Ազգագրագետ Հրանուշ Խառատյանը Facebook-ի իր էջում գրել է. «26 տարի առաջ երկրի ընդերքը ցնցվեց Հայաստանի հյուսիսային մասում և փլեց մարդակառույց քաղաքներն ու գյուղերը՝ ավերակների վեր ածելով բնակարաններ, շենքեր, գործարաններ, դպրոցներ, մանկապարտեզներ, թատրոններ…: Զոհվեցին տասնյակ հազարավոր մարդիկ: Աղետը տեղի ունեցավ Հայաստանի և հայ ժողովրդի ազատատենչության, համախմբան ու հիրավի բացառիկ բարոյականության ու նվիրումի խտացման շրջանում: 1988թ. դեկտեմբերյան այդ աղետին հաջորդեց մարդասիրության և Հայաստանին աննախադեպ օգնության համաշխարհային հսկա ալիք:
Հայաստանում թրթռում էր ցավին արձագանքի ամենազգայուն ֆիզիկական և հասարակական ներվը: Թվում էր, թե ցավը համամարդկային է: Թվում էր, որ մարդ կենսաբանական տեսակի դարերով հղկված ամենաառաքինի որակները՝ օգնության պատրաստակամությունը, անձնազոհությունը, սերը, նվիրումը, ազնվությունը համախմբվել և առնվազն Հայաստանում անհատականից վեր են ածվել հանրության գլխավոր շարժիչ հավաքական որակի:
Դրան զուգահեռ, սակայն, ուրվագծվեց գիշատիչ եսակենտրոնության մարդկայնորեն և հասարակայնորեն ավերիչ բնազդը: Այնքան անհավատալի, անհավանական ու հատկապես ամոթալի էր թվում մարդկային, հասարակական ու ազգային ողբերգության այդ շրջանում եսակենտրոնության հնարավորությունը, որ այն չդարձավ հանրության ուշադրության թիրախը: Թվում էր՝ մեղրի տակառում կաթիլ է: Բայց այդ կաթիլը շատ արագ խժռեց մեղրը: Երկրաշարժի հետևանքով անօթևան մնացածների ու Հայաստան լցված ադրբեջանահայ փախստականների բնակարանների փոխարեն կառուցվեցին խաղատներ, կասկածելի համբավի «մոթելներ», զվարճանքի «օբյեկտներ», ռեստորաններ…կաթիլից ծնվեցին հասարակությանը արժեքներ թելադրող օլիգարխներ: Թելադրվող հիմնական արժեքը անձնական շահը գերակա արժեք ճանաչելու ներշնչանքն էր: Անամոթությունը: Բարոյականությունը որպես ամոթ որակելը: Նվիրումը որպես անզորություն և անկարողություն գնահատելը: Սերը թուլություն որակելը: Նույնիսկ երկրաշարժի զոհերը մոռացվեցին:
26 տարի անց հայաստանյան հասարակությունը գլխավորում են գիշատիչ բնազդները՝ էգոիզմը, իշխանատենչությունը, «թիկնապահային գանգստերությունը», ցածրօրակ փառատենչությունը, մտածողության սահմանափակությունը, չիմաստավորված ուժը և նվաստացած խեղջությունը, զանազան ստորակարգ մոլուցքները…
Ընդամենը մեկ սերնդի կյանքում եսակենտրոն գիշատչության վիրուսը խժռեց մեր հասարակության առաքինությունները: Գիշատչական մակընթացությունը պայմանավորել է արժանապատվության և հոգու վեհության տեղատվությունը՝ մեր երկիրը դարձնելով վիրավորանքից բզկտված խմբերի ինքնապաշտպանական կղզյակների:
Բնածին աղետը՝ երկրաշարժը վերաճեց հասարակական աղետի՝ մարդկային անհատական և հանրային կոլեկտիվ արժեքների երկրաշարժի:
