Մոսկվայում՝ «Ռեգնում» լրատվական գործակալությունում կայացած մամուլի ասուլիսի ժամանակ ԼՂ նախագահ Բակո Սահակյանը ուշագրավ հայտարարություն է արել՝ կապված Ստեփանակերտի օդանավակայանի հետ: «Արդյոք հնարավո՞ր է Ստեփանակերտի օդանավակայանը աջակցի Ռուսաստանին՝ «Միջին և Մերձավոր Արևելքում հակաահաբեկչական կոալիցիային». այս հարցին ի պատասխան՝ Բակո Սահակյանը չի բացառել՝ նշելով, որ այդ հարցը կարող են քննարկել այն բանից հետո, երբ շահագործվի Ստեփանակերտի օդակայանը: » «
Այս և այլ թեմաների շուրջ «Առաջին լրատվական»-ը զրուցել է «Նոր ժամանակներ» կուսակցության նախագահ Արամ Կարապետյանի հետ:
-Ըստ Ձեզ՝ ի՞նչ էր նշանակում այս հայտարարությունը, արդյո՞ք այն համաձայնեցված էր Հայաստանի իշխանությունների հետ, արդյո՞ք դա ասվել է այլ կոնտեքստում, ինչպես այսօր արդեն փորձ են անում ներկայացնել Հայաստանի իշխանությունները, և ո՞րն էր նման հարց հնչեցնելու նպատակը:
-Առաջին՝ հայտարարությունը եղել է, հերքել, որ չի եղել, անմտություն է: Երկրորդ՝ դա ունի մի քանի ենթատեքստեր, առաջինը՝ հնչեցվել է, ցույց տալու համար, թե ինչքանով է պատրաստ Ղարաբաղը ռուսական իշխանությունների հետ աշխատելու: Կարծում եմ՝ այստեղ ամենակարևոր խնդիրը Վլադիմիր Պուտինին դուր գալն է: Ինչ-որ մի քաղտեխնոլոգ հավանաբար Բակո Սահակյանին խորհուրդ է տվել սադրիչ ինչ-որ բան ասել՝ «Եկե՛ք առաջինը սենսացիոն բան ասենք, լրատվական դաշտը պայթեցնենք , բոլորը Արցախի նախագահի ելույթն ուսումնասիրեն»: Շատ երկրներում այդպիսի աշխատանքեր են տարվում, որպեսզի ռուսական իշխանությունների այսօրվա սիրիական քաղաքականությունը ինչ-որ ձևով ողջունվի: Սրան գումարենք նաև այն, որ Ռուսաստանի ադմինիստրացիայի բավականին լուրջ դեմքեր ելույթ են ունենում՝ նշելով, որ Աբխազիայի և Ռուսաստանի սահմանը լավ կլինի, որ չլինի արդեն և այլն, նշանակում է, որ նկատառում ունեն, որ բոլոր ոչ ճանաչված պետությունները ժամանակին ներառվեն Ռուսաստանի կազմի մեջ:
Չեմ կարծում, թե Բակո Սահակյանի այդ հայտարարությունը համաձայնեցված է Հայաստանի իշխանությունների հետ: Հիմա Սերժ Սարգսյանն է շատ ծանր կացության մեջ ընկնում այդ առումով, որովհետև մի քանի շաբաթ առաջ Սերժ Սարգսյանն ասում էր, որ Ղարաբաղը Հայաստան է, և հիմա ստացվում է, որ ոչ միայն Հայաստան չէ, այլ նաև Արցախի նախագահը կարող է այնպիսի բան ասել, որը ռեալ վտանգներ կարող է իր մեջ ներառել:
-Կարծում եք՝ այսօր այնպիսի իրավիճակ է, որ Ղարաբաղի իշխանությունները առանց Հայաստանի իշխանությունների հետ համաձայնեցնելու կարո՞ղ են նման քայլեր կատարել և նման հատարարություններով հանդես գալ:
-Իհարկե, իսկ ի՞նչ կա զարմանալու, երբ Հայաստանում ՀՀԿ պատգամավորը արտահայտություն է անում, որը հետո ՀՀԿ գործադիր մարմնի կողմից հերքվում է՝ որպես ստահոդ լուր, հետո ԱԺ նախագահն ասում է. «Դե բան էր, ասեց, սխալվեց»:
–Ո՞ր հայտարարությունը նկատի ունեք:
-Նկատի ունեմ Լևոն Մարտիրոսյանի արտահայտությունը, դա կարելի է համարել սադրանք, որ մեր հասարակությանը սադրում են ռեակցիաները տեսնելու համար, բայց մեր հասարակությանը սադրանքներ պետք չեն, մեր հասարակությունը բոլոր հարցերի պատասխանը իր հոգու խորքում ունի:
-Լևոն Մարտիրոսյանն այս հայտարարությամբ (ի դեպ «Առաջին լրատվական»-ի հետ զրույցում) ասել էր. «Մենք չենք ժխտում, որ ինչ-որ մի պահի կարող է կոմպրոմիսային լուծում գտնվել, այդ թվում նաև ազատագրված որոշ տարածքներ Ադրբեջանին հանձնելով՝ կայուն և երաշխավորված անվտանգություն ապահովելով Ղարաբաղի բնակչության համար և Ղարաբաղի կարգավիճակը հստակեցնելով»: Արդյո՞ք նա որևէ նոր բան է ասել, որը տարբերվում է մեր իշխանությունների պաշտոնական դիրքորոշումից, ինչի մասին նրանք բազմիցս հայտարարել են:
-Ոչ, հարցը դա չէ, հարցն այն է, թե երբ է ասել:
-Բայց Սերժ Սարգսյանը դեռևս 2005թ. ԱԺ խորհրդարանական լսումների ժամանակ, պաշտպանության նախարարի կարգավիճակում, հիշո՞ւմ եք, հայտնի հարցադրումն արեց. «Ի՞նչ է, Աղդամը մեր հայրենի՞քն է»:
-Ճիշտ եք:
-Այսինքն՝ սա նորություն չէ:
-Խնդիրը նորություն լինելը չէ, խնդիրն այն է, թե ինչ ժամանակաշրջանում է ասվում: 2005թ. իհարկե ճիշտ էր: Դրա համար էլ Սերժ Սարգսյանը այսօր այս իրավիճակի մեջ է: Այսինքն՝ այնքան են իրարամերժ գործընթացներ գնացել, որ Բակո Սահակյանը կարիք չուներ ինչ-որ բան համաձայնեցնելու, որ նման հայտարարություն աներ: Լավ կլինի, որ նրանք բոլորը հաշվի առնեն, որ հիմա ժամանակները փոխվել են, և որ նման յուրաքանչյուր արտահայտություն առնվելու է խոշորացույցի տակ, յուրաքանչյուր արտահայտության գնահատականներ են տալու ԵԱՀԿ Մինսկի խմբի համանախագահները: Պետք չէ ամեն ինչ վերագրել խավիարին: Ինչ աշխարհի երեսին կատարվում է, եթե Հայաստանի արտաքին քաղաքական մեծ, բավականաչափ դաժան պարտություն է գրանցվում, միանգամից մեջտեղ է բերվում «խավիարային դիվանագիտություն» արտահայտությունը, բոլորը ձեռքները լվանում են, և դուրս է գալիս, որ մեղավորն ամեն ինչում խավիարն է: Ո՛չ, դրանք պարտություններ են, այդ պարտություններից պետք է խելքները գլուխները հավաքել և հասկանալ, որ կատարվում են քայլեր, որոնք քանակականից կարող են որակական դառնալ:
-Մի ամբողջ տարի այդ զեկույցի թեման քննարկվում էր, և Հայաստանի իշխանություններն ասում էին, որ դա ընդամենը արխիվի համար է, որը փոշու մեջ կորելու է, բայց տեսնում ենք, որ դրա քաղաքական ռեզոնանսը բավականին մեծ եղավ, և հունվարից հետո էլ դեռ կշարունակվի: Բայց Բակո Սահակյանի հայտարարության հնարավոր վտանգների վերաբերյալ տեսակետ կա, որ ավելորդ անգամ Ղարաբաղը թիրախավորվեց Իսլամական պետության ահաբեկիչների համար, և սրանից կարող են օգտվել նաև Թուրքիան կամ Ադրբեջանը:
-Իհարկե, հասկանալի է, որ վտանգներն ավելանում են: Դա մի հայտարարություն է, որը շարունակություն չունի, բոլորն էլ հասկացան, որ քաղաքականության մեջ կան ոչ թե սխալ, այլ անհարիր հայտարարություններ: Դա արվել է առանց հասկանալու իրավիճակի, մտահոգությունների դաշտը: Ավելի վատ է այն, որ հայտարարությունն արվում է, և դրան հաջորդող պրոցեսներին չեն նայում: Եթե դու, որպես երկրի նախագահ, մի բան ես ասում, որը ֆունկցիոնալ առումով ընդհանրապես իրագործելի չէ, այդ դեպքում ասելու իմաստը ո՞րն է:
-Միգուցե իմաստը նաև այն է, որ Բակո Սահակյանը փորձում էր ինչ-որ կերպ հող նախապատրաստել, որ ի վերջո Ստեփանակերտի օդակայանը, որի գործարկումն անընդհատ հետաձգվում է տեխնիկական ոչ պատշաճ հագեցվածության և դեռ պատրաստ չլինելու պատճառաբանությամբ: Մի գուցե նա փորձում էր տեսնել, թե արդյոք հնարավոր է այդ կերպ օդանավակայանի գործարկման հարցը լուծել:
-Ես ասացի իմ տեսակետը. կարծում եմ՝ դա Բակո Սահակյանի մտածածը չի եղել, ինչ-որ սադրիչ անալիտիկա է հրամցվել: Բայց ընդհանրապես երբ որ մարդիկ ռումբ են փնտրում, չի կարելի շոշափելով առաջ գնալ, կարող է պայթել: Բոլոր շոշափողներին արդեն ժամանակն է խելքները գլուխները հավաքել և ամեն ինչի մեջ վերջիվերջո միտք դնել՝ պարզ միտք, տրամաբանություն, նաև դիվանագիտական տրամաբանություն:
-Ի՞նչ եք կարծում այս հայտարարությունը ընթացք կունենա՞, թե՞ այդ մասին կմոռացվի՝ որպես անհաջող փորձ:
-Հետևանքներ դա չի ունենա, դա կվերագրվի նմանատիպ անհաջող առաջարկների փնջին: Ամեն ինչ շատ արագափոփոխ է, և այն կմոռացվի:
-Վերջին օրերին Ղարաբաղի շուրջ տեղի ունեցան մի քանի զարգացումներ, հայտարարություններ, որոնք համադրելով՝ մտահոգիչ իրավիճակի ակնկալիք է ձևավորվում: Լավրովի այցից հետո խոսակցությունները և ռուսական հայտնի «Կոմերսանտ» շաբաթաթերթից տեղեկատվական արտահոսքը՝ տարածքները հանձնելու վերաբերյալ, դրան զուգահեռ համատեղ օդային պաշտպանության վերաբերյալ Պուտինի հրահանգը Ռուսաստանի արտաքին գործերի և պաշտպանության նախարարներին: Այնուհետև Բակո Սահակյանի այս հատարարությունը, որը որոշ փորձագետներ համարում են տարածքների վերադարձը կանխելու փորձ: Արդյո՞ք, ըստ Ձեզ, կապ կա այս ամենի մեջ:
–Իհարկե կապ կա, ես դրա համար էլ ասում էի ժամանակաշրջանն է կարևոր: Կարծում եմ, որ Լավրովին իսկապես հրավիրել էր Էդվարդ Նալբանդյանը, և կարծում եմ՝ դա կապված էր մի քանի խնդիրների հետ՝ առաջին հերթին ԵԽԽՎ-ում մեր տապալված գործունեության հետ կապված, և հասկանալի է, որ միայն խավիարով ԵԽԽՎ-ում դժվար թե ինչ-որ խնդիր լուծես: Արևմտյան դիվանագիտությունը գործում է գաղափարական կամ քաղաքական դաշտում, կաշառակերություն կարող է լինել, բայց դա որոշիչ չէ: Էդվարդ Նալբանդյանը հասկանում է, որ ԵԽԽՎ-ն մեզ պատժում է, մեզ մեր տեղն է դնում՝ կապված Ռուսաստանի վերաբերյալ քվեարկության հետ: Մենք ԵԽԽՎ-ում, բացի ղարաբաղյան հարցի քննարկումներից և մարտի 1-ի հարցից՝ ուրիշ որևէ հարց չենք ունեցել, և մեր պահվածքը այնտեղ խնդիրներ չի առաջացրել: Հիմա պարզվեց, որ խնդիրներ են առաջացել մեր՝ ռուսների հետ որոշակի փոխհամաձայնեցված գործողությունների պատճառով: Մեզ դրա համար պատժել են, և Լավրովին կանչել են շտկելու: Իսկապես Լավրովն արեց հստակ հայտարարություն: Մյուս հարցը Թուրքիայի ինքնաթիռների մեր սահմանը հատելու վերաբերյալ է, և դա էլ է կապված Ռուսաստանի գործողությունների հետ: Այդ հարցին էլ փորձեցին լուծում տալ: Ինչ վերաբերում է «Կոմերսանտ»-ին, դա տեղեկատվական արտահոսք էր, նախազգուշացում՝ ա)կարող է նման բան լինել, եթե այսպես շարունակվի, բ) արտահոսք էր Ադրբեջանի համար, որովհետև այդ ժամանակ այնտեղ էր Ադրբեջանի անվտանգության խորհրդի քարտուղարը և ադմինիստրացիայի ղեկավարը, այդ արտահոսքով Լավրովն ուզում էր ասել. «Սեպտեմբերին եկա, ձեզ հետ պայմանավորվեցի, հիմա գնացել եմ Հայաստան, ասել եմ՝ շրջանները տվե՛ք, կարգավիճակի հարցն էլ այսքանով եմ պատրաստ լուծել»:
-Սպասենք ընթացքին:
-Ցավալին այն է, որ սահմանին մեր տղաներն են զոհվում:
-Դուք որոշել եք, որ բոյկոտելու եք սահմանադրական փոփոխությունների հանրաքվեն: Ինչո՞ւ նման որոշման հանգեցիք:
-Ինձ նման որոշման դրդեց «Այո-ի շտաբը. հաշվի է առնվել կազմը, շտաբի ղեկավարի ով լինելը, այն, թե ինչպես է անցնելու հանրաքվեն (ինչպես անցել են ընտրությունները), նույնականացման քարտը… Ինձ համար պարզ դարձավ, որ հանրաքվեն կեծվելու է: Այդ կեղծիքի դեմ երկու ձև կա պայքարելու, կա՛մ «ոչ» ասել, որ միևնույն է՝ «այո» են դարձնելու, կա՛մ բոյկոտել: Ժողովրդի մեջ կա ապատիա, սահմանադրությամբ հետաքրքրվածության գրեթե ամբողջովին բացակայություն: Մենք բոյկոտում ենք, և դա ֆիքսվում է բոլորի մոտ: 2005թ. Ռոբերտ Քոչարյանը հանրաքվեի քվեարկության ժամանակ աննախադեպ բարձր ցուցանիշ գրանցեց, իրականում տեղամասերը դատարկ էին, դա կոչվեց ուրվականների հանրաքվե: Ես առաջարկում եմ՝ եկեք ուրվականների հանրաքվե դարձնենք, գոնե լեգիտիմությունը կասկածի տակ կդրվի և կեղծելը կդժվարանա, մեկ թիվ կեղծելու փոխարեն ստիպված կլինեն երկու թիվ կեղծել:
