«Առաջին լրատվական»-ի զրուցակիցն է քաղաքագիտության դոկտոր Հայկ Ա. Մարտիրոսյանը (Նյու Յորք):
– Պարոն Մարտիրոսյան, ինչպե՞ս եք գնահատում Հայաստանի ներքաղաքական վիճակը: Ժիրայր Սեֆիլյանին և Հիմնադիր խորհրդարանի մի քանի անդամների ձերբակալեցին, իրավապաշտպանների համոզմամբ, առանց իրավական հենքի:
– Գաղտնիք չէ, որ երկրում ներքաղաքական վիճակը ողբալի է: Մակերեսային, գավառական մակարդակի իրականությունը, թվում է, որևէ լուսավոր կողմ այլևս չունի: Մյուս կողմից՝ երբ փակվում են բոլոր դռները, բացվում է լավագույնը: Հիմա երկրում այնպիսի իրավիճակ է ստեղծվել, երբ մնում է միայն հուսալ: Ինչ վերաբերում է Նախախորհրդարանի անդամների ձերբակալությանը, ապա դա անընդունելի որոշում է, և կարծում եմ՝ դրանով լրջագույն սխալ է թույլ տրվել, և դա ոչ թե կթեթևացնի իրավիճակը, այլ հավելյալ լարում կհաղորդի: Ձերբակալության համար դժվար թե լինեն իրավական վավեր հիմքեր: Կա քաղաքական հիմք, որ կապված է Հիմնադիր խորհրդարանի՝ իրենց արշավի սկզբի ամսաթվի հետ: Չեմ կարծում, թե ընտրված ամսաթիվը հաջող էր՝ թեկուզ հենց արշավի իմիջի առումով։ Այն սկզբից արդեն ոչ միանշանակ արձագանքներ էր առաջացնում և սպառնում էր լուրջ գլխացավանք դառնալ իշխանության համար: Ի սկզբանե պարզ էր, որ իշխանությունը դա չի հանդուրժելու: Սակայն պատերազմի պահին իր պատմական հայրենիքի համար կռվելու և մեռնելու եկած Ժիրայր Սեֆիլյանի, իր հայրենիքի ամենափայլուն մտավորականներից մեկի՝ Գարեգին Չուգասզյանի և այլոց ձերբակալությունն անընդունելի և վատ մտածված քայլ էր, որ կարող է ավելի վնասել, քան օգնել իշխանությանը: Երբ հարված է հասցվում մտավորականությանը, հասարակությունը դա չի հանդուրժում: Այդ առումով նաև կարծում եմ՝ ոչ հեռատես հաշվարկ է կատարվել: Մնացածը ժամանակը ցույց կտա:
-Ռուսաստանը Գալիպոլիի ճակատամարտի 100-ամյակի տարեդարձին մասնակցելու է Պետդումայի խոսնակ Սերգեյ Նարիշկինի մակարդակով: Ընդհանրապես Ռուսաստանը որքանո՞վ իրավունք ուներ մասնակցել այդ միջոցառմանը:
– Ռուսաստանն իրավունք ունի որևէ և ցանկացած միջոցառման մասնակցելու: Այլ հարց է, թե որքանով է դա ճիշտ կամ բարոյական: Անհերքելի է, որ Ռուսաստանը կարող էր Գալիպոլիին մասնակցել ավելի ցածր մակարդակով, եթե ցանկանում էր իր գործընկեր Թուրքիային չվիրավորել: Սակայն նման բարձր մակարդակով մասնակցությունը երկակի խաղի է նմանվում, որ հայկական կողմին ոչ շատ դրական ազդակներ է հաղորդում: Սակայն այս քաղաքականությունը նոր չէ և Հայաստանի ինքնուրաց վարքագծի պայմաններում լիովին արդարացված է:
Մյուս կողմից՝ անկեղծ ասած, այդ մասնակցությունները, ժեստերը և հայտարարություններն ինձ վաղուց չեն հուզում: Այնուամենայնիվ, իրական քաղաքականության մեջ կարևոր են բուն գործողությունները: Գործողություններից դատելու պահին մենք դեռ չենք հասել: Այդ առիթը դեռ չենք ունեցել: Իսկ Գալիպոլի գնալուց ընդհանրապես, կարծում եմ, կարելի էր ձեռնպահ մնալ: Վերջիվերջո՝ բոլորն էլ ամեն բան շատ լավ հասկանում են, և կնեղանար Էրդողանը, թե ոչ՝ այս հարցում պետք է որ որևէ դեր չխաղար Հայաստանի ավագ եղբոր պարագայում:
– Կարծիք կա, որ Ռուսաստանը կարող է ներդրում ունենալ հայ-թուրքական հարաբերությունների բարելավման գործում: Ռուսաստանը, ըստ Ձեզ, կարո՞ղ է Հայաստանի և Թուրքիայի միջև այդ միջնորդի դերը ստանձնել:
– Այո, կարող է: Սակայն Աստված չանի, եթե իր այդ հնարավորությունը որոշի օգտագործել: Հայաստանին Թուրքիայի հետ հարաբերությունների կարգավորում պետք չէ: Քեզ մշտապես մորթել ուզող քո հարևանի հետ սիրալիր ռևերանսներով թեյախմություններն ու սիրախաղերը միևնույն է՝ ավարտվելու են դանակահարությամբ, և զոհը դու ես լինելու: Սա պետք է մեկընդմիշտ հասկանալ: Առնվազն սիրիացիների օրինակը պետք է մեզ դաս լինի: Քաղցրահունչ եղբայրությունը թուրքերի և սիրիացիների միջև մեկ գիշերում 2011-ին վերածվեց դահճի և զոհի պայքարի, և պարզվեց, որ դահիճն իր կացինը գաղտնի սրում էր դեռ այն ժամանակ, երբ քաղցրավենիք էր հյուրասիրում: Պետք է թաղել հայ-թուրքական բարեկամության երազները՝ հատկապես մեր օրերում, երբ Թուրքիան, կայսրության անկումից հետո, աննախադեպ էքսպանսիա է դրսևորում:
Այսօր հայ-թուրքական մերձեցման ձգտող ուժերը կամ անձինք չգիտեն պատմություն, ծանոթ չեն մակրոքաղաքականության սկզբունքներին և անհուսորեն զրկված են լայն տեսադաշտից, հնարավոր է նաև՝ ազգային մտածողությունից:
– Վերջին իրադարձությունների ֆոնին Օբամայից ակնկալիքները ավելի շատ են:
– Օբամայից ակնկալիքները միշտ էլ շատ են: Օբաման իշխանության եկավ հույսի կարգախոսով: Ամերիկացիներին Օբաման ոչ միայն հույս տվեց, այլև ռեալ արդյունքներ: Եթե օբյեկտիվ լինենք, ապա նա լավագույն նախագահն է վերջին հիսուն տարիների ընթացքում՝ միակը, որ կոտրեց տասնամյակներ շարունակվող ամենատարբեր կարծրատիպեր, միակը, որ ամբողջ ուժով դեմ գնաց հանրապետական լոբբիստներին և մամլիչ մեքենային և աննկարագրելի ճնշումների դիմացավ:
Ինչ վերաբերում է հայերին և հայության կողմից ակնկալվող կախարդական բառին, ապա այսօր էլ հույսն ուղեկցում է հայությանը: Հույսը վերջինն է մեռնում:
– Մայիսի 7-ին Միացյալ Նահանգների մայրաքաղաքում մեկնարկում են Ցեղասպանության 100-րդ տարելիցին նվիրված միջոցառումները: Ի՞նչ եք կարծում՝ արդյոք Օբաման ներկա կգտնվի՞ այդ միջոցառումներին:
– Չգիտեմ: Դժվար է ասել: Գուցե: Դրանք հարցեր են, որ լուծվում են միայն Սպիտակ տան միջանցքներում և օվալաձև գրասենյակում: Հաճախ վերջին պահին: Կռահումներն անշնորհակալ գործ են այս պարագայում:
– Ընդհանրապես Հռոմի պապի ելույթը պատմական են որակում: Ի՞նչ ազդեցություն այն կարող է ունենալ Ցեղասպանության ճանաչման գործընթացի վրա:
– Պրակտիկ առումով` միայն մեկ. այն կարող է քաջալերել մյուս պետություններին կամ ուժերին ավելի հանգիստ արտաբերել «ցեղասպանություն» բառը: Մյուս կողմից՝ դա հրաշալի հասկանում է Թուրքիան, որն իր կատաղի արձագանքներով փորձում է կանխել հենց նման սցենարները: Կարծում եմ, սակայն, որ Պապի խոսքերը լուրջ արձագանք կգտնեն աշխարհում: Վերջիվերջո՝ դա միակ միապետն է, պետության միակ ղեկավարը և միակ հոգևոր առաջնորդն աշխարհում, որ անբիծ կենսագրություն և անուն ունի, որ սրբի կենսակերպ է վարում, և գուցե առաջին Պապն է մի քանի հարյուրամյակների ընթացքում, որ իր բուն կոչմանը բացարձակ հավատարմություն է ցուցաբերում, հետևաբար խիստ ազդեցիկ և ընդունելի խոսք ունի: Մյուս կողմից՝ մեր օրերում իրական քաղաքականությունը բարոյական սկզբունքներից, ցավոք, շատ է հեռու, թեև միշտ չէ, որ այդպես է եղել, և հաճախ այն ազնիվ նպատակներ է հետապնդել:
