Թուրքիան քայլ առ քայլ ամրապնդում է իր դիրքերը Նախիջևանում, բայց Ռուսաստանը թույլ չի տա

Ռուսաստանը Թուրքիային թույլ չի տա մուտք գործել Կովկաս։ «Առաջին լրատվական»-ի հետ զրույցում այսպիսի կարծիք հայտնեց Միջազգային և անվտանգության հարցերի հայկական ինստիտուտի տնօրեն Ստեփան Սաֆարյանը՝ մեկնաբանելով թուրքական մամուլի տարածած տեղեկությունը, թե Նախիջևանում կարող է թուրքական ռազմակայան հայտնվել։

«Սա առաջին դեպքը չէ. նման տեղեկություններ անցած տարիներին ևս հրապարակվել են։ Հրապարակվել են թե՛ ադրբեջանական, թե՛ թուրքական լրատվամիջոցներում։ Որքան էլ Թուրքիան անուղղակի մեծ ներկայություն ունի Նախիջևանում՝ ի դեմս բանակի, որտեղ և՛ հրահանգիչներ, և՛ անձնակազմ կա, բայց այդ ամենը ֆորմալացնելը մեծագույն բարդություն է, որովհետև դա ակնհայտորեն վերաբերում է ռուսական շահերին»,- ասաց Սաֆարյանն ու հավելեց. «Կարծում եմ՝ թուրքական մամուլն այդ լուրը շրջանառության մեջ է դրել Ռուսաստանի ռեակցիան հասկանալու համար։ Նախկինում ռուսական կողմի կոշտ հակազդեցությունն է պատճառը եղել, որ խուսափել են այդ քայլը անելուց։ Չեմ կարծում, թե այժմ նման քայլի գնան, քանի որ դա իսպառ կվտանգի թուրք-ռուսական բոլոր համատեղ նախաձեռնությունները, Թուրքիան դժվար թե ունենա Կովկաս մտնելու ռուսական թույլտվությունը»։

Ըստ Սաֆարյանի՝ թուրքերը միշտ եղել են Նախիջևանում, բայց ամրապնդվել չեն կարող։ «Պատահական չէր, որ ռուսները իրենք նախաձեռնեցին միացյալ հակաօդային պաշտպանության համակարգի ձևավորումը, որի անվանումը կովկասյան ուղղություն է, նաև միացյալ զորախումբը, որը ստեղծվեց հենց Նախիջևանին հարակից զորակազմի հիման վրա։ Ռուսաստանը հասկացրել է, որ Թուրքիային ուղղակի թույլ չի տա ներխուժել Կովկաս»,- ասաց նա։

Ադրբեջանագետ Տաթև Հայրապետյանն էլ նշեց, թե թուրքական մամուլում նման տեսակետ հնչել է լրագրողական/փորձագիտական մակարդակով, որևէ պաշտոնական տեղեկատվություն առայժմ չկա։ «Սակայն փաստ է, որ Թուրքիան քայլ առ քայլ ամրապնդում է իր դիրքերը Նախիջևանում։ Թուրքիան արդեն պաշտոնապես հայտարարել է դեպի Նախիջևան երկաթուղու կառուցման ծրագրերի մասին։ Երկաթուղու կառուցումը ևս լրացուցիչ խթան կդառնա Նախիջևանի Ինքնավար Հանրապետությունում թուրքական ազդեցության ուժեղացման առումով։ Ուստի կարող ենք արձանագրել, որ տարեցտարի թուրքական գործոնը ավելի ազդեցիկ է դառնում Նախիջևանի ուղղությամբ։ Այդուհանդերձ, ռազմակայանի հնարավոր կառուցման մասին ոչ պաշտոնական լուրերը այս պահին իրատեսական չէի համարի՝ հաշվի առնելով հայկական և ռուսական կողմերի դիրքորոշումն այդ հարցում և, իհարկե, Կարսի պայմանագիրը, որը Նախիջևանի հարցում խնդիրների կարգավորման հիմնական փաստաթուղթն է»,- ասաց ադրբեջանագետն ու հավելեց. «Որքան էլ «սերտ գործընկերային» համարվեն ռուս-թուրքական հարաբերությունները, ինչպես նշված է թուրքական մամուլում հրապարակված հոդվածում, միևնույն է՝ Ռուսաստանը ունի իր տարածաշրջանային շահերը, հատկապես անվտանգության ոլորտում, և անտարբեր չի մնա Նախիջևանը թուրքական ռազմական «ֆորպոստ» դարձնելու հնարավոր գործընթացի հանդեպ»։

Հարցին, թե թուրքական ներկայությունը Նախիջևանում ի՞նչ հետևանքներ կարող է ունենալ տարածաշրջանի, մասնավորապես Հայաստանի համար, Տաթև Հայրապետյանը պատասխանեց. «Ժամանակ առ ժամանակ Նախիջևանում կազմակերպվում են համատեղ զորավարժություններ, ինչը ևս, բնականաբար, նպատակ ունի ազդելու ՀՀ-ի վրա։ Իրականում Նախիջևանում Թուրքիայի ազդեցության մեծացումը, ինչպես նաև վերջին շրջանում ադրբեջանական ռազմական ակտիվությունը մտահոգության տեղիք են տալիս։ Հայ-ադրբեջանական լարված հարաբերությունների և Ղարաբաղում ռազմական գործողությունների հնարավոր վերսկսման սպառնալիքի պայմաններում Նախիջևանի՝ նոր գործոն դառնալը վտանգավոր է։ Ընդ որում, նման փորձ արվեց դեռևս 90-ականների պատերազմի ժամանակ, սակայն հենց Հեյդար Ալիևը՝ Ադրբեջանի ներկայիս նախագահի հայրը, ով այդ ժամանակ զբաղեցնում էր ՆԻՀ-ի Գերագույն խորհրդի ղեկավարի պաշտոնը, ամեն ինչ արեց դա կանխելու համար՝ հասկանալով, որ այդ դեպքում պատերազմը կարող է դառնալ տարածաշրջանային և դուրս գալ վերահսկողությունից։ Այդ առումով հատկանշական է նաև Անկախ պետությունների համագործակցության զինվորական հրամանատար, մարշալ Եվգենի Շապոշնիկովի՝ ժամանակին արված զգուշացումը. «Եթե որևէ այլ կողմ ներքաշվի այստեղ, մենք կարող ենք Երրորդ համաշխարհային պատերազմի նախաշեմին հայտնվել»: Կարծում եմ՝ որդի Իլհամ Ալիևը, թեև իր ռազմատենչ հռետորաբանությանը, պետք է համապատասխան հետևություններ անի իր իսկ հոր վարած քաղաքականությունից այդ հարցում»։

Ըստ ադրբեջանագետի՝ նախիջևանյան գործոնի ռազմականացումը կանխելու համար անհրաժեշտ է ուշիուշով հետևել զարգացումներին և մշտական աշխատանք տանել ռազմական, դիվանագիտական և տեղեկատվական խողովակներով։