Հայաստանում անցնող շաբաթասկզբին զինվորական պատվով հողին հանձնվեցին հայկական խոցված ուղղաթիռի անձնակազմի երեք անդամների աճյունները: Որևէ բառ չկա նկարագրելու մարդկային ողբերգության խորությունն ու սահմանները: Միաժամանակ մենք, որպես պետություն ու հասարակություն, պետք է, պարտավոր ենք հասկանալ տեղի ունեցածի ռազմաքաղաքական շրջանակները: Դա մի հրամայական է, որը բխում է նմանօրինակ նորանոր ողբերգությունները կանխարգելելու տրամաբանությունից:
Եվ այս տեսանկյունից Հայաստանում ողբերգության արձագանքներին զուգահեռ տեղի է ունենում մեկ այլ գործընթաց՝ Եվրասիական միությանը Հայաստանի անդամակցության պայմանագրի քննարկումը, որի կապակցությամբ լսումներ էին տեղի ունենում Ազգային ժողովում: Ըստ էության, առաջին հայացքից իրար հետ կապ չունեցած երկու զուգահեռ իրադարձություններ՝ հասարակական ապրումները զոհերի կապակցությամբ և հասարակական-քաղաքական թեժ քննարկումները ԵՏՄ-ի պայմանագրի վերաբերյալ լսումներում: Սակայն ոչ միայն մեծ խորհրդանշականություն կա այս երկու իրողությունների զուգահեռ զարգացման ընթացքում, այլ նաև, ըստ էության, միանգամայն ուղիղ պատճառահետևանքային կապ:
Ազգային ժողովում Հայաստանի ԵՏՄ-ին անդամակցության պայմանագրի լսումները տեղի էին ունենում ուղղաթիռի անձնակազմի հոգեհանգստյան արարողությանը զուգահեռ և, ըստ էության, զուգահեռ տեղի էին ունենում երկու հոգեհանգիստներ՝ մեկը անձնակազմի զոհերի, հայ զինվորների, զինծառայողների, հայրենիքի, պետության պաշտպանների, նաև ընտանիքի որդիների, հոր հոգեհանգիստը, մյուսը՝ հոգեհանգիստ փոխաբերական իմաստով. Հայաստանի՝ որպես միջազգային քաղաքականության սուբյեկտի հոգեհանգիստը: Ադրբեջանն իհարկե չի հայտարարել, որ ուղղաթիռին հարվածել է, որովհետև Հայաստանը ԵՏՄ է մտնում: Եվ ոչ էլ օգոստոսին էր հայտարարել, որ պատերազմ է սանձազերծում, դիվերսիոն գրոհներ է սկսում, որովհետև Հայաստանը ԵՏՄ է մտել:
Սակայն համաշխարհային պատմության ընթացքում ամենավտանգավոր մարտահրավերները հենց նրանք են, որոնք տեղի են ունենում առանց հայտարարությունների, իսկ թիրախում հայտնված հասարակություններն ու ժողովուրդները շարունակում են կողմնորոշվելու համար առաջնորդվել հնչած ինչ-որ հայտարարություններով և հայտարարությունների մեջ են շարունակում սեփական պաշտպանությունն ու անվտանգությունը փնտրել: Եվ այդպես է ստացվում, որ, օրինակ, 2013 թվականի սեպտեմբերի 3-ի հայտարարություններից հետո Սերժ Սարգսյանն ու Հայաստանի և իշխանությունները, և նրանց հետ պայքարող ոչ իշխանական ուժերի տարբեր ներկայացուցիչներ, նաև իշխանություններին ու անիշխանություններին կցված փորձագիտական տարբեր «կենտրոններ» հայտարարում են Հայաստանի ավելի անվտանգ դառնալու մասին, բայց, չգիտես ինչու, Ադրբեջանն ավելի ու ավելի հաճախ է սկսում խախտել հրադադարը և ընդ որում՝ աննախադեպ մասշտաբներով:
Սրանով հանդերձ էլ, Հայաստանի հասարակությունը կրկին շարունակում է չնկատել պատճառահետևանքային կապը՝ Հայաստանի սուբյեկտությունը ԵՏՄ-ին կամ Մաքսային միությանը հանձնելու և Ադրբեջանի ագրեսիայի աճի միջև, այլ փորձում է շարունակել հայտարարություններ սպասել հօգուտ իր պաշտպանության՝ այս անգամ էլ միջազգային հանրությունից հայտարարություններ սպասելով, թե երբ են դատապարտելու Ադրբեջանին: Սա ուղղակի մանկամտություն է, որը կործանում է անհատներ, ազգեր, ժողովուրդներ, պետություններ: Մանկամտություն, որը հասարակական մակարդակում դրսևորվելով, արդարացնում է «էլիտաների» մակարդակում միանգամայն հաշվարկված ստորություններն ու պետականության դեմ ոտնձգությունները, անձնապաստան նյութապաշտությունն ու պետականությունը այդ խնդիրների մանրադրամ վերածելու անամոթությունը:
Վերջապես, քանի՞ զուգահեռ զարգացումներ են պետք, որպեսզի Հայաստանի հասարակությունը հասկանա, որ երբ կորցնում ես ինքնիշխան, անկախ պետականությունը, ապա դրանից հետո տարբեր այլ՝ մարդկային, նյութական, բարոյական կորուստները դառնում են սովորական առօրյա, ողբերգական առօրյա, և մարդկությունը համաշխարհային պատմությանը դեռ չի տվել ընդհանուր, հավաքական անվտանգության առավել գործուն մեխանիզմներ, քան ինքնիշխան պետականությունը:
