Հայաստանի ներքաղաքական դաշտի սև-սպիտակի խնդիրը նոր չէ, որ գտնվում է հասարակական-քաղաքական քննարկումների օրակարգում: Թվում է, թե այդ խնդիրը գալիս է 2007-08 թվականներից, երբ քաղաքականություն վերադարձավ Լևոն Տեր-Պետրոսյանը, ծավալեց հզոր շարժում և ստիպեց քաղաքական դաշտին կողմնորոշվել` կա՛մ այս կողմ, կա՛մ այն կողմ, կա՛մ լուսանցք:
Իրականում սև-սպիտակի խնդիրը Հայաստանում ավելի վաղ պատմություն ունի, իսկ դրա ծագման աղբյուրն էլ ոչ թե ինչ-որ քաղաքական գործչի գործունեությունն է, այլ Հայաստանի Հանրապետությունում առկա համակարգային խնդիրը: Սև-սպիտակը Հայաստանում պայմանավորված է նրանով, որ երկրում որպես հասարակական, պետական կյանքի կազմակերպման առանցք չի գործում Սահմանադրությունը:
Եթե երկրում գլխավոր խնդիրը սահմանադրական կարգի հաստատումն է, իսկ այդ խնդրի գլխավորությունը կարծես թե ոչ ոք այսօր չի ժխտում, ապա ամեն ինչ դառնում է շատ պարզ ու հստակ` կա՛մ դու սահմանադրական կարգի կողմն ես, կա՛մ` սահմանադրական կարգի դեմ: Դա է սև-սպիտակի խնդիրը, ոչ թե քաղաքական ուժերի քանակը կամ գույնը: Երկրում կարող են լինել չորս-հինգ հիմնական, առանցքային, հարաբերականորեն ազդեցիկ քաղաքական ուժեր, բայց դաշտը շարունակում է մնալ սև-սպիտակ, եթե երկրում չի գործում Սահմանադրությունը և հասարակական ու պետական կյանքը կազմակերպվում է քրեաօլիգարխիկ համակարգի չգրված կանոններով և հասկացություններով:
Հետևաբար, երբ որևէ մեկը, օրինակ` ՀՅԴ Բյուրոյի անդամ Վահան Հովհաննիսյանը հայտարարում է, թե սև-սպիտակը ձեռնտու է միայն Հայ ազգային կոնգրեսին և իշխանությանը, ու փորձում հիմնավորել դա Կոնգրեսի և իշխանության ծայրահեղական բնույթով, ապա այդօրինակ հայտարարությունների մեջ գերիշխողը արհեստականությունն է, քարոզչականությունը, որով տվյալ գործիչը փորձում է ընդամենը սքողել սահմանադրականության և հակասահմանադրականության միջև լողալու իր և իր ներկայացրած քաղաքական ուժի վարքագիծը, կենսակերպը: Այստեղ նաև ուռճացված է թվում Հայ ազգային կոնգրեսին միանալ-չմիանալու խնդիրը:
Տվյալ պարագայում մի կողմ թողնենք Կոնգրեսի և մյուս քաղաքական ուժերի քաղաքական շահի խնդիրը, որը հաճախ անկասկած սուբյեկտիվ ներգործություն է ունենում ներքաղաքական զարգացումների վրա` դառնալով փոխադարձ մեղադրանքների պատճառ կամ առիթ: Բուն խնդիրը ավելի պարզ է: Եթե որևէ ուժ Հայաստանում հանդես է գալիս սահմանադրականության կարգախոսով և անկեղծ քայլեր կատարում այդ ուղղությամբ, ապա արդեն, մեծ հաշվով, այդքան էլ կարևոր չէ, թե արդյո՞ք այդ ուժը գործում է այլ ուժերի կամ ուժի հետ միասնական ֆորմատի մեջ:
Օրինակ` եթե ասենք «Ժառանգությունը», Դաշնակցությունը և Կոնգրեսը հանդես են գալիս սահմանադրականության կարգախոսով, ապա ամենևին պարտադիր չէ, գոնե այս պահին, որ նրանք հանդես գան միասնական ձևաչափով: Միասնական նպատակը, միասնական օրակարգը շատ ավելի ուժեղ և ազդեցիկ կարող է լինել, քան միասնական ձևաչափը: Անկախ ձևաչափի միասնականությունից` որքան շատ ուժեր հետապնդեն երկրում սահմանադրականության նպատակը, այդքան ավելի հզոր կլինի այդ առումով հանրային շահի սպասարկման ալիքը: Ամբողջ հարցն այն է, որ հռչակելով այդ նպատակը` արդյո՞ք քաղաքական ուժերը կարողանում են այն միշտ պահել բարձրության վրա, պահել իրենց առօրյա գործունեության, ամենօրյա վարքագծի բարձրության վրա:
Այստեղ թերևս ակնհայտ է, որ խնդիրներ կան բոլորի պարագայում` թե՛ Կոնգրեսի, թե՛ «Ժառանգության», թե՛ Դաշնակցության: Հաճախ նրանց մոտ ընդհանուր նպատակը, չքննարկելով, թե ում մոտ է դա ավելի անկեղծ և ազնիվ, ստորադասվում է քաղաքական շահերին, ինչն էլ առաջ է բերում անխուսափելի բախում: Խնդիրն այստեղ է, ոչ թե սև ու սպիտակի մեջ: Հետևաբար քաղաքական ուժերը պետք է իրենք իրենց մեջ, ինչպես նաև ուժ ու համարձակություն գտնելու դեպքում նաև իրար հետ միասին քննարկեն այդ հարցը և կարողանան գալ ընդհանուր հայտարարի: Ընդհանուր հայտարար ասված էլ պետք չէ դիտարկել որպես այդ միասնական ձևաչափի ստեղծում, որ երբ այն չստեղծվի, հնարավոր լինի շահարկել ընդդիմության անմիասնականության հարցը:
Ընդհանուր հայտարար ասվածն ամենևին պետք չէ պատկերացնել հենց այդ ձևաչափային վերջնարդյունքի տեսքով: Ընդհանուր հայտարար կարող է լինել, օրինակ, այն, որ ընդդիմադիր անկեղծություն ունեցող ուժերը պարզապես կարողանան պայմանավորվել թե՛ լիդերների, թե՛ նաև ակտիվի մակարդակով միմյանց հասցեին գրոհները դադարեցնելու և իրենց գործողությունները բացառապես մեկ ուղղությամբ` հակասահմանադրական համակարգին ուղղելու հարցում:
Գոնե այդ հարցում փոխադարձ պայմանավորվածության բացակայության դեպքում կորցնելու են բոլորը, և առաջին հերթին հասարակությունը, քանի որ քաղաքական ուժերն այդ փոխհամաձայնության բացակայության դեպքում չեն կարող արդյունավետ կերպով սպասարկել հենց կյանքի սահմանադրականությունն ապահովելու գլխավոր, գերակա խնդիրը: Մեկը մի քիչ շատ կկորցնի, մյուսը քիչ, բայց միևնույն է, խոշոր հաշվով, կկորցնեն բոլոր նրանք, ովքեր իսկապես ցանկանում են երկրում փոփոխություններ ապահովել:
Ահա այդ համատեքստում է, որ պետք է դադարեցնել սև ու սպիտակի դեմ քարոզչական արշավը, եթե այդ արշավը տանող ուժերի համար փոփոխություններն իրականում սպասելի և ցանկալի կատեգորիա են, և ընկալվում են սահմանադրականության տեսանկյունից, ոչ թե միջանկյալ լողի: Ի վերջո, քաղաքականության մեջ գույները չեն կանխորոշվում անուններով, անվանումներով կամ ձևաչափերով: Կանխորոշիչը դիրքորոշումներն են: Հետևաբար, վերադառնալով գլխավոր խնդրին` սահմանադրական կարգի հաստատման հրամայականին, թերևս արժե փաստել, որ սևը կամ սպիտակը կանխորոշվում է այդ խնդրի վերաբերյալ ունեցած դիրքորոշման անկեղծությամբ` ով է սահմանադրական կարգի հաստատման իր անհատական կամ կուսակցական միտումներում անկեղծ, և ով է կեղծ:
