Երբ մենք Հայաստանի հետ համեմատում ենք այլ երկրների սոցիալական վիճակը, ապա տեսնում ենք, որ այդ համեմատությունն ամենևին Հայաստանի սոցիալական վիճակի օգտին չէ, բայց նաև արձանագրում ենք, որ Հայաստանում սոցիալական բողոքի որևէ լուրջ շարժում այդպես էլ չի ձևավորվում: Հայաստանում սոցիալական բողոք է հասունանում միայն, այսպես ասած, խմբակ առ խմբակ, երբ մի որևէ կոնկրետ խավ ազդվում է իշխանության ընդունած այս կամ այն որոշումից:
Իսկ ավելի լայն հարցադրումներով սոցիալական բողոք Հայաստանում չի ձևավորվում, մինչդեռ դրա հիմքերն այստեղ շատ ավելին են, քան որևէ տեղ: Ինչո՞ւ: Մեր հասարակությունն ավելի վախկո՞տ է, ավելի ալարկո՞տ է, ավելի անտարբե՞ր է և գերադասում է անհատական «ավանդական» հարմարվողականության ճանապարհներո՞վ լուծել իր սոցիալական խնդիրները: Սրանցից ո՞րն է մեր հասարակության իներտության պատճառը, թե՞ կան այլ պատճառներ: Եթե պատճառ համարենք քաղաքական առաջնորդող որևէ ուժի չվստահելը, ապա այս դեպքում ակնհայտ է, որ օրինակ Ամերիկայում և Եվրոպայում սոցիալական բողոքները ամենևին էլ քաղաքական ուժերը չէ, որ առաջնորդում են: Այնպես որ, իրական և մեծ սոցիալական բողոքի համար քաղաքական ուժի առաջնորդությունն ամենևին էլ պարտադիր պայման չէ, եթե չասենք, որ նույնիսկ խանգարող պայման է:
Իսկ գուցե Հայաստանում սոցիալական բողոքի մեծ շարժման բացակայության պատճառն այն է, որ երկրում բնակչության թվաքանակը քիչ է, և իշխանությանը հեշտ է լինում իրավիճակը զերծ պահել այն կրիտիկական կետից, որից այն կողմ հայտնվելով՝ մարդը սոցիալական արդարության պահանջով դուրս է գալիս փողոց: Իսկ, օրինակ, բնակչության ավելի մեծ զանգված ունեցող երկրներում կրիտիկական մասսան համեմատաբար ցածր տոկոս կազմելով՝ իրականում զուտ թվային առումով բավական շատ է ստացվում, և փողոցում առաջանում է անհրաժեշտ էֆեկտը: Միգուցե Հայաստանի ժողովրդի, այսպես ասած, լռության պատճառը նաև պատմահոգեբանակա՞ն խորքեր ունի: Անկասկած, պատճառը ամենևին մեկը չէ:
Բայց պատճառների համախումբը հաստատ ունի լուրջ ուսումնասիրության կարիք, որովհետև ակնհայտ է, որ սոցիալական այդ հանդուրժողականությունն արդեն երկրին զրկում է իմունային համակարգից և նեքին դեգրադացիոն գործընթացների դիմացից հանում բոլոր հնարավոր և կարևոր հասարակական արգելապատնեշները: Իսկ առավել վտանգավոր հետևանքն այն է, որ այդ խնդրի գոյությունը արտագաղթ խթանող պատճառներից մեկն է, երբ մարդը փողոց է դուրս գալիս, բայց օդանավակայան գնալու համար: Այսինքն, սա ևս մի կարևոր խնդիր է, որ դրված է Հայաստանի առջև, և որը պահանջում է ուսումնասիրություն՝ լուծման կամ հաղթահարման հնարավոր տարբերակներ մշակելու համար: Այլապես այդ խնդրի գոյությունից երկրում օգտվում է ընդամենն իշխանական ցինիզմը՝ ստանալով գեներացիայի պարարտ միջավայր:
