«Առաջին լրատվական»-ի զրուցակիցն է «Հանրապետություն» կուսակցության առաջնորդ Արամ Զ. Սարգսյանը:
– Անդրադառնանք այս օրերին հանրության և քաղաքական ուժերի շրջանում առավել շատ քննարկվող և մտահոգություն առաջացրած հարցին: Նկատի ունեմ ՌԴ ԱԳ նախարար Սերգեյ Լավրովի՝ օրերս ՀՀ կատարած այցի հետ կապված խոսակցություններն այն մասին, որ նա ՀՀ էր եկել ԼՂ-ին հարակից շրջաններից առնվազն 2-ը կամ 5-ը Ադրբեջանին վերադարձնելու հարցը քննարկելու առաքելությամբ: Ինչպիսի՞ն է Ձեր կարծիքը, արդյո՞ք առկա է ներկայումս համապատասխան քաղաքական իրավիճակ այս հարցը առաջ տանելու և դնելու ՀՀ իշխանությունների առջև:
– Նախ ասեմ, որ արտաքին քաղաքական հանդիպումների մասով տեղեկատվությունը մեզանում շատ ժլատ է: Եվ այս առումով կոնկրետ բնութագրումներ տալը բավականին բարդ է: Բայց նաև ակնհայտ է, որ Հայաստանը աշխարհաքաղաքական դիրքով այսօր աշխարհին հետաքրքրում է 2 հանգամանքով՝ 1. Ղարաբաղի հիմնահարց, 2. Սիրիայի հետ կապված Մերձավոր Արևելքում առաջացած խնդիրների առումով մեր տարածքային դիրքը օգտագործելու: Երկու հարցով էլ շատ մտահոգ եմ՝ Լավրովի այցով և Պուտինի հայտարարությամբ՝ միասնական հակաօդային ուժեր ստեղծելու առումով: Կարծում եմ, որ սիրիական խնդրում ռուսական մասնակցությունը հասել է մի այնպիսի աստիճանի, որ փորձում են նաև Հայաստանի աշխարհագրական դիրքը և ունեցած բազաներն օգտագործել՝ ներքաշելով այնպիսի խաղի մեջ, որ ՀՀ իշխանություններն էլ արդեն զգում են, որ այդտեղ լուրջ վտանգ կա: Իրենց լրացուցիչ ապահովություններ են պետք, և այդ պատճառով Լավրովը եկել է, որպեսզի համոզի, և Պուտինն էլ հայտարարում է, որ հակաօդային ուժեր կտամ, մի՛ վախեցեք, թուրքական ինքնաթիռներն ինչքան էլ ձեր սահմանը խախտեն, միևնույն է, քանի որ մենք ձեզ հետ ենք, ձեր օդային տարածքը կդառնա անխոցելի:
– Բայց հակաօդային պաշտպանության միասնական համակարգ դե ֆակտո կար և գործում էր: Ընդամենը փորձ է արվում տալ նաև դե յուրե ձևակերպում: Ի՞նչ է փոխվում:
– Փոխվում է քաղաքական ենթատեքստը, խնդիրն այն չէ, թե այդ հակաօդային ուժերը կհամալրվեն նոր սարքավորումներով, թե ոչ, նոր թափ կտրվի, թե ոչ: ՌԴ նախագահը հայտարարություն է անում, որ այսուհետ ՀՀ օդային տարածքը կդիտվի որպես ՌԴ օդային տարածք, ինչը լրացուցիչ ապահովություն կամ վստահություն պիտի ներշնչի ՀՀ իշխանություններին, որոնք կհամաձայնեն սիրիական խնդրում ինչ-ինչ գործընթացների՝ ռուսական օդուժին, զինված ուժերին կամ զինտեխնիկա տեղափոխելուն, ինչը շատ վտանգավոր է մեզ համար: Մեր պետությունը պետք է զերծ մնա դրանից, որովհետև Սիրիան, անկախ ամեն ինչից, բարեկամական երկիր է, այստեղ ո՛չ Ասադին, ո՛չ ընդդիմադիր ուժերին պաշտպանությունը մեզ որևէ դրական բանի չի բերելու:
Երկրորդ խնդիրը՝ Ղարաբաղի վերաբերյալ, ևս շատ մտահոգիչ է: Այո՛, խոսակցություններ կան Ղարաբաղին հարակից շրջանները հանձնելու մասին: Ես հանդիպում ունեցել եմ հայր Ալիևի հետ, դեռ այն ժամանակից Ադրբեջանը պնդում էին, որ հայերը ուզում են ստատուս քվոն պահել, իրենք կողմնակից չեն տարածքներ հանձնելուն, հետևաբար իրենց հետ անիմաստ է բանակցելը, և եթե ուզում են, որ բանակցենք, որպես «բարի կամքի» նշան՝ թող 1-2 տարածք հանձնեն: Հայր Ալիևը դա փորձեց անել Թուրքիայի միջոցով: Եվ Թուրքիան ասում էր՝ տվե՛ք 2 շրջան, և մենք սահմանը կբացենք: Վերջին շրջանում ինչ առաջարկ արել են, ՀՀ իշխանությունները, մասնավորապես Սերժ Սարգսյանը մշտապես ասել է՝ այո, Ալիևն է ասել՝ ոչ:
– Միգուցե այո-ն ասվել է հաշվարկով, որ Ալիևը, միևնույն է, ասելու է՝ ոչ, դա էլ է դիվանագիտություն:
– Համամիտ եմ: Այդ առումով, իհարկե, գնդակը տեղափոխել է Ադրբեջանի դաշտ: Գնդակն իրենց դաշտում լինելով՝ Ալիևը լրացուցիչ պայմաններ է դնում և փորձում ավելին պոկել, այն դեպքում, երբ մենք էլ կարող էինք կոշտացնել մեր դիրքորոշումը և ստիպել, որ մեզ էլ համոզեն: Երկրորդ դրդապատճառն էլ կա. Սերժ Սարգսյանը, նաև Ռոբերտ Քոչարյանը դա արել են, Քոչարյանը դա անվանում էր կոմպլեմենտարիզմ, իսկ հիմա դա անվանում են «և-և»-ի քաղաքականություն, այսինքն՝ իրենք ուզում են դուր գալ և՛ Եվրոպային, և՛ ՌԴ-ին և երկու տեղից էլ շահեր պոկել իրենց համար:
– Բայց արդյո՞ք ունենք այլընտրանք՝ հաշվի առնելով տարածաշրջանային աշխարհաքաղաքական այս թնջուկում լինելը:
– Մենք այդ հնարավորությունն ունեցել ենք 301թ. սկսած, երբ նախընտրել ենք այսօրվա դրությամբ համամարդկային, քրիստոնեական արժեքներ: Դրականին պետք է դրական ասել, բացասականին՝ բացասական: Պետությունը պետք է նայի՝ որ երկրների հետ պետք է ունենա բարեկամական, վստահելի հարաբերություններ՝ ելնելով արդարության սկզբունքից, և որ երկրներն են, որոնք կեղծ բարեկամներ են:
– Ըստ Ձեզ՝ ովքեր են մեր այսօրվա կեղծ բարեկամները:
– Ակնհայտ է, որ Ռուսաստանը կեղծ բարեկամ է: Ռուսաստանին ձեռնտու չէ այս տարածաշրջանում խաղաղության հաստատումը, հակառակ դեպքում, Մինսկի խմբում լինելով՝ Հայաստանին, առավել ևս Ադրբեջանին չէր զինի ամենանոր տեսակի ոչնչացման, հարձակողական զենքերով, որը պատերազմի հիմք է դնում, ոչ թե խաղաղության:
– Խոսակցություններ են շրջանառվում, որ Մինսկի խմբի ձևաչափը կարող է փոխվել, այնտեղ կարող է ներգրավվել Գերմանիան: Հավանական համարո՞ւմ եք Մինսկի խմբի ձևաչափի փոփոխությունը:
– Անհավանական եմ համարում, համոզված եմ, որ Մինսկի խմբի ձևաչափը առաջիկա 5 տարիներին չի փոխվելու: Այս հարթակը Ռուսաստանի համար ոչ միայն ԼՂ հարցը, այլ նաև իր խնդիրները լուծելու հարթակ է: Ինչ վերաբերում է Լավրովի այցելության համատեքստին, իմ կարծիքով՝ Լավրովի այցելությունը ավելի շատ միտված էր առաջիկայում երկու նախագահների հանդիպման ընթացքում որոշակի արդյունքներ գրանցելուն: Երբ որ իրենք են գալիս, սա նշանակում է, որ որևէ համոզելու բան ունեն, իրենց ինչ-որ տեղն է ցավում, և իրենք փորձում են այդ խնդիրը լուծել: Ռուսաստանը, ելնելով նրանից, որ Ադրբեջանն ամբողջությամբ կապերը խզեց Եվրոպայի հետ, մտածում է, որ կարող է ներգրավվել ԵՏՄ-ում, և դրա համար որոշակի գին է ուզում: Այդ գինը կարող է լինել երկու նախագահների հանդիպումը, որի արդյունքում կարող են հասնել նրան, որ հայկական կողմը «բարի կամք» դրսևորի: Նման բանն անթույլատրելի է: Ադրբեջանը ցանկացած «բարի կամքի» դրսևորման դեպքում կարող է սահմաններում խժդժություններ սկսել և նորից հայտարարել, որ չեն բանակցելու:
Հայաստանի իշխանությունները մինչև հիմա ասել են, որ համաձայն են, բայց մեկ պայմանով, նախապես պետք է համաձայնեցվի ամբողջ փաթեթը: Եթե Ադրբեջանը կհամաձայնի, որ Ղարաբաղը որոշակի շրջանում կունենա հատուկ կարգավիճակ, որից հետո հանրաքվե կամ քվեարկություն կիրականացվի, պատրաստ ենք գնալու նաև այդ քայլին: Իմ կարծիքով՝ Ռուսաստանը լուրջ ճնշումներ է գործադրելու այս ենթատեքստի շրջանակներում, և Լավրովի այցից ու այս հայտարարություններից բացի զգուշանալուց ու վատ կանխազգացումներից՝ այլ բան չունեմ:
– Դուք հայտարարել եք, որ դեմ եք սահմանադրական փոփոխություններին, քիչ ժամանակ է մնացել, ակնհայտ է, որ «Այո»-ի և «Ոչ»-ի ճամբարներում ուժերն անհավասար են: Ինչո՞ւ փորձ չեք անում ավելի ակտիվ ներգրավվելու «ոչ»-ի պայքարին և նաև այդ գործին ի նպաստ բերելու Ձեր մարդկային և ֆինանսական ռեսուրսները:
– Սերժ Սարգսյանը հասել է նրան, որ միանձնյա ինքն է որոշում հանրաքվե անի, թե չանի, հանրաքվեն «այո» լինի, թե «ոչ»: Նրա որոշումը դառնում է ամենաէականը և դրան հակադրվելը բավականին բարդ է դառնում: Այսօրվա գործող «Ոչ»-ի երկու ճակատները իրենց ձեռքի տակ եղած բոլոր ռեսուրսներն օգտագործում են, և փառք ու պատիվ իրենց: Դատապարտելի է, որ ոստիկանությունը գնում է Ժ. Սեֆիլյանի տուն, եթե գնում են, ուրեմն վախենալիք ունեն: Վստահաբար պիտի ասեմ, որ այսօր հասարակությանը հնարավոր է փողոց հանել:
«Հանրապետություն» կուսակցությունը շատ համախոհներ ունի հանրապետության գրեթե բոլոր գյուղերում, նրանք թե՛ եղբորս հետ պատերազմ անցած մարդիկ են, թե՛ ինձ հետ քաղաքական լուրջ ճանապարհ անցած, տեղերում կռիվ տված, ընտրակեղծիքների դեմ պայքարած մարդիկ են: Ինչու մենք այսօր ակտիվորեն չենք մասնակցում. կան բաներ, որոնց մասին ընդունված չի խոսել:
Հասարակությանը փողոց հանելուց հետո քվեաթերթիկները հաշվելով չէ, որ պետք է տեսնես հաղթել ես, թե չէ: Սկսած վրացական հեղափոխություններից, վերջացրած «արաբական գարունով», այս գործընթացներում եղել է արտաքին քաղաքական աջակցություն, սրա առաջ աչք փակելը անհնարին է: Եթե հասարակությունը չունի թիկունքում արտաքին քաղաքական աջակցություն, կրկնվելու է նույն սխեման, ինչ-որ 2003թ:
– Կարծես թե սահմանադրական փոփոխություններին ՌԴ-ն կողմ չէ:
– Արևմուտքն ասում է՝ տեսե՛ք՝ Ս. Սարգսյանը ո՛չ Լուկաշենկո է, ո՛չ Նազարբաև է, ինքը մի քայլ առաջ է, ինքը ամբողջացնում է կուսակցության իշխանությունը, բայց ինքը չի գնում դրան: Եվ այստեղ նրանք ընդհանրապես չեն մասնակցում, ավելին՝ Վենետիկի հանձնաժողովը դրական արդյունքներ է տալիս: Իսկ ռուսական կողմը եթե ուզենար այդ փոփոխությունը, ապա կարող էր օգտագործել Ռոբերտ Քոչարյանի ֆինանսական ռեսուրսները, Վարդան Օսկանյանի կուսակցությունը կամ Արա Աբրահամյանի, Արթուր Բաղդասարյանի ռեսուրսները, կարող են նույնիսկ 10.000 դրամ Սերժ Սարգսյանից ավելի տալ և ձայն առնել, բայց ռուսները դա չեն անում: Հետևաբար՝ իրենք էլ այս համատեքստում «այո» են ասել Սերժ Սարգսյանին: Հետևաբար՝ ընդդիմադիրները չունեն արտաքին քաղաքական աջակցություն:
2003թ. հասարակական ակտիվ պայմաններում չստացվեց:
Ես շատ եմ ուզում, որ Ժիրայր Սեֆիլյանի մոտ դա ստացվի, եթե ստացվեց ես փողոցում կլինեմ, բայց ես տեսել եմ ու գիտեմ՝ դա ինչ է: ՀԱԿ-ի տարբերակը ավելի հոգեհարազատ է ինձ: Ասում են՝ գնանք, հասարակությունը դառնա մասնակից, դուրս գա փողոց: Ես 2005թ. ընտրությունների տեսաերիզները պահել եմ: Երբ որ ընդդիմությունը միասնական էր, երբ որ մենք հանրահավաքներ էինք կազմակերպում մարզերում, քիչ մարդ էր մասնակցում: Մարդիկ մասնակցում են միայն նախագահական փոփոխություններին, թղթի փոփոխությունն իրենց համար փոփոխություն չէ, անձի փոփոխությունն է փոփոխություն: Եվ այս համատեքստում էլ վստահությունս քիչ է: Եթե ՀԱԿ-ն էլ մարդ ունեցավ փողոցում, մենք փողոցում ենք լինելու, էլի «ոչ» ենք ասելու: Ես «ոչ» եմ քարոզում, հանդիպումներ եմ ունենում գյուղերում: Ասում են, երբ որ հաջողությունը չի թակում ձեր դուռը, պատրաստեք նոր դուռ՝ նրան այդ հնարավորությունը տալու համար, մեր կուսակցությունը հենց դա է անում այսօր:
