ԱՄՆ նախագահ Բարաք Օբաման այս տարվա իր ամենամյա ուղերձում նշեց, որ Ամերիկան Google-ի և Facebook-ի ազգ է, թեև հենց այդ օրերին Միշել Օբաման իր երկու դստրիկներին` 9-ամյա Սաշային և 12-ամյա Մալիային արգելեց օգտվել Facebook սոցիալական ցանցից (ըստ նրա` առնվազն 13 տարեկանից պետք է գրանցվել նման ցանցերում), այնուամենայնիվ, սոցիալական ցանցերը կատարում են, այսպես կոչված, իրենց առաքելությունը գրեթե ամբողջ աշխարհում, այդ թվում` Հայաստանում:
Քաղաքակիրթ երկրներում, սակայն, անգամ այս ոլորտը զարգացնելու համար պետության կողմից ներդրումներ են կատարվում: Մեզանում այս ամենում կատարած ներդրումները նորից մնում են ֆորմալ տարածքում (թեև վարչապետը տեղեկատվական տեխնոլոգիաների զարգացման մասին հաճախ է մտածում): Բայց մինչ այդ, Facebook-ը Հայաստանում վեր է սոցիալական ցանց լինելուց, այն ինչ-որ առումով (հատկապես վերջին մեկ տարվա ընթացքում) վերսոցիալական ցանց է դիտարկվում` ի տարբերություն одноклассники-ի, որն ավելի շուտ ընտանեկան, ընկերային կապերի միջոց է. ի դեպ, որի մասսան էլ զգալիորեն տարբերվում է Facebook-ի քաղաքացիական հարթակից. վերջինս կարծես դարձել է վերահսկվող մեխանիզմ և ինչ-որ առումով կրակ ու պատիժ այս իշխանությունների գլխին (չնայած նույն վերահսկվող մեխանիզմն է նաև արևմուտքում): Այստեղ, թերևս, կա ամենակարևորը, ինչ պետք է օդի և ջրի պես հասարակությանը, այն է` խոսքի ազատություն. այստեղ ոչ միայն շատ արագ են տարածում լուրերը, ոչ միայն բանավեճ կամ զրույց է ծավալվում, այլ նաև այն դառնում է յուրահատուկ հարթակ քաղաքացիական նախաձեռնությունների ստեղծման, ձևավորման համար («Մոսկվա» կինոթատրոնի ամառային կինոդահլիճի, օտարալեզու դպրոցների, բնապահպանական մի շարք խնդիրների շուրջ նախաձեռնությունները հենց Facebook-ում ձևավորվեցին): Բայց այս ամենը պայմանավորված է նաև այն կարևոր հանգամանքով, որ վերջին 2-3 տարում շատ բան է փոխվել հասարակության գիտակցության, քաղաքացիական հասարակության ստեղծման առումով: Ինչ-որ տեղ Facebook-ի միջոցով հասարակության առողջ զանգվածը գտավ ինքնարտահայտվելու ձևը, այն ռեալիզացնող հարթակ դարձավ շատերի համար:
Իրականում, սակայն, Facebook սոցիալական ցանց ստեղծող (2004 թ.) Մարկ Ցուկերբերգը չէր էլ պատկերացնում, թե այն ինչ կարող է փոխել իրականության մեջ: Մարկն այն ի սկզբանե ստեղծել էր Հարվարդի համալսարանի ուսանողների համար, սակայն շատ կարճ ժամանակ անց այն սկսեց իր մեջ ներգրավել հազարավորների: Արդեն 2007թ.-ի կեսերին սկսեցին կիրառվել ֆրանսերեն, իսպաներեն և գերմաներեն տարբերակները (այսօր կա նաև հայերեն թարգմանությունը), ինչն իր հերթին ազդակ հանդիսացավ Միացյալ Նահանգներից բացի, այլ երկրներում դրա տարածմանը: Ներկայումս այն ունի ավելի քան 560 մլն անդամ, մեզանում դրանից օգտվողների թիվը մոտ 120,000 է: Ցուկերբերգը խոստովանում է, որ ինքը փորձում է աշխարհն ավելի բաց դարձնել` ինչ-որ տեղ օգնելով մարդկանց գտնել միմյանց, հրապարակայնություն ապահովել, հնարավորություն ստեղծել մարդկանց գտնելու միմյանց և կիսվելու նրանով, ինչը կարևոր է նրանց համար` հեղափոխություն, տեղեկատվական հոսք և այլն:
Հրապարակախոս, թատերագետ Արա Նեդոլյանը, կարևորելով մեզանում Facebook-ի դերը, նշում է, որ այն մարդկանց միջև այնպիսի անձնական հարաբերություններ է ձևավորում, որոնք ուղղակիորեն կապված են հասարակական հետաքրքրությունների հետ, հասարակությունով ապրող մարդկանց հարաբերություններ, նաև՝ համապատասխան, այսինքն` քաղաքացիական, արվեստ, մասնավորապես՝ գրականություն: Ըստ նրա` ցանցն այսօր ձևավորում է համայնքներ, որոնք առայժմ բավականաչափ ինքնավար չեն, բայց դրա հնարավորությունը տրված է ու իրականանալու է` ի տարբերություն Եգիպտոսի ու Լիբիայի, քանի որ գործողությունը, ըստ նրա, մեր հասարակությունում առաջնային է. «Facebook-ը դեռևս ոչ թե գործողության նախապատրաստման ու կոորդինացման վայր է, այլ՝ դրա վերլուծման, իմաստավորման, էմոցիոնալ վերաբերմունք արտահայտելու, նույնը վերաբերում է նաև մտագործունեությանը՝ այնուամենայնիվ, մամուլը (ներառյալ կայքերը) դեռ միտք հայտնելու, ստեղծելու հիմնական միջավայրն են, Facebook-ը ռեակցիան է, սակայն հայկական Facebook-ը հենց սկզբից խուսափեց նեղանձնական, կենցաղայնացված շփման վայր լինելուց, ունեցավ բարձր հասարակայնական լիցք ու մակարդակ»,- ասում է Արա Նեդոլյանը:
Ըստ նրա` այն մեզանում չի կարող նույն դերակատարումն ունենալ, ինչ Եգիպտոսում, որովհետև ի տարբերություն այդ երկրների՝ մեզ մոտ գրեթե անընդհատ քսան տարի է, ինչ գործում է հրապարակային քաղաքականության ավանդույթը, և լրիվ նոր, «ֆեյսբուքյան» սերնդի ձևավորումը դեռ այսօրվա հարց չէ. ի տարբերություն Կահիրեի` մեր քաղաքը ավելի լայն հնարավորություններ է տալիս իրար անմիջապես ճանաչելու, իրականության մեջ կապեր ու համատեղ գործունեություն ծավալելու, թեև իբրև հեղափոխական պայքարի և քաղաքացիական շարժման հավելյալ միջոց ու հարթակ՝ Արա Նեդոլյանը այն կարևոր տեղ է համարում:
Իսկ հարցին` վիրտուալ շփումը արդյո՞ք մի օր չի վերանա, մենք տեսնում ենք շատերը հոգնում են, դուրս են գալիս այնտեղից, ասում է, որ այն որպես սոցիալական ցանց է ստեղծվել մեզանում, սակայն ինչ-որ առումով այլ բանի վերածվել: Նա վստահ չի, որ ներհայաստանյան կյանքում որևէ սերունդ երբևէ կկոչեն հենց ֆեյսբուքյան: Եգիպտոսում, օրինակ, սերունդը սկզբից ձևավորվեց վիրտուալում, հետո՝ դուրս եկավ իրականություն, իրական պայքարի ու գործողության: Այստեղ հակառակն է` սերունդը ձևավորվում է հրապարակի ու փողոցի իրական պայքարում, հետո՝ ամրագրում ու զարգացնում է կապերը վիրտուալ տարածքում:
«Ես միանշանակ իրականությունը վիրտուալից վեր եմ դասում, եթե մարդ գտնում է իրեն իրականությունում, այնքան հետաքրքիր կյանք է ստանում, որին այլևս հարկավոր չէ վիրտուալ հարստացումը՝ իհարկե, նա դուրս կգա այստեղից, և իրեն կարելի է միայն նախանձել այդ դեպքում, ու եթե մենք` քաղաքացիներս, գրավենք մեր երկիրը, մեր քաղաքը, մենք էլ կգերադասենք օգտվել անմիջական շփման հնարավորություններից»,- ասում է Արա Նեդոլյանը` ավելացնելով, որ այժմ միջավայրը, ինչ-որ իմաստով մեզ վանում է, ու մենք մեզ համար վիրտուալ երկիր ենք կառուցում այստեղ:
«Ժամանակ» օրաթերթ
