«Առաջին լրատվական» -ի զրուցակիցն է Հայ ազգային կոնգրեսի մշակութային հանձնաժողովի համակարգող Արշակ Բանուչյանը
-Պարոն Բանուչյան, շուրջ երկու տարի է, ինչ գործում է Հայ ազգային կոնգրեսի մշակութային հանձնաժողովը: Տարբեր արվեստագետներ, ազատ մտածող մարդիկ, ովքեր մտահոգված են մեր երկրում իրականացվող մշակութային, կրթական քաղաքականության խնդիրներով, պարբերաբար մասնակցում են հանձնաժողովի նիստերին և իրենց մտահոգությունները բարձրաձայնում: Այդ բանավեճերի, դիսկուրսների արդյունքում ի՞նչ ծրագրեր և հայեցակարգեր են ներկայացվել:
-Նախ ասեմ, որ հանձնաժողովի կազմը մշտական չէ, այլ` փոփոխական: Մշտական կազմը չի գերազանցում տասնհինգ-քսան հոգուց: Մարդիկ կան, ովքեր ժամանակ առ ժամանակ գալիս, մասնակցում են քննարկումներին, գնում: Երկու տարի է, ինչ մենք աշխատում ենք և նախապատրաստում Հայ ազգային կոնգրեսի մշակութային քաղաքականության ծրագիրը: Եղել են բուռն բանավեճեր, ներկայացվել հակադիր տեսակետներ: Այդ ծրագիրը դեռևս չի հրապարակվել, քանի որ աշխատանքներ կան իրականացնելու: Արդեն հասել ենք ավարտական փուլին, որից հետո պետք է ներկայացնենք Հայ ազգային կոնգրեսի քաղխորհրդին: Իսկ ՀԱԿ-ի քաղխորհրդին ներկայացնելուց հետո էլ կհրապարակվի և կներկայացվի հանրությանը: Մշակութային հանձնաժողովում մենք քննարկում ենք ոչ միայն անմիջապես մշակութային ոլորտին վերաբերող խնդիրները, այլև` այն փոփոխությունները, որոնք տեղի են ունենում մեր հասարակական կյանքում: Մեր հասարակության մեջ դեռևս կա մի շերտ, որը դեմ է փոփոխություններին, քաղաքացիական հասարակության ձևավորմանը և կառչած է ավանդույթներից: Ավանդույթներ ասելով ես նկատի չունեմ մշակութային ժառանգությունը կամ ազգային ավանդույթները: Դուք գիտեք, որ մեր հասարակության մեջ կան ինտելեկտուալ մարդիկ, ովքեր աշխատում են պետական ինտիտուտներում, մնացել են ծառայողի մակարդակին, այսինքն` ծառայում, հաճոյանում են օրվա իշխանություններին: Ինձ համար հստակ է`Հայաստանում գոյություն չունի մշակութային քաղաքականություն: Գոյություն ունի նախարարություն, որը իշխանությունների պրոտոկոլային բաժինն է:
-Ռոբերտ Քոչարյանի իշխանության տարիներին հետևողականորեն ասպարեզից դուրս մղեցին այլընտրանքային, ժամանակակից արվեստը ներկայացնող կենտրոնները.
«Հայարտ» կենտրոնում, որտեղ ժամանակակից արվեստագետների գործերն էին ցուցադրվում, փոխեցին տնօրենին, և այդ կենտրոնն այլևս կապ չունի նախկին «Հայ արտ»-ի հետ, «Փոս»-ի թատրոնի շենքը անհասկանալի պայմաններով վաճառվեց, և այսօր ոչ ոք չի հիշում նրա մասին: Այդպես քայլ առ քայլ դուրս մղեցին ազատ, ստեղծարար մտածողությունը:
-Այդ բոլորը հետևանքներն են: Եթե մարդիկ տարիներ շարունակ հալածվում են ազատ խոսքի, իշխանության տեսակետին հակադրվելու համար, երկրում լինում են քաղբանտարկյալներ, ինչի՞ մասին կարող է խոսք լինել: Հալածվում են հատկապես նրանք, ովքեր առավել ակտիվ են, ապրում են հանրային կյանքով և անտարբեր չեն իրենց շուրջը կատարվող ապօրինությունների նկատմամբ: Մշակույթը զարգանում է միայն ազատ միջավայրում: Թույլատրելիության սահմաններում կայացող մշակույթն էլ է մշակույթ, կոմունիստական մշակույթն էլ է մշակույթ: Ինչ կա որ: Այն ժամանակ ազատ մտածող մարդիկ գրում էին տողատակերում: Կար նաև դիսիդենտական մշակույթ: Մարդիկ արտահայտվելու ձևն ինչ-որ կերպ գտնում էին:
-Դուք խոսեցիք օրվա իշխանություններին ծառայող ինտելեկտուալ շրջանակների մասին: Որքանո՞վ է հարիր, երբ Մարտի 1-ի ողբերգական իրադարձություններից հետո լույս տեսած պատմության դասագրքերում Մարտի 1-ի մասին խոսք չկա:
-Ցավոք, այդ դասագրքերում խոսք չկա ոչ միայն Մարտի 1-ի մասին, այլև` աղավաղված է ներկայացված Արցախյան ազատագրական շրջանի պատմությունը, Հայաստանի անկախության շրջանի պատմությունը: Ես չեմ զարմանում: Այդպես էլ պետք է լիներ: Քանի դեռ կա իշխանություն, որը պատվիրում է կեղծել փաստերը, իրականությունը, մարդիկ չեն կարող ազատ գործել: Հանրությունից խլել են ազատ տարածքները: Տեսեք, Ազատության հրապարակը քաղբանտարկյալ է: Եվ թող ինքնախաբեությամբ չզբաղվեն նրանք, ովքեր ասում են, թե` մենք քաղաքականությամբ չենք զբաղվում, մեր գործը գիտությամբ կամ արվեստով զբաղվելն է:
-Հաճախ դժգոհություններ են հնչում, որ նոր սերունդը ընթերցասեր չէ, գրքի նկատմամբ հետաքրքրությունն է կորել: Այսօր ժամանակավրեպ չէ՞ արդյոք Րաֆֆու «Սամվել» -ի կամ Դերենիկ Դեմիրճյանի «Վարդանանք»-ի մատուցումը դպրոցում նույն մոտեցումներով, ինչ մոտեցումներով դրանք դասավանդվել են խորհրդային իշխանության տարիներին: Այսօրվա մեր հանրակրթության արդյունքում կարո՞ղ է ձևավորվել քաղաքացի, թե՞ ոչ:
-Ունենք այն, ինչ ունենք: Մեր դասական, գեղարվեստական գրականությունը պետք է անցնել պետական ծրագրերով: Որքանով որ այդ ծրագիրը կլինի լայնախոհ, այնքան էլ դասավանդումը, մոտեցումները կլինեն ժամանակահունչ: Ես կարծում եմ, որ այն կառույցներում, որոնք կազմում են դպրոցական ծրագրերը, պետք է ներգրավված լինեն ուսուցիչներ, կրթության ոլորտի փորձագետներ, փորձագիտական խմբեր: Սրանից զատ, յուրաքանչյուր դպրոց պետք է ազատ լինի` իր աշակերտների գիտելիքներն ավելացնելու արտադասարանական գիտելիքների շնորհիվ:
-Վերջին տարիներին պարբերաբար կազմակերպվում են գրքին, ընթերցանությանը նվիրված շաբաթներ, միջոցառումներ: Սակայն մարզային գրադարանները 1990 թվականից հետո, կարելի է ասել, չնչին բացառություններով, գիրք չեն ստացել:
-Գրադարանները <ծերանում են>, որովհետև չեն կարողանում ձեռք բերել գրականություն: Երկրորդ խնդիրն այն է, որ գրքերի տպաքանակներն են շատ փոքր: Երևանը 2012 թ. հայտարարված է որպես գրքի մայրաքաղաք: Սա լավ առիթ է, որպեսզի արտերկրից բերված, տաղավարներում ներկայացվող արժեքավոր գրքերով համալրեն Ազգային գրադարանը և հարստացնեն նոր, ժամանակակից գրականությամբ: Մի հսակայական ժառանգություն ունենք, որը մատչելի չէ հասարակությանը: Հունական մատենագրությունը ոչ միայն մի քանի անգամ հրատարակվել է, այլև` թվայնացվել է: Մենք պետք է մտածենք էլեկտրոնային գրականություն ստեղծելու մասին, քանի որ աշխարհն է փոխվել: Ունենք ազատ մտածող երիտասարդներ, աղջիկներ ու տղաներ, որոնք ասում են այն ամենն, ինչ մտածում են: Նրանց ստեղծագործություներում արտահայտվում է այդ ազատ մտածողությունը, և նրանք ինտերնետում բավականաչափ ներկայացված են: Իսկ պետությունը չպետք է խառնվի մշակութային պրոցեսներին, չմիջամտի, այլ` առավելագույնս պայմաններ ստեղծի մշակութային գործիչների դրսևորման համար:
-Ո՞րն եք համարում վերջին շրջանի մշակութային ամենակարևոր իրադարձությունը:
-Մեծ հաշվով ինձ համար իրադարձություն է քաղաքացիական հասարակության ձևավորումը, այն փոփոխությունները, որոնք տեղի են ունենում հասարակության մեջ:
