները խաթարելու համար: Այդ զինատեսակները չէ, որ լուծելու են Ադրբեջանի կողմից սանձազերծված պատերազմի խնդիրը:
– Պարոն Քոչարյան, պարզ է, որ մենք մեծաքանակ սպառազինություն և շատ մեծ թվով մարդկային ռեսուրս չունենք: Հաղթել ենք 94թ.-ին, եթե այս պաթոսը մի կողմ թողնենք, ինչպե՞ս կարելի է հաղթել հիմա՝ այս փուլում, երբ մենք գիտենք, որ թշնամին տարեցտարի իր զինատեսակներն ավելացրել է, նաև շնորհիվ ՌԴ-ի վաճառած զենքի:
– Ինչո՞ւ է Ձեզ թվում, որ Հայաստանը պակաս սպառազինված է, քան Ադրբեջանը: Հայաստանը դեռ գործի մեջ չի դրել իր պատերազմական ռեսուրսը. որն է այդ ռեսուրսը. այս տարիների ընթացքում մեր երիտասարդությունը բանակի շարքերում ծառայություն է անցել, փորձ է ձեռք բերել, և կգա պահը, որ այդ ռեսուրսը բանակը կօգտագործի իր մոբիլիզացիոն ծրագրերն իրականացնելիս, այն ժամանակ արդեն մենք կփորձենք խաղաղություն պարտադրել, ինչպես 94-ին:
– Այսինքն՝ հաղթանակը կլինի տրամաբանված, մտածված, կշռադատված:
– Ես կարծում եմ, որ պետք չէ լարվածությունը արհեստականորեն ավելացնել: Ադրբեջանն այս պահի դրությամբ ունի որոշ փոքր հաջողություններ, բայց այսօր և վաղը մեր ԶՈւ-ն կմոբիլիզացնի իր բոլոր ուժերը, կհամախմբի, իր ռազմական դոկտրինից ելնելով՝ գործողություններ կիրականացնի, և Ադրբեջանն այնուամենայնիվ, կվերհիշի, թե 94-ին ինչը բերեց խաղաղության: Եվ այս անգամ խաղաղության պարտադրանքը կլինի շատ ավելի ամուր: Մենք էլ որոշ դասեր կքաղենք, հատկապես մեր արտաքին քաղաքական բացթողումների վերաբերյալ: Այս սանձազերծման համար պետք է պատասխանատվություն կրեն ոչ միայն ադրբեջանցիները, այլ նաև այն ուժերը, որոնց գուցե անտարբեր վերաբերմունքի շնորհիվ Ադրբեջանը որոշեց իրականացնել այս գործողությունները:
– Նաև անտարբերությո՞ւնը ծնեց այս պատերազմը:
– Պետք է պատասխանատվություն կրի նաև ՌԴ-ն, որովհետև ոչ միայն զենքի վաճառքն է այսպիսի հնարավորություն տվել Ադրբեջանին, այլ նաև այս օրերին նրանց պահվածքը խոսում է այն մասին, որ նրանք իրենց ճնշումների միջոցով կարող էին արգելափակել նրանց ցանկություններն ի սկզբանե:
– Պարոն Քոչարյան, մենք, ըստ էության, բոլորովին նոր պետություն կառուցելու առաջնահերթության անհրաժեշտության առաջ ենք կանգնելու. դա լինելու է բանակ-պետությո՞ւն:
– Մենք կառուցելու ենք արդար պետություն, և մեր պետությունն իրեն ամուր կզգա նաև բանակի շնորհիվ, բանակն իր խնդիրը միշտ լուծել է, բայց այսօր բանակը հայտնվել ծանր վիճակում, բանակին օգնելու համար մեր ժողովուրդը իր ռեսուրսներն արդեն տրամադրում է, ամենակարևորը մարդկային, ինտելեկտուալ ռեսուրսներն են, 94թ. մեր հաղթանակը միայն զենքի շնորհիվ չի եղել, Ադրբեջանը մի քանի անգամ ավելի շատ սպառազինություն ուներ, քան մենք, բայց մեք միաբանված էինք, ունեինք նպատակներ, մեր պատկերացրած պետությունը կառուցելու ցանկություն, ունեինք անհերքելի լիդերներ, որոնց կորցրեցինք, փայլուն սպայակազմ ունեինք, և հիմա էլ ունենք, և այդ սպայակազմի ուսերին է մնում այսօրվա հաղթելու խնդիրը: Այդ սպայակազմին պետք է օգնեն բոլորը՝ անկախ տարքային խմբերից, անկախ զբաղեցրած հասարակական դիրքից և դիրքորոշումից: Այն ժամանակ կային մարդիկ, որոնք կերտեցին հաղթանակը, որտեղ էլ լինեն, նրանք պարտավոր են համախմբվել մեր բանակի շրջանակներում՝ Ղարաբաղում սկսած Սամվել Բաբայանից, վերջացրած Նորատ Տեր-Գրիգորյանցով, որն այսօր Ռուսաստանում է:
– Այս օրերին կամավորները բավականին ակտիվ են, ասում են, որ առաջնագծում են, կարո՞ղ են նրանք այսօր օգտակար լինել առաջին գծում կանգնած զինվորներին:
– Կամավորները միշտ էլ եղել են ակտիվ՝ անկախ նրանց սոցիալական վիճակից, նրանք ցույց տվեցին, որ իրենք, որ 90-ականներին կամավոր են դարձել, դարձել են իրենց ամբողջ կյանքի համար, և որ պահին անհրաժեշտ լինի՝ առաջինն են, որ համազգեստը կփոխեն, զենքը կվերցնեն և կգնան զինվորի կողքին կկանգնեն: Անկախ իրենց տարիքից՝ նրանք իրենց դեռ զինվոր են պատկերացնում: Այսօր պատերազմի մեջ է բանակը, մեր կամավորները պետք են մեր զինվորներին: 90-ականների կամավորներին միացել են 10 տարուց ավելի բանակում ծառայած, զորացրված զորակոչիկները, որոնք հսկայական փորձ ունեն. նրանք մեր մոբիլիզացիոն ռեսուրսն են, որի շնորհիվ մենք խաղաղություն կպարտադրենք և այս վիճակից դուրս կգանք բավականին միաբանված, որը շատ ավելի կարևոր է:
– Խաղաղություն կպարտադրենք, բայց այդ թշնամու հետ մենք պետք է շարունակենք ապրել. ինչպե՞ս, ի՞նչ առաջնահերթություններ պետք է լուծենք մեզ համար:
– Երբ խաղաղություն պարտադրենք, մենք ավելի ուժեղացած դուրս կգանք այս վիճակից, դա նշանակում է, որ դրանից հետո մեր սխալները կվերլուծենք, եթե դժգոհություններ լինեն, կփորձենք իրավական դաշտում գտնել դրանց լուծումները, կփորձենք մեր երկրի ներսում առկա կասկածերը լուծել, փոխված դուրս կգանք, ես համոզված եմ:
– Նախընտրական տարի է, սա կարո՞ղ է լինել հենց այն խողովակը, որ թե՛ իշխանությանը, թե՛ ընդդիմությանը կարող է ցույց տալ, որ պետք կառուցել այլ որակի, այլ տիպի պետություն:
– Սա մեզ սթափվելու հնարավորություն է տալիս, արդեն միաբանվելու խնդիրն անպայմանորեն մեզ պարտադրված է, բայց մեր տունը մենք ինքներս պետք է կարգավորենք, և դա կկարգավորվի: Կարգավորումները կլինեն ընտրության, արդարության հաստատման ձևով, միմյանց նկատմամբ կասկածները վերացնելու միջոցով: Հիմա կարևորն այս վիճակից դուրս գալն է: Կյանքը մեզ կպարտադրի այն շտկումները, որ մենք բաց ենք թողել:
– Այս ռազմական գործողությունները կարճաժամկե՞տ, թե երկարաժամկետ կլինեն: Մենք տեսնում ենք նաև, որ անհանգիստ է նաև Հայաստանի սահմանը:
– Ամեն ինչ հնարավոր է, կարող է ձգվել, կարող է տևել մի քանի օր, կարող է այսօր վերջանալ և վերսկսվել ավելի ուշ: Խնդիրն այն է, որ մենք ներսում լուծենք մեր խնդիրները, մեր երկրի ինքնիշխանության կշիռը բարձրացնենք, որպեսզի կարողանանք մեր թե՛ արտաքին, թե՛ ներսի խնդիրներն արդյունավետ լուծել, իսկ զինված ուժերը պետք միշտ գտնվեն կայուն զարգացման փուլում, նրանց սպառազինությունը պետք է միշտ արդիականացվի, և մեր զինված ուժերում ծառայողները պետք է ունենան վստահություն, որ պետությունն իրենց համար ամեն ինչ անում է: Ինչ վերաբերում է առաջին գծի վերակառուցման խնդիրներին, եկել է պահը, մենք պետք է գիտակցենք, որ առաջին գծում կանգնած 18 տարեկան զորակոչիկներին պետք է փոխել այլ ռեսուրսով, նրանք պետք է մի քիչ հետին պլանում ձեռք բերեն մարտական փորձը, որը պետք է կիրառեն մարտական գործողություններում: Մեր կամավորներն այսօր էլ առաջին գծում են:
– Այս օրերին ԼՂՀ անկախության դիսկուրսը շարունակվում է, կուզենայի իմանալ Ձեր կարծիքը:
– Ամեն ինչ կախված է նրանից, թե դեպքերն ինչպես կզարգանան: Եթե Ղարաբաղը մնաց մենակ, մենք ինքներս մնացիք մենակ այս պրոցեսի մեջ, բնականաբար Հայաստանին այլ ճանապարհ չի մնում, քան Ղարաբաղի անկախությունը ճանաչելը: Կարծում եմ՝ դա դեռ հեռու է, դրա մասին պետք է մտածել, բայց խնդիրն այդ չէ, խնդիրն Ադրբեջանի սանձազերծած գործողությունները կասեցնելն է՝ առաջին հերթին ամրացնելով այն դիրքերը, որոնք այս պահին մեր ստատուս քվոն ապահովող առաջնագիծն են, պետք է վերականգնել դիրքերը, առաջնագիծն ամուր պահել: Մեր առաջնային խնդիրը հիմա ամբողջ ճակատի երկայնքով մեր դիրքերն ամրացնելն է ՝ մեր մարդկային ռեուրսի և սպառազինության հաշվին:
– Ի վերջո, այս ռազմական փոխօգնության համաձայնագիրը կարո՞ղ ենք ասել, որ հենց Ղարաբաղի անկախության ճանաչման քայլերից մեկն է:
– Ռազմական փոխօգնությունը միշտ եղել է և կա, պարզապես երևի անհրաժեշտություն կա փաստաթղթավորելու, այսինքն՝ որպես համաձայնագիր ներկայացնելու, որովհետև արդեն ամեն ինչ արվում է բաց քարտերով, ոչ մեկի համար գաղտնիք չէ, որ Հայաստանը և Արցախը պարզապես չեն կարող առանց մեկը մյուսի գոյատևել, երևի անհրաժեշտություն կա իրավական ձևակերպում տալ, որպեսզի հետագայում շահարկման տեղ չթողնվի այս կամ այն տերության կողմից:
– Մենք ռուսական իշխանություններից այս օրերին չստացանք համարժեք արձագանք: Ձեր կարծիքով՝ արդյո՞ք մենք մեր դիրքորոշումներում, ոչ միայն հարցազրույցներում, չպետք է ելույթներով հանդես գանք ու դատապարտենք, օրինակ, Ռուսաստանի՝ Ադրբեջանին զենք վաճառելու քաղաքականությունը, որովհետև ամիսներ առաջ, երբ «Սմերչը» ձեռք էր բերվում, պաշտոնյաներն ասում էին՝ ով ասա՞ց, որ այդ զենքը մեր դեմ է դուրս գալու, դա բիզնես-ծրագիր է: Հայաստանը կոնկրետ պահանջներ չպե՞տք է այսօր դնի Ռուսաստանի առաջ:
– Հայաստանը ոչ միայն պահանջներ պետք է դնի, այլ նաև Ռուսաստանին պետք է պարտադրի, որպեսզի նա իր ստանձնած պարտավորությունները կատարի: Իսկ ովքեր մտածում էին, որ դա բիզնես-ծրագիր է, նրանք իրենց խիղճը ծախել էին: Եվ այսօր, երբ մասնակցում են մեր զոհված զինվորների հուղարկավորություններին, պետք է հասկանան, որ այդ բիզնես-ծրագրով նախատեսված է փող աշխատել մեր զինվորների կյանքի հաշվին: Դա անբարոյականություն է, բայց այսօր չարժե այդ մասին խոսել:
Մեր իշխանությունները Ռուսաստանին պետք է պարտադրեն, որ գոնե այս պահի դրությամբ, եթե մենք իրենց ռազմավարական գործընկերն ենք, այնուամենայնիվ, զենք վաճառելիս վերապահումներ ունենա, որովհետև այդ զենքն այս փխրուն տարածաշրջանում կրակելու է այնքան ժամանակ, քանի դեռ վերջնական խաղաղության պայմանագիր չի կնքվել: Դա հարցի մի կողմն է: Այսօր Ռուսաստանը նաև պարտավոր է Հայաստանին ինֆորմացիա տրամադրել սպասվող գործողությունների մասին: Ռուսաստանն ունի այնպիսի կառույցներ, ծառայություններ, որոնք հետևում են մեր տարածաշրջանի ամեն մի ք/մ-ին, և այդպիսի տեղաշարժերն իրենց համար տեսանելի են:
– Այսինքն՝ Ռուսաստանը գիտեր և չփորձե՞ց կանխել:
– Կարծում եմ՝ Ռուսաստանը ինֆորմացիայով պետք է կիսվի Հայաստանի հետ, որը մեզ հնարավորություն կտար ուժեղացնելով որոշակի ուղղություններ, կանխեինք նրանց առաջխաղացումը և մարդկային զոհերը: Այստեղ Ռուսաստանի խնդիրը չէ: Խնդիրը մեր կողմից դասեր քաղելը պետք է լինի, օգտվել այս հնարավորությունից և մեր հիմնական գործընկերներին հասկացնել, որ իրենց կողմից կան բացթողումներ, որոնց համար կրում են որոշակի պատասխանատվություն:
– Ամփոփենք. մեր բանակի ոգին արդյո՞ք նույնն է, ինչպիսին այն ժամանակ էր, երբ նոր կազմավորման հիմնադիրը Վազգեն Սարգսանն էր, կա՞ այդ ոգին:
– Ոգին կկորցնենք, եթե մենք մեր հաղթանակներին տեր չկանգնենք. այսպես էր ասում Վ. Սարգսյանը: Մենք կորցրել ենք Վազգենին, բայց չենք կորցրել մեր բանակը. Վազգենը միշտ բանակում կա, Վազգենի հետ սկսած մարդիկ այսօր էլ բանակում են: Ոգին պահպանվել է: Այդ ոգին իր խնդիրը պետք է լուծի: Այսօր էլ, երբ երկրապահները՝ անկախ տարիքից, տեղափոխվեցին Արցախ, դա վկայում է, որ այդ ոգին նաև հայ օջախներում է պահպանվել:
