«Առաջին լրատվական»-ի զրուցակիցն է The National Interest, Forbes, The Hill, American Thinker պարբերականների փորձագետ, American studies գիտավերլուծական կենտրոնի գլխավոր խմբագիր և ղեկավար, ամերիկագետ Արեգ Գալստյանը:
-Պարոն Գալստյան, Հայաստանում ԱՄՆ դեսպանը, Գերմանիայի դեսպանը, ինչպես նաև օրերս ԵՄ դեսպանը անընդհատ բարձրաձայնում են Հայաստանի էներգետիկ անկախության հետ կապված հարցը, նույնիսկ 8 միլիարդ ներդրում անելու առաջարկ եղավ։ Բայց ՀՀ իշխանությունների կողմից պատշաճ արձագանք դրան չի լինում։ Ինչո՞ւայս ոլորտում չենք կարողանում դիվերսիֆիկացիա ապահովել, արդյոք չկա՞ դրա անհրաժեշտությունը։
-Եթե անկեղծ՝ ես այդ հայտարարությունները չեմ կարդացել, այդ պատճառով կոմպետենտ պատասխան չեմ կարող տալ կոնկրետ հարցի վերաբերյալ։ Ինչ վերաբերում է ԱՄՆ դեսպանի հայտարարությանը, ապա իմ կարծիքով՝ կոնկերտ առաջարկ չկա, պարզապես Հայաստանի էներգետիկայի նախարարությունը կարծում էր, թե պոտենցիալ կա ոլորտը 8 միլիարդով զարգացնելու ուղղությամբ, և որ ամերիկացիները համաձայնել են այն իմաստով, որ այո՛, իսկապես կա պոտենցիալ։ Ես չեմ կարծում, թե կոնկրետ առաջարկներ եղել են, որովհետև եթե լինեին, ըստ իս՝ հայկական կողմը դրանք կուսումնասիրեր։
Ինչ վերաբերում է էներգետիկ դիվեսիֆիկացիային առհասարակ, ապա դա բարդ խնդիր է՝ ըստ էության ոչ թե տնտեսական, այլ քաղաքական։ Հայաստանը իրեն բավարար զգուշավոր է պահում, որովհետև էներգետիկ դիսկուրսի փոփոխման կտրուկ փորձերը կարող են բերել բավական լուրջ քաղաքական հետևանքների։ Այդ պատճառով ես կարծում եմ՝ առայժմ պաշտոնական Երևանը ուղղակի չի հասունացել այդպիսի որոշումների համար։ Ժամանակ ու քաղաքական կամք է հարկավոր, այսօրվա ներքին և արտաքին դասավորությունները, տարածաշրջանային զարգացումները թույլ չեն տա դիվեսիֆիկացիա անել, դա ուղղակի ոչնչի մասին խոսակցություն է։ Դա առայժմ ռեալ չէ։
-Դուք նշում եք, որ ժամանակ է հարկավոր, որ պաշտոնական Երևանը հասունանա, բայց այդ ժամանակի ընթացքում մեր կախվածությունը՝ թե՛ տնտեսապես, թե՛ ռազմական առումով, մեզ հետ է մղում։
-Դա Ռուսաստանի խնդիրը չէ, Ռուսաստանն իր հետաքրքրություններն ունի տարածաշրջանում, այդ թվում՝ Հայաստանի հետ երկկողմ հարաբերությունների իմաստով։ Եթե Ռուսաստանը անհրաժեշտ է համարում պահպանել էներգետիկ կամ ռազմական մենաշնորհն այստեղ, ուրեմն հետևողականորեն առաջ կտանի այդ օրակարգը, և պաշտոնական Մոսկվային այդ մասով ոչ մի առարկություն չպետք է հայտնել, որովհետև դա հասուն պետության նորմալ վարքագիծ է, որն իր արտաքին քաղաքականությունն այդպես է վարում։
Խնդիրն այստեղ է, ես, անկեղծ ասած, չգիտեմ, պետք է որոշումներ կայացնող մարդկանց հարցնել՝ ինչո՞ւ չի տարվում էներգետիկ կամ ռազմական դիվերսիֆիկացիայի գործընթաց։ Հայաստանը երկար ժամանակ կոմպլեմենտար քաղաքականություն էր վարում, որը որոշակի բալանս էր ապահովում, բայց հիմա տեղի են ունենում գործընթացներ, որոնք նույնիսկ Երևանի քաղաքական կամքից կախված չեն։ Եթե այսօր նույնիսկ նման քաղաքական կամք ցուցաբերվի, կան 25 տարի գործող մեխանիզմներ, որոնք ուղղակի թույլ չեն տա 360 աստիճանով փոփոխություն անել: Աստիճանաբար պետք է աշխատանք տարվի, պետք է աստիճանաբար դիսկուսրներ տարվեն կոմլեմենտար քաղաքականությանը վերադառնալու համար։ Իհարկե, ամբողջությամբ դա չի հաջողվի, որովհետև Հայաստանը Եվրասիական տնտեսական միության անդամ է ՀԱՊԿ անդամ է. այդ բոլոր ինտեգրացիոն նախագծերը արդեն խոսում են այն մասին, որ գլխավորը հենց այդ ուղղությունն է։ Ու եթե դու նման քաղաքական ընտրություն ես կատարել, ոչ ոքի մեղադրել պետք չէ։ Ոչ ոքի չի հուզում, թե դու ինչպես ես այդ որոշումը կայացրել։ Հիմա ոչ թե մութ սենյակում սև կատու փնտրել է պետք, այլ եթե դու արդեն գտնվում ես այդ ինտեգրացիոն նախագծերում, այնտեղ պետք է քո տեղը գտնես, ամրապնդես քո դիրքերը և փորձես լրջագույն ազդեցություն ունենալ այդ միության ներսում ընթացող գործընթացների վրա։ Հայաստանը լինելով այդ միության անդամ՝ ոչ միայն պարտավորություններ է ստանձնել, այլև ունի որոշակի առավելություններ, ու հիմա պետք է փորձել օգտվել այդ առավելություններից։ Իրականում Եվրասիական ողջ կոնֆիգուրացիան թույլ է տալիս ի ցույց դնել ազդեցության գիծը՝ ինչպես Մոսկվայի, այնպես էլ մյուս անդամների նկատմամբ։ Ինչու այդ գիծը ցույց չի տրվում՝ դա արդեն քաղաքական որոշում ընդունողներին պետք է հարցնել։
-Հայաստանը նախաստորագրել է Եվրամիության հետ նոր փաստաթուղթ, և ակնկալվում է, որ նոյեմբերին կստորագրվի։ Կարծում եք՝ այս անգամ գործընթացն ավարտին կհասցվի՞։ Շատերը նշում են, որ դեսպան Սվիտալսկու հետ իշխանությունների հեռակա բանավեճը կարող էր այդ ստորագրման տապալմանը միտված լինել։
-Նորից անկեղծորեն նշեմ, որ մանրամասներին չեմ տիրապետում։ Հայաստանը, լինելով ԵԱՏՄ անդամ, պետք է իր ցանկացած քայլ համաձայնեցնի՝ հատկապես երբ խոսքը այլ ինտեգրացիոն նախագծերի հետ փաստաթուղթ ստորագրելու մասին է։ Եթե այդ նոր փաստաթուղթը չի հակասում Հայաստանի անդամակացությանը ԵԱՏՄ-ին, այդ բլոկի զարգացմանը, ուրեմն խնդիր չի լինի։ Իհարկե կա նաև քաղաքական գործոնը՝ այն, որ Ռուսաստանն այսօր խանդով է վերաբերվում իր դաշնակիցների ցանկացած երկխոսությանը արևմտյան բլոկի հետ, բայց ես համոզված եմ, որ Մոսկվայում կա հասկացություն, որ դա լավ շանս կարող է լինել։ Այսօր Մոսկվայի և ԵՄ-ի, առհասարակ արևմտյան աշխարհի հետ ճգնաժամը բավականին խորն է, հիմա եթե ԵԱՏՄ անդամ երկրներից մեկը կոնտակտի է դուրս գալիս Բրյուսելի հետ, այդ պետությունը կարող է հաղորդակցության հարթակ լինել։ Եթե լավ բացատրեն այն, որ Հայաստանը որոշակի կամրջի դեր է ստանձնում, որը Եվրասիական տնտեսական միությունը միացնում է Եվրամիությանը, կարծում եմ՝ Մոսկվան դա միայն կողջունի։
