Ուղիղ 6 տարի առաջ այս օրերին Կովկասում պատերազմական թեժ գործողություններ էին ընթանում, որոնք, ըստ էության, փոխեցին ողջ տարածաշրջանի աշխարհաքաղաքական լանդշաֆտը:
Հենց ռուս-վրացական հնգօրյա պատերազմի հետևանքով ղարաբաղյան հակամարտությունը, որը մինչ այդ համարվում էր տարածաշրջանի հակամարտությունների լուծման բանալին, ըստ էության, մնաց Հարավային Կովկասի միակ չլուծված հակամարտությունը: Այսօր, առավել քան երբևէ, կրկին օրակարգային է դարձել հակամարտության կարգավորումը, բայց արդյոք ընդհանրապես որևէ հեռանկար կա՞ Ղարաբաղի հարցում, թե՞ հերթական աշխուժացումն ու կառուցողական մթնոլորտի վերաբերյալ լավատեսական հայտարարությունները ընդամենը ժանրի կանոնների հերթական դրսևորում են: Դժվար է նկատել հակամարտության կարգավորման այն եզրերը, որոնք բավական տեսանելի են դարձնում շահերի այն բախումն ու հակասությունները, որ տարածաշրջանային քաղաքականության և մասնավորապես Ղարաբաղի հարցում ունեն աշխարհաքաղաքական երեք կենտրոնները` ԱՄՆ, Ռուսաստան, Եվրոպա:
Շահերի այդ բազմազանությունը գործնականում անհնար է դարձնում որևէ այլ համաձայնություն, քան պարզապես գործընթացը շարունակելու համաձայնությունը: Այսինքն` չկա ամեն գնով խնդիրը կարգավորելու որոշում: Պարզապես ներգրավված ամեն կողմ փորձում է անել իր համար նպաստավորին հասնելու հնարավորը: Այդ իմաստով, թերևս, մոլորություն է կարծել, որ դրված է Ղարաբաղի խնդիրն ամեն գնով կարգավորելու հարց: Դրա համար պետք է լինի աշխարհաքաղաքական տեսանելի և անտեսանելի ներգրավված բոլոր կենտրոնների համաձայնությունը: Բայց այդ համաձայնությունը չի կարող լինել, քանի որ ամեն ոք ունի ղարաբաղյան հակամարտության կարգավորման իր պատկերացումը, և այդ պատկերացումները հիմնված չեն մարդասիրական և խաղաղասիրական ձգտումների վրա, այլ թելադրվում են այդ կենտրոնների շահով, որը, բարեբախտաբար, պարզապես համընկնում է տարածաշրջանում խաղաղությունը պահպանելու և Ղարաբաղի հարցում պատերազմ չվերսկսելու առումով: Դա բավական արժեքավոր համաձայնություն է, որ կա գերտերությունների միջև:
Սակայն այն, որ չի լինելու տոտալ պատերազմ և չկա նաև խնդիրն ամեն գնով կարգավորելու որոշում` ամենևին չի նշանակում, որ առկա իրողությունը պարզապես իմիտացիա է: Բանն այն է, որ արվող բոլոր առաջարկներին դրական պատասխան տալը, փոխզիջումների պատրաստակամություն հայտնելը` հուսալով, որ միևնույն է՝ գերտերությունների շահերի բախումը թույլ չի տալու դրանք իրագործել, փոխարենը Հայաստանի համար խաղաղարար և կառուցողական պետության իմիջ է ապահովելու, չափազանց վտանգավոր և անհեռանկար կեցվածք է ու կարող է լուծել ընդամենը իշխանական, ոչ թե պետական դիրքի ամրացման խնդիր, պետությանը կանգնեցնելով փաստի առաջ: Ինչ պետք է լինի, եթե հանկարծ գերտերությունները գան կարգավորման որևէ տարբերակի շուրջ համաձայնության: Չէ՞ որ ինչքան էլ Կովկասը կարևոր է ինքնին, բայց այն ընդամենը աշխարհի մի մասն է, հետևաբար գերտերությունների շահերի շղթայի մի օղակը: Այսինքն` վերջին հաշվով, այդ օղակի վերաբերյալ որոշումները կայացվում են ամբողջ շղթայի հանդեպ դիրքորոշման տրամաբանությամբ:
