«Առաջին լրատվական»-ի զրուցակիցն է հաղորդավարուհի Լուսինե Բադալյանը:
–Լուսինե՛, Էլէներգիայի սակագնի բարձրացման դեմ ուղղված շարժմանը առաջին օրերին ողջունում էիք: Ինչպե՞ս եք գնահատում այն այսօր:
-Շարժումը սկսվեց շատ գեղեցիկ՝ չնայած այն բոլոր քննադատություններին, անընդհատ շահարկումներին, թե դա ավելի շատ երգուպարի, քան թե շարժման էր նման: Բայց ես ի սկզբանե ունեի մտավախություն, որ այն վերածվելու է քաղաքական պայքարի: Եվ նաև շատ էր շահարկվում, որ միևնույն է, շարժումը քաղաքական էր, սոցիալական չէր: Այսինքն՝ եթե այդպես է, ստացվում է, որ աշխարհում ընդհանրապես սոցիալական պայքար գոյություն չունի: Բայց ես մինչև այս պահը, միևնույն է, հակված եմ մտածելու, որ դա սոցիալական շարժում էր: Այն տարերային բնույթ սկսեց կրել, որովհետև աննախադեպ ընթացք ստացավ: Սկզբում այդպես չէր: Ես եղել եմ առաջին օրերին, երբ շարժումը դեռ չէր տեղափոխվել Բաղրամյան փողոց, այնտեղ կազմակերպիչները չէին պատկերացնում, որ հետո այդպիսի տարերային բնույթ է կրելու, մարդկանց այդպիսի հոսք է լինելու:
Գիտեմ, որ շատերը քննադատելու են, չեն հասկանալու, բայց այն իդեալական շարժում էր մինչև հունիսի 27-ը: Այդ օրը, երբ արդեն կառավարությունը հայտարարեց, որ երկու ամիս ինքն է վճարելու, որից հետո, երբ մեր սպասելիքները չարդարանան, մենք նորից իրավունք ունենք դուրս գալու և շարժումը շարունակելու: Ես իմ սահմանափակ մտածելակերպով անկեղծորեն չհասկացա, թե ինչու է հարկավոր շարժումը շարունակել, երբ ճիշտ ժամանակին կարելի էր կանգնեցնել և անհրաժեշտության դեպքում ավելի մեծ թափով գնալ պայքարի և արդեն երբ դրա կարիքը լիներ, երբ կառավարությունը իր խոստումը չկատարեր և արդեն եթե պետք լիներ, քաղաքականացնել պայքարը և բարձրացնել արդեն քաղաքական պահանջներ: Իմ կարծիքով՝ այդ պահին կառավարությունը, ինչքան էլ ես չողջունեմ և չհավանեմ իրենց որոշումները, արդեն արել էր ամենահնարավորը:
-Այսինքն՝ պետք էր այդ էջը փակել և մտածել՝ ինչ պետք է անել երկու ամիս հետո՞:
-Այո՛: Եթե իշխանությունն իր խոստումը չկատարեր, ապա դրանից հետո կարելի էր շատ ավելի լուրջ դուրս գալ պայքարի: Այդ դեպքում արդեն բոլորս դուրս կգայինք և կպահանջեինք կառավարության հրաժարականը, որ մեզ երկու ամիս մատների վրա խաղացրեց: Բայց երկու տարբերակ կար. այդ երկու ամիսը սպասել և հետո դուրս գալ պայքարի, երկրորդ՝ եթե կառավարությունը լավագույնս կարողանար լուծել այդ հարցը և դրան փոխկապակցված մնացած հարցերը, նոր մտածել ուրիշ սոցիալական հարցեր լուծելու մասին: Սա, իհարկե, իմ սուբյեկտիվ կարծիքն է, և ես այն չեմ պարտադրում ոչ մեկին: Բնականաբար, շատերը չէ, որ կիսելու են իմ կարծիքը: Երբ սկսեցին քաղաքական ակտիվիստներ, քաղաքական ուժեր խառնվել, արդեն ենթադրվում էր շարժման եզրափակումը: Իմ կարծիքով, այստեղ տուժեցին առաջին հերթին «Ոչ թալանին» նախաձեռնության երկու կազմակերպիչ-երիտասարդները, ինչի համար սիրտս ցավում է: Նրանք ընթացքում և՛ պիտակավորվեցին, և՛ արդեն սկսեցին չկողմնորոշվել, որովհետև նախապես քաղաքական այդ ընթացքը նրանք չէին պլանավորել: Նրանց խոսքը կշռից զրկվեց, և տուժեցին այդ երիտասարդները: Ժողովրդի լեզվով ասած՝ արդեն համը դուրս եկավ:
-Այսինքն՝ Ազատության հրապարակի կոչերն արդեն քաղաքակա՞ն են և բոլորվին կապ չունե՞ն Բաղրամյանում ծավալված գործընթացների հետ, որ կատարվում էր շարժման առաջին օրերին:
-Ես ուղղակի գնահատական չեմ կարող տալ, քանի որ ինքս այնտեղ չեմ, գուցե այդ կոչերը չեն հնչում, գուցե կան բաներ, որոնց վրա աչքերը փակել էին: Առաջին օրերին ապօրինի բռնություններ՝ խաղաղ ցույցի մասնակիցների նկատմամբ. այդ ոստիկանները պետք է պատժվեն, պատասխանատվություն պետք է կրեն բոլոր նրանք, ովքեր հրամաններ էին արձակել: Գուցե այս հանրահավաքների հիմնական իմաստը սա է: Իսկ եթե խոսենք շարժման մասին, իմ կարծիքով, հուլիսի 27-ին շարժումը ոչ թե ավարտվեց, այլ դադար վերցրեց, և պետք է սպասել, ուղղակի տեսնել այդ երկու ամսվա ընթացքում որքանո՞վ է կառավարությունը պահելու իր խոստումը և որքանո՞վ է այդ ընթացքում կարողանալու հարցերը լուծել: Հնարավոր է, որ ինչ-որ մանևրներ անելով կամ զարտուղի ճանապարհով կառավարությունը մի քանի հարցեր լուծի, պետք չէ հոռետեսորեն մոտենալ այդ հարցին, դրա համար պետք է մի փոքր սպասեինք, տեսնեինք՝ ինչ են անում, ըստ այդմ՝ որոշեինք հետագա անելիքները:
-Շարժման առաջին փուլը հաջողվա՞ծ եք համարում:
-Ավելի լայն մասսաների հայտնի թերևս առաջին դեպքն էր, երբ իշխանությունը ժողովրդի պահանջի հետ հաշվի նստեց, և սա արդեն իսկ կարելի է ձեռբերում համարել: Երկրորդ՝ երբ մենք անում են ավելի վերամբարձ կոչեր, նախ պետք է հասկանալ, թե որքան են հաղթանակի շանսերը: Սա հավանաբար քաղաքագետների քննարկման հարցն է, բայց այս շարժումը շատ հաջողված շարժում էր: Ինքը կարողացավ իր առջև դրված մի քանի կետեր դարձնել իրականություն, իշխանությունը հաշվի նստեց ժողովրդի հետ, գնաց ինչ-որ զիջումների, գուցե իշխանությունը նաև շահեց այդ շարժումից, և եթե կան բաներ, որ ինքն անձամբ չի կարող լուծել, թույլ տվեց, որ ժողովուրդն իր կամքն արտահայտի շատ հարցերում: Այսինքն՝ հաջողություններ ամեն դեպքում այդ շարժումն ունեցավ առաջին փուլում: Երկրորդ փուլում կարծիքները կիսվում են, որովհետև իմ կարծիքով կա ենթատեքստ, որը համենայնդեպս դեռ պատրաստ չեմ հասկանալ, դա գուցե ավելի խելացի մարդկանց համար է:
Տղաներին պետք չէ մեղադրել, որ նրանք ինչ-ինչ հանգամանքներ հաշվի չէին առել, որովհետև նրանք երիտասարդներ են, քաղաքական գործիչներ չեն, քաղաքական ակտիվիստներ չէին և թրծված չէին այդպիսի պայքարում, և հենց դա էր իրենց հաջողության գրավականը: Նրանք ուղղակի երիտասարդներ էին, որոնց համբերության բաժակը լցվել էր, և ամենայն անկեղծությամբ որոշել էին ինչ-որ հարցի շուրջ համախմբվել և պայքարել, իսկ դա նրանց մոտ ստացվեց: Եթե նման անկեղծ միտումներով էլի մի քանի ավելի խելացի մարդ միանար և ճիշտ ուղղորդեր, ուրիշ հարց է, բայց մի վտանգ կա այստեղ. ով միանում է, միանում է իր կողմքը քաշելու համար:
-Այս անգամ հայտնիները Բաղրամյան պողոտա եկան, պատ կազմեցին և այլն: Նրանց մեծ մասին հանրությունը առաջին անգամ էր տեսնում քաղաքացիական դիրքորոշում արտահայտելիս: Նրանց գալը Բաղրամյան ի՞նչ էր նշանակում:
-Ինքս էլ աշխատեցի հնարավորինս զերծ մնալ, նախ մի շատ կոնկրետ փաստ կա, որ ուզում եմ արձանագրել: Սա այն պայքարն էր, որտեղ հայտնի կամ անհայտ չկար, սա ՀՀ քաղաքացու խոսքն էր: Ով է ասում, որ հայտնի կամ մի քանի անգամ հեռուստացույցով երևացած լինելու դեպքում դու ինչ-որ առավելություն ունես ինչ-որ մեկի նկատմամբ, կամ ճիշտ հակառակը, խոսելու իրավունք չունես: Սա ՀՀ քաղաքացու պայքարն էր: Ինձ համար այդ պատ կազմելը շատ ձևական բնույթ էր կրում, որովհետև որքան էլ ժողովուրդն ասի, որ ոստիկանն իր թշնամին է, ես չեմ կարծում, որ ատամները սրած բոլորը սպասում էին հարմար պահի, թե երբ են կոտորելու այդ ժողովրդին, և այդ հայտնիների կազմած պատը նրանց պաշտպաներ, փրկեր: Գուցե իսկապես անկեղծ մղումներից ելնելով են արել, բայց դրա կարիքը և իմաստը չտեսա, որովհետև հենց այդ օրը ոստիկանությունը հայտարարել էր, որ չի պատրաստվում որևէ գործողության: Այնպես որ սա ավելի շատ գեղեցկություն հաղորդեց շարժմանը, այլապես ֆունկցիոնալ առումով, չեմ կարծում, որ որևէ նշանակություն ուներ:
