ՀՀԿ փոխնախագահ Գալուստ Սահակյանը երեկ հրավիրած ասուլիսում խոսելով Հայաստանում ԱՄՆ դեսպան Մարի Յովանովիչի ելույթի մասին, որ դեսպանը փետրվարի 28-ին ունեցել էր Երևանի Պետհամալսարանում, ասել է, թե դեսպանը գունավոր հեղափոխության կոչ չի արել, ու հայերն էլ գույնզգույն չեն:
Գալուստ Սահակյանն, իհարկե, իրավացի է. ԱՄՆ դեսպանը հեղափոխության կոչ չի արել, ԱՄՆ դեսպանը տվել է մտածելու առիթ: Ընդ որում, այդ առիթը տվել է բոլորին` թե՛ իշխանությանը, թե՛ հասարակությանը, թե՛ հատկապես երիտասարդներին ու թե՛ ընդդիմությանը: Եվ հայերն էլ, ինչպես իրավացիորեն նկատել է Գալուստ Սահակյանը, գույներ չունեն` մի գույնի են: Ընդ որում, հայերը ոչ թե ֆիզիկապես են գրեթե մի գույնի և ոչ միայն հագուկապով են մի գույնի` հիմնականում սև, այլ նաև մտքով են միագույն: Միագույն միտքն այն է, երբ որևէ հարց դիտարկվում է միայն ծայրահեղորեն: Օրինակ` դեսպանը կա՛մ գունավոր հեղափոխության կոչ է արել, կա՛մ չի արել: Վե՛րջ, այդքանը:
Եվ այդպես է գրեթե բոլոր հարցերում` ամենակարևորից, մինչև ամենակենցաղայինն ու սովորականը: Ընդ որում, ոչ միայն ներկայիս, այլ նաև անցյալի ու ապագայի իմաստով: Մեր պատմությունը կա՛մ փառահեղ է, կա՛մ խայտառակ. մեր պատմական դեմքերը կա՛մ հերոս են, կա՛մ դավաճան: Հասարակական-քաղաքական էլիտայի, իշխող էլիտա կոչվածի և հասարակության ընկալումների տեսանկյունից միջին տարբերակ չկա: Միջին տարբերակի մասին մտածողներն էլ որակվում են որպես հերետիկոսներ: Իսկ միջին տարբերակն, իհարկե, այն է, որ հայ ժողովրդի պատմությունն էլ, աշխարհի ժողովուրդների պատմության շարքում մի սովորական պատմություն է` այլ պատմությունների հետ զուգահեռներով, ընդհանրություններով և առանձնահատկություններով, որոնք պետք է փորձել հասկանալ, վերլուծել բազմակողմանիորեն, անել եզրակացություններ, համադրել դրանք, բանավիճել դրանց շուրջ, որ պատմությունը սկսի ներկային ծառայել, իսկ ներկան էլ ծառայի ապագային: Իսկ հիմա պատմությունը քայքայում է ներկան, ներկայում էլ ապագան է քայքայվում, որովհետև մտածելու, խնդիրները համակողմանի դիտարկելու փոխարեն, դրանք դրվում են կամ-կամի ծայրահեղական ընկալման մեջ:
Ու ապագան էլ այդպես ստացվում է կա՛մ անհույս և վատ, կա՛մ լուսավոր ու երջանիկ, ընդ որում` թե՛ իշխանության, թե՛ ընդդիմության մտապատկերներում, որ ներկայացնում են հասարակությանը:
Օրինակ` ընդդիմությունն ասում է, որ եթե այս իշխանությունը մնաց` ապագան լինելու է կործանարար, իսկ եթե ընդդիմությունը եկավ` ապագան լինելու է լուսավոր: Նույնն ասում է իշխանությունը, որ եթե ընդդիմությունը եկավ` երկիրը կործանվելու է, իսկ եթե իրենք մնան, ապա հաշված ժամանակում հասնելու են պետականության հզորացման անհասանելի գագաթների: Իսկ այդ համատեքստում ովքեր փորձում են գտնել այդ երկու ծայրահեղ ընկալումների միջև առկա բովանդակային շատ կարևոր տարածությունը, թե՛ մի, թե՛ մյուս կողմից արժանանում են ծայրահեղ գնահատականների:
Պարզ է, որ ԱՄՆ դեսպանի ելույթը այլ կերպ չէր էլ ընկալվելու, և հարցադրումները հնչելու էին գերաԶանցապես այդ համատեքստում` Յովանովիչը հեղափոխության կոչ անում էր, թե չէր անում: Իրականում նկատելի է, որ չեղավ Յովանովիչի խոսքը ըստ էության հասկանալու փորձ: Միգուցե դրա պատճառն այն էր, որ այդ ելույթից անմիջապես հետո տեղի ունեցավ ընդդիմության հանրահավաքը, որն իր հզորությամբ ստվերեց որևէ այլ քաղաքական իրադարձություն, այդ թվում և ԱՄՆ դեսպանի համալսարանական ելույթը: Բայց, ըստ երևույթին, ժամանակն է, որ Հայաստանում առաջանա և արմատավորվի քաղաքական իրադարձությունների ընկալման առավել արդիական և արդյունավետ համակարգ, որտեղ տեղի կունենա իրադարձությունների դիտարկում և վերլուծություն ոչ թե բացասման մեթոդով` սա կարևոր է, հետո մյուս ավելի կարևորը սրանից կարևոր է, հետո այն մյուսը նրանից ավելի կարևոր է, և այդպես հերթով ամեն ինչ ստվերում է իրար, այլ փոխկապակցվածության, ամբողջականության մեջ դիտարկելու սկզբունքով: Դա հնարավորություն կտա առավել արդյունավետ հասկանալ առկա գործընթացները, տալ առավել համարժեք գնահատական և այդպիսով ձևավորել առավել ադեկվատ հասարակական կարծիք: Եվ այդ համատեքստում արդեն ԱՄՆ դեսպանի ելույթը կարևոր է դառնում ոչ թե հեղափոխության կոչ անել-չանելու, այլ ընդհանրապես այն իմաստով, որ Հայաստանում ԱՄՆ-ը ներկայացնող դիվանագետը փաստացի օրակարգ է մատուցում Հայաստանի հասարակական-քաղաքական շերտերին, այդ թվում և իշխանությանը: Եթե Յովանովիչի ելույթը տանք հնչեցնելու Հայաստանի որևէ քաղաքական գործչի, ապա այն կարող է լինել միանգամայն ծրագրային և նույնիսկ նախընտրական ելույթ` օրակարգային հստակ առանցքով:
Հետևաբար անհրաժեշտ է, որ հանրային լայն քննարկման առարկա դառնա ոչ թե այն, թե արդյո՞ք ԱՄՆ-ը հեղափոխություն է պատրաստում Հայաստանում, թե ոչ, այլ այն, թե արդյո՞ք Հայաստանն ընդունում է այդ օրակարգը, ինչպե՞ս է ընդունում, ի՞նչ առարկություններ և ի՞նչ լրացումներ ունի: Ու նաև կարևոր է հարցը, թե ինչո՞ւ է ԱՄՆ-ը այդպիսի առաքելություն վերցնում իր վրա և Հայաստանում փորձում օրակարգային «սուֆլյորի» դեր կատարել: Չէ՞ որ կարծես թե Հայաստանում հստակ են հասարակությանը հուզող և պետության համար կարևոր նշանակություն ունեցող խնդիրները, ի՞նչ նորություն կարող է լինել այս առումով: Եվ նորություն, բովանդակային իմաստով, դեսպանի ելույթի մեջ, իհարկե, չկար: Խնդիրն այն է, որ ելույթի փաստն ինքնին Հայաստանի համար հանդիսանում է նորություն ժամանակի և տարածության մեջ: Այստեղ խնդիրը Հայաստանում հեղափոխություն անելը չէ, այստեղ խնդիրը Հայաստանի անելիք հեղափոխությունն է: Հարցն այն է, թե ով է Հայաստանը:
