«Առաջին լրատվական»-ի զրուցակիցն է Կենտրոնական ընտրական հանձնաժողովի նախագահ Տիգրան Մուկուչյանը:
– Պարոն Մուկուչյան, սահմանադրական բարեփոխումների գործընթացը սկսվել է: Որոշ քաղաքական ուժեր հայտարարում են, որ իրենք կպաշտպանեն իշխանությունների այդ նախաձեռնությունը, եթե անցում կատարվի 100 տոկոսանոց համամասնական ընտրակարգին, կամ ընտրություններից հետո հրապարակվեն ընտրողների ցուցակները: Դրանք օրենսդրական կարգավորման խնդիրներ են: Հավանական համարո՞ւմ եք նման քննարկումները:
– Նախ պետք է ասեմ, որ Կենտրոնական ընտրական հանձնաժողովն ապաքաղաքական մարմին է: Հետևաբար համամասնակա՞ն, թե՞ մեծամասնական ընտրակարգի մասին հարցադրումն այն խնդիրը չէ, որի վերաբերյալ Կենտրոնական ընտրական հանձնաժողովը պետք է որևէ դիրքորոշում ներկայացնի: Ինչ վերաբերում է ընտրողների ստորագրված ցուցակների հրապարակմանը, ապա դա իր մեջ քվեարկության գաղտնիության տարրեր է պարունակում, և ընտրողների ստորագրությամբ ցուցակները հրապարակման ենթակա չպետք է լինեն:
– Բայց այդ ցուցակների հրապարակումը լույս կսփռի ընտրական գործընթացների վրա՝ ցույց կտա, թե ով չմասնակցեց ընտրություններին, բայց նրա փոխարեն ընտրություն կատարվեց:
– Այդ դեպքում մենք կարող ենք հասնել ծայրահեղության: Ավելի մեծ լույս կսփռվի, եթե քվեախցիկներում տեսախցիկ դնենք, թե ով ինչպես է քվեարկում: Դուք իմ կարծիքն եք հարցնում՝ ես նշում եմ, որ ընտրողների ստորագրած ցուցակը բացահայտում է ընտրողի՝ քվեարկությանը մասնակցել-չմասնակցելու հանգամանքը, ինչը հանդիսանում է քվեարկության գաղտնիության տարր:
– Ի՞նչ վտանգ է իր մեջ պարունակում ընտրությանը ընտրողի մասնակցության բացահայտումը:
– Մարդն ինքն է որոշում՝ մասնակցե՞լ քվեարկությանը, թե՞ ոչ: Մեզ մոտ քվեարկությանը մասնակցելը պարտադիր չէ, հետևաբար անձն ինքն է որոշում: Իսկ դա միակ պաշտոնական փաստաթուղթն է, որը վերջինիս կողմից ստորագրվում է, և որը բացահայտում է վերջինիս մասնակցությունը: Իսկ այն տեսակետը, որ այդ ցուցակները հրապարակման ենթակա չեն՝ միայն իմ տեսակետը չէ. դա եվրոպական շատ երկրներում ընդունված մոտեցում է:
– Եվրոպայում ընտրական գործընթացների նկատմամբ չկա այնպիսի անվստահություն, ինչպիսին կա Հայաստանում:
– Եթե ինչ-ինչ ընտրական գործընթացների նկատմամբ որոշակի խումբ անձանց մոտ անվստահություն կա՝ չեմ կարծում, թե դա պետք է արվի ի հաշիվ այլ անձանց իրավունքների ոտնահարման: Ես դրան դեմ եմ:
– Ի՞նչ վտանգ է իրենից ներկայացնում ընտրությանը ընտրողի մասնակցության բացահայտումը:
– Ընտրողն ինքն է որոշում՝ մասնակցե՞լ քվեարկությանը, թե՞ ոչ: Եվ եթե անձը որոշել է չմասնակցել քվեարկությանը, դա իր՝ անձի խնդիրն է: Հետևաբար այդ ցուցակների հրապարակմամբ՝ տեղեկատվությանը տիրապետելուց հետո բազմաթիվ հարցադրումներ կարող են առաջանալ, թե ինչու չես մասնակցել քվեարկությանը:
– Վստա՞հ եք, որ ընտրողները դեմ են, որպեսզի բացահայտվի իրենց մասնակցությունը:
– Ես վստահ եմ, որ կա ընտրողների խումբ, որ դեմ է բացահայտմանը: Ես ինքս դեմ եմ, որ բացահայտվի իմ՝ քվեարկության մասնակցելը: Այս պահին ես՝ որպես շարքային ընտրող, պատասխանեցի ձեր հարցին:
– Առաջիկայում Հայաստանում սպասվում են համապետական ընտրություններ: Ընտրական օրենսգրքում ինչ-որ փոփոխությունների քննարկումներ կա՞ն:
– Բնական է, ժամանակին եղել են առաջարկություններ: Եղել են առաջարկություններ նաև դիտորդական առաքելությունների կողմից: Այժմ ընթանում են սահմանադրական բարեփոխումների աշխատանքները, և բնական է, որ երբ որոշակիանան արդյունքները, կարող են լինել նաև խնդիրներ, որոնք իրենցով կպայմանավորեն նաև Ընտրական օրենսգրքի բարեփոխումները: Այդ մասին կարելի կլինի խոսել այն ժամանակ, երբ ամբողջական կլինի սահմանադրական փոփոխությունների փաթեթը, երբ այն կընդունվի համաժողովրդական հանրաքվեի միջոցով: Միայն այդ ժամանակ հնարավոր կլինի դատողություններ անել, թե կլինե՞ն արդյոք Ընտրական օրենսգրքում դրանով պայմանավորված փոփոխություններ, թե՞ ոչ:
– Մայիսի 17-ին տեղական հանրաքվեի ժամանակ Սյունիքում 90 տոկոսից ավելի ցուցանիշ գրանցվեց: Արդյոք այս դեպքում հնարավո՞ր է ասել, որ ժողովրդավարական չափանիշներին համապատասխան հանրաքվե է անցկացվել:
– Ցանկացած փաստական հանգամանք պետք է ամբողջությամբ ներկայացնել, հիմա ներկայացվում է բացառապես տոկոսը, բայց եկեք նայենք նաև երկրորդ հանգամանքը՝ քանի ընտրող կար և քանիսը մասնակցեց: Եթե համայնքում կա 18 ընտրող, և այդ 18-ից 16-ը մասնակցում է քվեարկությանը, ակնհայտ է, որ տոկոսը կլինի շատ մեծ: Ես կարծում եմ, որ նման տոկոսները պայմանավորված են տվյալ համայնքների փոքր լինելու և փոքրաթիվ ընտրողներ ունենալու հանգամանքով: Ինչ վերաբերում է ընդհանուր տեղական հանրաքվեին, ապա այդ օրը թե՛ Տավուշի, թե՛ Լոռու մարզերում, թե Սյունիքում՝ բոլոր տեղամասային կենտրոններում եղել են թե՛ վստահված անձինք, թե՛ դիտորդներ: Ի դեպ, այն դիտարկումները, թե հատկապես Սյունիքի մարզում դիտորդներին և տեղամասերում գտնվող ԶԼՄ ներկայացուցիչներին ինչ-որ ժամի դուրս են հրավիրել, բացարձակապես որևէ աղերս չունեն իրականության հետ: Եթե վերջիններս իրենք դուրս են գալիս տեղամասային կենտրոններից, դա չես կարող որակել, թե ինչ-որ մեկը խոչընդոտ է ստեղծել նրանց՝ տեղամասային կենտրոնում գտնվելուն:
– Կարծիք կա, որ իշխանությունները համայնքապետերի միջոցով՝ գրեթե ստիպելով են այդ մասնակցությունն ապահովել:
– Ես նշեցի, որ բոլոր համայնքներում եղել են դիտորդներ, ԶԼՄ ներկայացուցիչներ, և եթե քվեարկության ամբողջ օրվա ընթացքում գրեթե մեկ հրապարակում չի հայտնվում, որտեղ որևէ իրավախախտման մասին խոսվի, ապա անել դատողություններ, թե եղել են խախտումներ, իրականության հետ որևէ աղերս չունեն:
