«Առաջին լրատվական»-ի զրուցակիցն է Ռուսաստանի «Ազգային էներգետիկ անվտանգության հիմնադրամի» հիմնադիր և գլխավոր տնօրեն, տնտեսական և քաղաքական վերլուծաբան Կոնստանտին Սիմոնովը:
– Պարոն Սիմոնով, ներկայում, երբ կարելի է Եվրասիական ինտեգրացիոն գործընթացի առաջին փուլն ու առաջին փորձն ավարտված համարել, ինչպե՞ս եք գնահատում տնտեսական այս ընդհանուր տարածքի տնտեսական առավելություններն ու հեռանկարները` հաշվի առնելով այն փաստը, որ բացի ՌԴ-ից՝ ՄՄ-ին անդամակցող մյուս երկու երկրներում հիասթափություն կա այս ինտեգրացիոն պրոյեկտների, մասնավորապես՝ ՄՄ-ի նկատմամբ:
– Ես միանշանակ գնահատել չեմ կարող արդեն իսկ առկա արդյունքները, որովհետև մենք տեսնում ենք, որ մի կողմից՝ տնտեսական դրական ազդեցություն կա, բայց այն դրական է ոչ թե ՌԴ-ի, այլ ՄՄ անդամ մյուս երկրների համար: Հարևան երկրները ստանում են տնտեսական օգուտներ, և դա հիմք է հետագայում քաղաքական ինտեգրացիայի համար: Ավելին՝ տնտեսական ոլորտում ՄՄ-ն չի բերել բոլոր խնդրահարույց հարցերի լուծմանը: Այսինքն՝ կարծես ունենք Մաքսային միություն, կա առևտրաշրջանառության բավականին դրական աճ ՄՄ անդամ երկրների միջև, բայց տնտեսական նպատակը մենք չենք լուծել: Նախ՝ բոլոր խնդիրները մնացել են, երկրորդը` տեսնում ենք լուրջ հակամարտություններ երրորդ երկրների հետ, որտեղ այդ ինտեգրացիան տեղի չի ունեցել, և չորրորդ՝ այդ փորձն այլ երկրների համար օրինակ չի դարձել:
Մենք տեսնում ենք Ուկրաինայի պատմությունը, որը պատրաստ է ստորագրել փաստաթղթեր Եվրոպայի հետ, և ընդհանուր առմամբ հետխորհրդային տարածքը ռուսական քաղաքականության համար լուրջ մարտահրավեր է դառնալու այս պարագայում: Կա Հայաստանի օրինակը, բայց մենք հասկանում ենք, որ շատ հարցեր են առաջանում ՀՀ-ի՝ ՄՄ անդամակցության կապակցությամբ, իսկ խնդիրը պարզ է՝ Հայաստանը չունի ընդհանուր սահման ՄՄ անդամ երկրների հետ, ուստի հարց է առաջանում՝ ինչպե՞ս է մաքսային քաղաքականությունը գործելու Հայաստանի պարագայում: Այլ փաստաթղթեր ստորագրելու Ուկրաինայի քայլը լուրջ տնտեսական մարտահրավեր է լինելու ՌԴ գլխավորությամբ սկսված ինտեգրացիոն գործընթացների համար:
– Դուք բացառո՞ւմ եք, որ հետխորհրդային տարածքում ՌԴ նախաձեռնած տնտեսական ինտեգրացիային կհետևի ռուսական ռուբլու գոտու հռչակումը:
– Այդ մասին կան խոսակցություններ, բայց դրանք հեռուն չեն գնում, գաղափարներ կան մեկ միասնական բանկի և ռուբլու գոտու մասին, բայց որքան էլ գաղափարը լավն է, այն հանդիպելու է քաղաքական դժվարությունների: Նույնիսկ Բելառուսում մեզ չի հաջողվել դա անել, ուստի ես չեմ կարծում, որ դա կարճաժամկետ ապագայում տեղի կունենա:
– Պարոն Սիմոնով, եթե դիտարկենք, որ ՄՄ անդամ երկրների հետ ՀՀ ընդհանուր սահմանի հարցը լուծվել է, և Հայաստանն առաջիկայում կկարողանա հեշտությամբ օգտվել մաքսային քաղաքականությունից, ապա ի՞նչ է այն ենթադրում իրենից՝ այն դեպքում, երբ դեռևս 1990-ականներից ՀՀ-ն ԱՊՀ տարածքում ազատ առևտուր է իրականացնում: Այսինքն՝ ի՞նչ հավելյալ տնտեսական օգուտներ է տալու այդ քաղաքականությունը Հայաստանին, ո՞րն է լինելու Մաքսայինի ազդեցությունը ՀՀ-ում:
– Ես ասացի, որ ՄՄ անդամ մյուս երկրներն ավելի են շահել, քան Ռուսաստանը (դա պարզ երևում է վիճակագրություններից), ուստի հասկանալի է, որ Հայաստանը ևս օգուտներ կունենա տնտեսական իմաստով, քանի որ ՌԴ-ն ողջունում և ոգևորում է այս ինտեգրացիոն գործընթացները: Բայց հարց է առաջանում՝ ՄՄ-ին պե՞տք է արդյոք Հայաստանը, երբ չկան աշխարհագրական սահմաններ, մանավանդ որ՝ ՄՄ-ն ենթադրում է հեշտացված սահմանահատում ապրանքների համար, իսկ այդ սահմանը Հայաստանի պարագայում բացակայում է: Մաքսայինին միանալու Հայաստանի քայլի տնտեսական իմաստը հասկանալի չէ, քաղաքականը հասկանալի է, բայց հասկանում ենք նաև, որ ՌԴ-ն ինչ-որ կերպ միանշանակորեն կապահովի Հայաստանի տնտեսական օգուտները:
– Ասում եք, որ ՄՄ-ին Հայաստանը պետք չէ, բայց վստահ եմ՝ լսել եք խոսակցությունները, որ ՌԴ ճնշումների արդյունքում հայտարարվեց ՄՄ-ին միանալու Հայաստանի ցանկության մասին:
– Ես չեմ կարծում, որ ճնշումներ են եղել: Հայաստանը լավ է հասկանում, որ դրա համար Ռուսաստանը վճարելու է, պարզապես վճարի այդ ձևաչափը դեռևս ընտրված չէ, իսկ տնտեսական առումով Հայաստանը ՌԴ-ից այդ քայլը կստանա: Ես կարծում եմ, որ խոսքը ոչ թե ճնշման, այլ ՌԴ-ի կողմից այնպիսի առաջարկի մասին է, որից Հայաստանը չի կարողացել հրաժարվել:
– Պարոն Սիմոնով, ՀՀ-ում ՄՄ ջատագովները պնդում են, որ Մաքսայինին անդամակցելու դեպքում ՌԴ-ից մատակարարվող գազի սակագինը կիջնի: Նման գնանկում և արտոնություն Բելառուսի պարագայում տեղի ունեցել է, իսկ Հայաստանի դեպքում հիմնավո՞ր են այս խոսակցությունները:
– Ռուսական գազի գները Հայաստանի համար առանց այն էլ ծայրահեղ ցածր են, դա արդեն մեծ բան է Հայաստանի համար, բայց ընդհանուր առմամբ գաղտնիք չէ, որ Ռուսաստանը պատրաստ է ՄՄ անդամ երկրներին էներգակիրների համար հատուկ գներ առաջարկել: Բոլոր անդամ երկրները, ում հետաքրքիր է, ստանում են հարմար գներ, բայց հասկանալի է, որ Բելառուսի հետ այլ պատմություն էր՝ մենք առաջարկել ենք գնի երկակի իջեցում:
Հայաստանի պարագան այլ է. չեմ կարծում, որ հատուկ իջեցումներ կլինեն, քանի որ Հայաստանը միշտ էլ լավ գին է ունեցել: Էներգակիրների իմաստով էլ ամեն ինչ լավ կլինի ՀՀ-ի համար: Հասկանալի է, էժան էներգակիրներով ՌԴ-ն փորձելու է ոգևորել Հայաստանին՝ ինտեգրվելու այս ուղղությամբ:
– Իսկ կա՞ն արդյոք հաշվարկներ, թե որքան կմեծանա ՀՀ արտահանման ծավալները ՄՄ-ին միանալու պարագայում, քանի որ Ասոցացման համաձայնագրի և ԽՀԱԱԳ պայմանագրի դեպքում թեև ոչ պաշտոնական, բայց կային անկախ փորձագիտական կենտրոնների հաշվարկներ՝ կանխատեսվում էր նվազագույնը 15 տոկոս արտահանման ծավալների աճ: Դրա մասին նույնպե՞ս վաղ է խոսել:
– Կրկնում եմ՝ Հայաստանի անդամակցությունը ՄՄ-ին վիրտուալ բնույթ է կրելու այն իմաստով, որ չկա ընդհանուր սահման, ուստի ես չեմ կարծում, որ անդամակցությունը կբերի առևտրաշրջանառության մեծ աճի: Այսինքն՝ ՌԴ-ն կվճարի Հայաստանին այդ անդամակցության համար, իսկ աշխարհագրական խնդիրն այստեղ շատ պարզ է:
– Պարոն Սիմոնով, իսկ կա՞ն արդյոք ՀՀ-ի հետ ընդհանուր սահմանի հարցի լուծման վերաբերյալ քննարկումներ:
– Ես տարբերակներ չեմ տեսնում, ինչի՞ մասին է խոսքը:
– Խոսակցություններ կային Աբխազական երկաթուղու մասին:
– Դա հնարավոր է, այդ հարցը որոշ ժամանակ առաջ ակտիվորեն քննարկվում էր, բայց ներկայում ես զարգացում չեմ տեսնում:
