Դեկտեմբերի 6-ին նշանակված սահմանադրական փոփոխությունների հանրաքվեով Հայաստանի քաղաքական համակարգի վերափոխումը ոչ միայն չի վերջանում, այլ միայն նոր է սկսվում: Սահմանադրությունը ընդամենը սահմանում է, որ ընտրությունները տեղի են ունենալու 100 տոկոս համամասնական ընտրակարգով, բայց թե ինչպիսին պետք է լինի այդ համակարգը, թողնված է Ընտրական օրենսգրքի կարգավորման վրա:
Սահմանադրական փոփոխությունների հանրաքվեի դրական արդյունքից անմիջապես հետո սկսվելու է ընտրական օրենսգրքի բարեփոխման աշխատանքը: Կառավարությունում արդեն սկսել են աշխատել այդ ուղղությամբ, ամենայն հավանականությամբ հունվարին խորհրդարանում կստեղծվի Ընտրական օրենսգրքի փոփոխություններով զբաղվող խորհրդարանական ժամանակավոր հանձնաժողով, որը ևս կմիանա նոր օրենսգրքի ստեղծմանը: Ժամանակը բավական կարճ է՝ մինչև հունիս նոր Ընտրական օրենսգիրքը պետք է ընդունվի:
Խորհրդարանական հանձնաժողովից առանձնապես շատ բան կախված չի լինելու, քանի որ այդ հանձնաժողովը պետք է քննարկի և առաջարկություններ ներկայացնի կառավարության կողմից խորհրդարան ներկայացվելիք Ընտրական օրենսգրքի նախագծի վերաբերյալ: Հանձնաժողովը ձևավորված կլինի ըստ խորհրդարանում քաղաքական ուժերի ներկայացվածության, ինչը նշանակում է, որ հանրապետականները հանձնաժողովում ավելի մեծ ներկայացվածություն կունենան, և կկարողանան անցկացնել ցանկացած առաջարկ, կամ թույլ չտալ անցանկալի առաջարկների ընդունումը:
Բայց տեխնիկական հարցերից բացի, կան նաև բովանդակային խնդիրներ, որոնցից ամենակարևորը համամասնական ընտրակարգի ձևն է: Բոլորի համար էլ պարզ է, որ կարևորը ոչ թե 100 տոկոս համամասնական ընտրակարգին անցնելն է, այլ թե համամասնական ընտրակարգի հատկապես որ տարբերակին նախապատվություն կտրվի: Կա դասական համամասնական ընտրակարգ, որի դեպքում ընտրողները գնում և քվեարկում են իրենց նախընտրած կուսակցության օգտին, և ըստ այդմ որոշվում է, թե որ կուսակցությունը քանի տոկոս և քանի մանդատ է ստացել խորհրդարանում: Բայց Հայաստանը առաջադիմական երկիր է, և այստեղ որոշել են հրաժարվել դասական մոտեցումներից:
Քաղաքական կուսակցությունները մտահոգություն ունեն, որ կարող է ընտրվել ոչ միայն ռեյտինգային քվեարկության մոդելը, որի դեպքում ընտրողը իր քվեով որոշում է ոչ միայն, թե որ կուսակցությանն է ձայն տալիս, այլ նաև՝ թե տվյալ կուսակցության ցուցակից կոնկրետ ում է ձայն տալիս: Այս մոդելը մտահոգություն է առաջացնում այն իմաստով, որ տարբեր տարածքային կլաններ կարող են իրար բախվել, իրարից ձայ փախցնելու համար: Այդ հնարավորությունը բացառելու համար խոսվում է այն մասին, որ Հայաստանը կարող է բաժանվել մի քանի խոշոր տարածքների, և յուրաքանչյուրում կլինի իր համամասնական ցուցակը: Սա մեծամասնականի և համամասնականի խառնուրդն է: Այս տարբերակի դեպքում խոշոր կլանների բախումը կբացառվի, քանի որ յուրաքանչյուր խոշոր կլան կպայքարի իր տարածքում, չբախվելով մյուսի հետ: Բայց այս տարբերակն էլ ձեռնտու չէ միջին և մանր կուսակցություններին: Նրանք ասում են, որ այս տարբերակի դեպքում իրենց ձայները կփոշիանան և կվերանա համամասնական ընտրակարգի առավելությունը, երբ Հայաստանը դառնում է մեկ միասնական ընտրատարածք և տրված ձայները գումարվում են:
Առանձին լուրջ տարաձայնությունների տեղիք կարող է տալ կանանց քվոտայի հետ կապված հարցը: Նախորդ ընտրությունների ժամանակ յուրաքանչյուր 6-րդը ցուցակում պետք է կին լիներ: Սակայն կանանց մի մասը հետագայում ինքնաբացարկ էր ներկայացնում՝ իր տեղը զիջելով տղամարդկանց: Հիմա որոշ կուսակցություններ ուզում են բացառել ինքնաբացարկի հնարավորությունը, կամ եթե կին թեկնածուն ինքնաբացարկ է ներկայացնում, ապա նրան փոխարինում է ոչ թե ցուցակի հաջորդ տղամարդ թեկնածուն, այլ հաջորդ կին թեկնածուն:
Ընտրական օրենսգրքով պետք է կարգավորվի նաև խորհրդարանում ազգային փոքրամասնությունների ներկայացվածության հարցը:
Սահմանադրությունը ընդամենը ասում է, որ նրանք պետք է ներկայացված լինեն խորհրդարանում, բայց թե ինչպես պետք է լինի նրանց ընտրության մեխանիզմը, դրա մասին ոչինչ ասված չէ: Կա տեսակետ, որ ընտրություններին մասնակցող բոլոր կուսակցությունները իրենց ցուցակներում պետք է ունենան ազգային փոքրամասնության ներկայացուցիչներ, և պատգամավոր պետք է դառնա առավել շատ ձայն ստացած կուսակցության ցուցակում ընդգրկված փոքրամասնության ներկայացուցիչը: Հարց է նաև, թե հատկապես որ փոքրամասնությունը կամ փոքրամասնությունները պետք է ներկայացված լինեն խորհրդարանում:
Ընտրական օրենսգրքով պետք է կարգավորվի նաև ապագա խորհրդարանում քաղաքական մեծամասնության ձևավորման հարցը: Ըստ տեղեկությունների՝ Ընտրական օրենսգրքով սահմանվելու է, որ խորհրդարանական մեծամասնություն կարող է ձևավորել միայն առավել շատ ձայն ստացած կուսակցությունը, այսինքն՝ քաղաքական փոքրամասնությունները մեծամասնություն ձևավորելու իրավունք չեն ունենա, բացի այդ՝ սահմանվելու է, որ մեծամասնություն կարող են ձևավորել երեքից ոչ ավելի խորհրդարանական ուժեր:
Սրանք ընդամենը տարբերակներ են, բայց հիմա արդեն պարզ է, որ Ընտրական օրենսգրքի քննարկումը ավելի թեժ կարող է լինել, քան Սահմանադրության նախագծինը, քանի որ այս դեպքում բախվելու են քաղաքական ուժերի կենսական շահերը:
Լուսանկարը՝ Photolure-ի
