«Առաջին լրատվական»-ի զրուցակիցն է ՌԱՀՀԿ տնօրեն Մանվել Սարգսյանը։
– Պարոն Սարգսյան, հուլիսի 15-ին մասնագիտական հանձնաժողովը ներկայացրել է փոփոխված Սահմանադրության 1-7 գլուխների նախնական տարբերակը։ Այն արդեն իսկ արժանացել է ընդդիմադիրների խիստ քննադատությանը։ Ըստ Ձեզ՝ այս փոփոխություններով իշխանությունն ի՞նչ նպատակ է հետապնդում:
– Այն, ինչ երևում է այդ փաստաթղթից, կարծես թե բոլորի կողմից ընկալվել է և պարզ է: Իրավական հիմքեր են ստեղծվում, որ այսօրվա իշխող խմբավորումն այլ մեթոդներով պահպանի իր դիրքերը։ Հանրությունը, քաղաքական ուժերը գիտակցում են, թե ուր է գնում իշխանությունը։ Հիմա դա իշխող կուսակցության նպատակն է, թե ոչ՝ այլ խոսակցություն է, բայց բացահայտ երևում է այդ ուզուրպացիան օրինականացնելու ձգտումը, այդ արհամարհանքը առ հանրություն:
Այդ վերաբերմունքն էլ համապատասխան՝ ուրիշ վերաբերմունք կծնի հանրության կողմից այդ մարդկանց նկատմամբ:
Չգիտեմ՝ ինչու է այս ամենը արվում, շատ դժվար է ասել. գուցե արվում է, որովհետև ուրիշ անելիք չունեն, սպառվում է հանցավոր համակարգը: Իսկ երբ սպառվում է, դիմում է բացահայտ պատերազմի: Ես չեմ տեսնում, որ այս համակարգի պարագլուխները՝ իրենք էլ համոզված են, որ ճիշտ են անում. առաջին-երկրորդ դեմքերը տարբեր առիթներով հայտարարել են, որ ընդամենը առաջարկ է: Նրանք արդեն իսկ տեսել են՝ հանրությունը գիտակցում է՝ կա խնդիր, և արդեն գիտի պայքարի ձևերը։ Նրանք զգուշավոր են աշխատում, բայց դա չի նշանակում, որ հետ են կանգնելու։ Նման համակարգը երբեք իր ձգտումներից հետ չի կանգնի:
– Ձեր կարծիքով՝ որո՞նք են նոր Սահմանադրության հիմնական վտանգավոր դրույթները։ Նշվում է, որ մարդուն սպանելը չի համարվում քրեորեն պատժելի արարք, եթե դա բացարձակ անհրաժեշտություն է, ՀՀ նախագահին ընտրում է ոչ թե ժողովուրդը, այլ ընտրիչների ժողովը, որոնց մի մասը կարող է նույնիսկ օտարերկրացի լինել, պատերազմի դեպքում գերագույն գլխավոր հրամանատարը վարչապետն է, որը Զինված ուժերի հետ մինչ այդ ոչ մի առնչություն չի ունենում… Այս ամենը ի՞նչ վտանգներ են ներկայացնում մեր երկրի համար։
– Եթե այս Սահմանադրությունն օրինականացվի, ապա պետությունը կարող է կառավարվել միայն ստվերային ձևով: Որևէ պաշտոնյա չունի այն իմունիտետը, որ կառավարի այս երկիրն ու պատասխանատվություն կրի: Բոլոր նրանք, ովքեր ահռելի լիազորություններ ունեն, որևէ պատասխանատվություն չեն կրում: Այն հանգամանքը, որ բանակում գոյություն չունի գերագույն գլխավոր հրամանատար, արդեն իսկ այն մեծագույն վտանգն է, որ բանակը օբյեկտիվորեն ղեկավարվելու է ստվերային ձևով: Այսինքն՝ այդ օլիգարխների ակումբ Հանրապետական կուսակցությունը ինչ-որ ձևով, որևէ պատասխանատվություն չկրելով, ղեկավարի բանակը։
– Այսինքն՝ հնարավոր պատերազմի դեպքում ձեր նշած օլիգարխների ակո՞ւմբն է որոշումներ կայացնելու…
– Այո: Եթե ուսումնասիրենք, ցանկացած ներքին խնդիր բերելու է հեղաշրջման, և բանակն արդեն իսկ այս կամ այն ճգնաժամային վիճակում չի իմանալու՝ ում ենթարկվի: Հիմա բոլոր պայմանները այս նախագծով ստեղծված են, որ տարրական հակասության պայմաններում հեղաշրջում լինի: Բոլոր նշանակումները և պաշտոնից ազատվելու հրամանները տալու է նախագահը, որը ստորագրում է և ոչ մի պատասխանատվություն չի կրում ու ոչ մի լիազորություն չունի: Բայց վարչապետը, որին տրված են տարբեր հնարավորություններ, իրավունք չունի ոչ ոքի նշանակելու: Վարչապետը ոչ ոք է, նման մարդուն ոչ ոք չի լսի: Հիմա, ասենք, ճգնաժամ է եղել, և վարչապետը ուզում է պաշտոնից հեռացնել գլխավոր շտաբի պետին, գլխավոր շտաբի պետը դիմում է նախագահին, ասում է՝ այս մարդն անօրինական է գործում, նախագահը չի հաստատում՝ վերջ, բանակը տեր չունի:
Այս ամենի ետևում մի շատ վտանգավոր ձգտում կա՝ ընդհանրապես երկրում վերացնել համաժողովրդական ընտրությունների ինստիտուտը, որ որևէ բարձր պաշտոնյա չընտրվի ժողովրդի կողմից: Բայց երբ մենք խոսում ենք բանակի մասին, իզուր չէ, որ շատ երկրներում բանակի գերագույն գլխավոր հրամանատարը հենց համաժողովրդական ընտրություններով ընտրված պաշտոնյա է ուզում: Սա կարևորագույն հանգամանքներից մեկն է, որ փորձում են վերացնել:
– Այսինքն՝ այս նոր Սահմանադրությունը քաղաքացուն բոլորովին անպիտան է դարձնում:
– Այո: Չկա մի մարդ, որն ունի այդ մանդատը, վերացնում են: Սա տարիների փորձից է եկել: Հասկացել են, որ, օրինակ, նախագահական ընտրությունները մեծ վտանգ են ներկայացնում օլիգարխիայի համար: Հիմա էլ կարող էին վարչապետին համաժողովրդական ընտրությամբ ընտրել, որպեսզի նա լինի գերագույն գլխավոր հրամանատար… այս ամենը վերացվում է:
– Պարոն Սարգսյան, նոր Սահմանադրությամբ իշխող միայն մի կուսակցություն կարող է լինել: Սա իսկապե՞ս վտանգավոր երևույթ է՝ ինչպես ներկայացվում է:
– Օլիգարխիկ ակումբի հասարակ խուլիգանություն է:
– Տեսակետ կա, թե սա նմանվում է խորհրդային ժամանակաշրջանին:
– Չի կարելի այդպես ասել՝ Խորհրդային Միությունը գաղափարականացված երկիր էր: Այս մարդիկ ներշնչել են իրենց, որ կարող են նման բան անել: Կասկածելի է, թե ինչ պլաններ ունեն, նման ձևով հանրությանը ներքաշում են մի կեղծ բանի մեջ, որը տապալելուց հետո բոլորովին այլ խնդրի առաջ մեզ կկանգնեցնեն:
– Այսինքն՝ հնարավոր է տապալվի՞ այս Սահմանադրությունը:
– Իհարկե, սա կեղծ բան է, հնարավոր է տապալեն ու ժողովրդին փաստի առաջ կանգնեցնեն:
– Նախագահը նշում էր, որ եթե սահմանադրական բարեփոխումներն անցկացվեն, ապա նա չի հավակնի վարչապետի պաշտոնին…
– Բայց չի ասել՝ եթե չանցնի, ինչ նպատակ է հետապնդում, ինչ էլ ասես՝ կարող է զբաղեցնել: Խոշորագույն աֆյորա է, ամիսներ շարունակ քաղաքական ուժերի քթից բռնել և պտտել, հետո էլ ասել՝ դուք չուզեցիք, չենք անում:
– Ի՞նչ եք կարծում՝ ընդդիմադիր ուժերը և հանրությունն առհասարակ կընդդիմանա՞ն այս փոփոխություններին։ Արդեն իսկ գոյություն ունի «Չեք անցկացնի» շարժումը, բայց այն իսկապես հակակշիռ կարո՞ղ է լինել իշխանությունների որոշումներին:
– Բողոք կլինի, բայց այս խնդիրը միանշանակ խնդիր չէ, որի շուրջ կարելի էր ճակատ ստեղծել: Էլեկտրաէներգիայի հետ կապված խնդիրը թույլ էր տալիս պայքար սկսել: Այնտեղ բոլորն իրենց տեղերում էին՝ կուսակցությունները՝ իրենց տեղերում, երիտասարդական շարժումները՝ իրենց տեղերում, և նրանց շատ դժվար էր վարկաբեկել: Շատ դժվար է սահմանադրական փոփոխությունների գաղափարի շուրջ ստեղծել նման համաժողովրդական ճակատ, յուրաքանչյուր խումբ իր շահն է առաջ տանելու, և մենք կունենանք տասը տեսակետ: Եթե երիտասարդությունը շարժում ստեղծի, անպայման կուսակցական համակարգը կսկսի փնովել, որովհետև նրանց համար քաղաքացիական շարժումները վտանգավոր են, թշնամի են: Դժվար կլինի միասնական ճակատ ստեղծել:
