«Առաջին լրատվական»-ի զրուցակիցն է ՄԻ պաշտպան Կարեն Անդրեասյանը:
– Պարոն Ադրեասյան, ընդդիմադիր պատգամավորերը, օրինակ՝ ՀԱԿ-ից Արամ Մանուկյանը հարց է բարձրացնում, որ Դուք չեք արձագանքում այնպիսի մարդկանց գործունեությանը, ինչպիսիք են Սյունիքի մարզպետ Սուրիկ Խաչատրյանը, նախկին պատգամավոր Ռուբեն Հայրապետյանը, որոնք պարբերաբար հայտնվում են կրակոցներով, ծեծուջարդերով ուղեկցվող իրադարձությունների կենտրոնում:
– Եթե Պարոն Մանուկյանը ցանկություն ունի այդպես հարձակողական պաշտպանել մարդկանց, կարծում եմ՝ ոչ մեկը նրան չի զրկել դառնալ իրավապաշտպան և այդ բոլոր խնդիրները պաշտպանել այնպես, ինչպես ինքն է պատկերացնում: Այս բոլոր քաղաքական ելույթները, իհարկե, լավն են, դրանցից մի մասը կարող են նաև օգտակար լինել, բայց մարդու իրավունքների պաշտպանությունն օրենսդրական գործընթաց է, օրենքներով գրվող և օրենքներով արվող: Մնացած բոլոր՝ հուզական, գեղեցիկ, դիվիդենտներով ելույթները, մամուլում այցելություններ բերող վերնագրերը նորմալ են: Ես նաև դրա համար եմ այստեղ՝ տեսնեմ, որ մարդիկ այդպես գեղեցիկ խոսում են:
– Որևէ օրենք կամ օրենքի դրույթ Ձեզ խանգարո՞ւմ է բարձրաձայնել այդ մարդկանց վերաբերյալ հնչող ապօրինությունների մասին:
– Ոչ թե օրենքն է ինձ խանգարում, այլ լիազորությունն է պակասում: Ի վերջո, պետք չէ իրավաբան լինել, մի քիչ կարդալ իմացող մարդը կարող է հասկանալ, որ օմբուդսմենը նախաքննության ու հետաքննության փուլում որևէ ֆունկցիա չունի:
– Խոսքը ընդամենը բարձրաձայնելու և հասարակության ու իրավապահների ուշադրությունը նման երևույթների վրա հրավիրելուն է վերաբերում:
– Դուք իրավունք ունեք խոսել, իսկ ես՝ ոչ:
– Դուք իրավունք չունե՞ք նման երևույթների մասին բարձրաձայնել:
– Ոչ, ոչ, ոչ: Ես պիտի օրենք խախտեմ: Այս քանի օրը մի քանի պատգամավորների նվեր եմ ուղարկելու մեր օրենքը, որն իրենք են ընդունել: Ձեզ էլ եմ ուղարկելու:
– Ձեր զեկույցում անօրինականությանը վերաբերող բազմաթիվ օրինակներ կան: Բայց դրանք կարծես թե պարզապես հանձնվել են թղթին: Իսկապես, չե՞ք կարծում, որ Դուք պետք է լինեիք այդ երևույթների նկատմամբ թիվ մեկ ընդդիմադիրը՝ ոչ քաղաքական իմաստով: Մինչդեռ Ձեր ձայնը լսելի չէ, Ձեր պայքարը նկատելի չէ, Ձեզ համարում են իշխանության մարդը:
– Այդ բոլոր ասածներն ուղղակի հիմարություն են, և կրկնելուց այդ հիմարությունները ճշմարտություն չեն դառնա: Ես ոչ իշխանության մարդն եմ, ոչ էլ իմ ձայնը լսելի չէ: Եվ ում համար իմ ձայնը լսելի չէ՝ դա արդեն իր խլության և ականջների խնդիրն է: Իմ պայքարն այնքան է, որքան ես հնարավորություն ունեմ՝ օրենքի տառը չխախտելով: Իսկ մնացած սրացումները, դիվիդենտներ քաղելու երևույթները հասկանալի են: Մենք մեր գործում անում ենք առավելագույնը: Երբ ես նոր էի աշխատում, և երբ զուտ մարդկային առումով ցանկություն էր առաջանում վրդովվել այս կամ այն խնդրով, ամենազարգացած երկրների իմ գործընկերները խորհուրդ էին տալիս, թե օմբուդսմենն իրավունք չունի տուրք տալու նման մարդկային բուռն երևույթներին: Պետք է առաջնորդվել օրենքով:
– Բայց Ձեր ասած զարգացած այդ երկրների հետ համեմատած մեր երկրում իրականությունն այլ է: Եվ Հայաստանում անհրաժեշտ է, որ օմբուդսմենի ձայնը լսելի լինի:
– Ուրեմն ձեզ օմբուդսմեն պետք չէ, ձեզ պետք է թրերով, տանկերով ու սրերով պաշտպան, որ կգա ու գլուխներ կկտրի: Օմբուդսմենն ունի կոնկրետ գործառույթ, որը ես չեմ հորինել, մեր օրենքը վերցված է եվրոպական առաջադեմ փորձից: Քանի որ ես քաղաքականությունից հեռու մարդ եմ, մեր առանձին պատգամավորներ կարողացան ինձ բարկացնել իրենց անտրամաբանական ու անարդար պիտակներով, դուք էլ կարողացաք օգտվել իմ բարկությունից: Ձեզ մաղթում եմ շատ այցելություններով հոդվածներ:
– Կարծիք հնչեց, որ այլ երկրներում օմբուդսմենի զեկույցները մեծ արձագանք են ունենում, բայց Ձեր զեկույցն աննկատ է մնում:
– Իմ եզրակացությունները եթե տանեին Նորվեգիա, այնտեղի հասարակությունը ցնցումների մեջ կընկներ: Այսինքն՝ ոչ թե իմ եզրակացությունն է թույլ, այլ հասարակությունն է ցնցումների հանդեպ մի փոքր խուլ: Այնպիսի սրություն, ինչպիսին կա մեր հայտարարություններում ու զեկույցներում, իմ կոլեգաներն ուղղակի շոկի մեջ են ընկնում: Ոչ թե այն պատճառով որ նրանց երկրում խնդիրներ չկան, այլ որ շատ ավելի մեղմ զեկույցներից նրանց հասարակությունը ցնցումների մեջ է ընկնում: Այն, որ մեր հասարակությունը կամ իմունիտետ ունի, կամ լավ չի ցնցվում՝ դա արդեն իմ խնդիրը չէ: Եվ ցնցողները ոչ թե պետք է այստեղ ամբիոնի մոտ օդը ցնցեն, այլ պետք է գնան ու գործ անեն, որպեսզի իրենց ձախողած քաղաքականության պատճառով չփորձեն օմբուդսմենին մեղադրել: Դա վերաբերում է և ընդդիմադիր, և իշխանական այն պատգամավորներին, ովքեր փորձում են խնդիրը հիվանդ գլխից տեղափոխել առողջ գլխի վրա: Եվ այսօր Հայաստանում որպես հազվագյուտ առողջ գլուխ օմբուդսմենի ինստիտուտն է: Այնպես որ, թող մտածեն իրենց հիվանդ գլուխների մասին:
– Պարոն Անդրեասյան, ՀՀԿ-ական պատգամավորների ներկայացրած օրինագծով նույնականացման քարտերով քվեարկելու հնարավորություն է ընձեռվում, բայց կրկնակի քվեարկություններից խուսափելու լրացուցիչ մեխանիզմ չի ստեղծվում: Չե՞ք կարծում, որ դա առաջիկա հանրաքվեի կամ ընդհանրապես ընտրությունների ժամանակ կեղծիքների հիմք կարող է հանդիսանալ:
– Խնդիրն այն է, թե արդյոք այս փոփոխության արդյունքում կավելանա կրկնակի քվեարկությունների թիվը: Պետք է տեսնենք, թե իրականում այն ինչպես կկիրառվի: Դիտորդները, լրատվամիջոցներն ու մենք հետևելու ենք, և եթե զգանք, որ արդյունքում ավելանում է կրկնաքվեարկությունների թիվը, արդեն կլինի մեր կոշտ արձագանքը: Միակ վտանգը, որ զգում եմ այս փոփոխությունից, որ դրոշմակնիքի լրացուցիչ երաշխիքն այս դեպքում չի լինելու: Բայց կան նաև այլ երաշխիքներ, և չենք կարող ասել, որ եթե դրոշմակնիքը չլինի, կրկնաքվեարկություններ են լինելու:
– Մեր հասարակության ավելի քան 30 տոկոսը աղքատ է: Այդ վիճակը պետության կողմից նրանց սոցիալական իրավունքների ոտնահարում չի՞ նշանակում:
– Դա կոպիտ ոտնահարում է, և մեր՝ հաճախ բարձրացվող խնդիրներից է: Մենք այդ խնդիրը՝ ոչ միայն մարդկանց աղքատությունը, այլ դրա պատճառները, հաճախ ենք բարձրացնում: Եվ սոցիալական իրավունքի ոտնահարումը ծագել է տնտեսական իրավունքի ոտնահարումից:
– Տնտեսական իրավունքի ոտնահարում ասելով՝ նկատի ունեք մենաշնորհնե՞րը, հովանավորվող բիզնե՞սը, քաղաքականության ու գործարարության միաձուլո՞ւմը:
– Ոչ պատշաճ մրցակցությունը, որն իր մեջ ներառում է ամեն ինչ: Ոչ պատշաճ մրցակցությունը բերում է տնտեսության հզորացման նվազեցմանը: Իհարկե, կան նաև աշխարհաքաղաքական պատճառներ: Ընդհանուր տնտեսական վիճակը, օբյեկտիվ ու սուբյեկտիվ պատճառները ձեռնարկատիրության նվազման են բերում: Դա էլ արդեն սոցիալական խնդիրների է բերում:
– Այսինքն՝ Դուք համաձա՞յն եք միջազգային կառույցների կամ նրանց այն հայտարարությունների հետ, թե Հայաստանում կոռուպցիան ու հովանավորչությունը խոչընդոտում են բիզնեսի զարգացմանը:
– Ես դա չասացի: Ես ասացի, որ կան բազմաթիվ խնդիրներ, և խնդիրների մեջ շատ կարևոր է ոչ պատշաճ մրցակցությունը՝ սկսած այն հանգամանքից, որ մենք ավանդաբար չենք ունեցել այդ մրցակցությունը: Չենք ունեցել պատմական պատճառներով, վերջացրած արդարադատության պակասի, կոռուպցիոն երևույթների պատճառով:
– Ամենաշատը ո՞ր ոլորտներում կա կոռուպցիա: Կրթությա՞ն, առողջապահությա՞ն, արդարադատությա՞ն, թե՞ այլ ոլորտներում:
– Դուք ինքներդ եք թվարկում: Օրինակ՝ դուք կարող եք չթվարկել, բայց հոգեմետ դեղերի, Հեպատիտ B-ի կամ C-ի դեղերի անմատչելի լինելը կամ պատշաճ կերպով չտրամադրելը ինձ համար նույնպես ամենաշատը ոտնահարվող ոլորտ է: Ես չգիտեմ՝ այստե՞ղ է ամենաշատ խնդիրը, թե՞ այն, որ մեկը 1 միլիոն դրամ կաշառք է վերցրել:
– Իսկ չե՞ք կարծում, որ Հայաստանում արտագաղթի մակարդակը բարձր է մարդու իրավունքների համատարած ոտնահարման պատճառով:
– Ես միշտ եմ ասել՝ արդարություն և հաց: Եթե մարդիկ ունենան իրավական արդարություն և սոցիալական նվազագույն պայմաններ, ընդ որում՝ սոցիալական պայմանները գալիս են իրավական արդարությունից, հիասթափություն չի լինի: Իսկ հիասթափությունը բերում է արտագաղթի: Իսկ այդ շղթայի գլուխը դատական համակարգն է, և հենց այդտեղից է պետք բարեփոխումները սկսել:
